Hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế

Làm rõ ranh giới pháp lý, bảo đảm tính thống nhất

Một trong những vấn đề được các đại biểu quan tâm là xác định rõ bản chất, phạm vi điều chỉnh của thỏa thuận quốc tế, tránh chồng chéo với Luật Điều ước quốc tế và các quy định pháp luật liên quan. ĐBQH Huỳnh Quyết Thắng cho rằng, cần phân biệt thỏa thuận quốc tế với hợp đồng có yếu tố nước ngoài và các văn bản hỗn hợp, trong đó bổ sung tiêu chí dựa trên bản chất, mục đích của văn bản. Theo đại biểu, thỏa thuận quốc tế cần hướng đến thiết lập khuôn khổ hợp tác công vụ, đối ngoại trong phạm vi chức năng của cơ quan ký kết, không nhằm trực tiếp trao đổi hàng hóa, cung ứng dịch vụ hoặc chuyển giao tài sản.

ĐBQH Tạ Đình Thi phát biểu thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Văn Tuyến

Cùng quan điểm, ĐBQH Tạ Đình Thi đề nghị rà soát các quy định để bảo đảm thống nhất với Luật Điều ước quốc tế. Trường hợp văn bản trong quá trình đàm phán phát sinh nội dung mang tính chất điều ước quốc tế, cần có cơ chế chuyển hướng rõ ràng, dừng quy trình ký kết theo Luật Thỏa thuận quốc tế và thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục của Luật Điều ước quốc tế.

Đáng chú ý, đại biểu Huỳnh Quyết Thắng đề nghị, nghiên cứu mở rộng quyền chủ động hợp tác chuyên môn cho các đơn vị sự nghiệp công lập như: trường đại học, bệnh viện, viện nghiên cứu và ban quản lý khu công nghiệp, khu kinh tế. Việc bổ sung các chủ thể này cần gắn với quy định cụ thể về chức năng, nhu cầu hợp tác, năng lực, nguồn lực, phạm vi ký kết và trách nhiệm của cơ quan chủ quản.

Đối với cấp xã, các đại biểu lưu ý cần cân nhắc kỹ điều kiện thực tế trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương thay đổi, nhu cầu hợp tác ở cơ sở gia tăng nhưng nhân lực làm công tác đối ngoại còn hạn chế. Đại biểu Huỳnh Quyết Thắng đề nghị quy định ngay trong Luật các nguyên tắc, phạm vi và tiêu chí cơ bản để xác định xã, phường được ký kết thỏa thuận quốc tế; đồng thời, nghiên cứu triển khai theo lộ trình, có thể thí điểm tại địa phương đủ điều kiện.

Đại biểu Tạ Đình Thi cũng nhấn mạnh việc bổ sung thẩm quyền ký kết ở cấp xã phải gắn với năng lực, nguồn lực và cơ chế kiểm tra sau ký kết. Các đại biểu đồng thời đề nghị làm rõ trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp xã và vai trò giám sát của HĐND cùng cấp. Riêng đối với những hoạt động liên quan đến đưa người lao động ra nước ngoài, đại biểu đề nghị rà soát thẩm quyền ký kết để bảo đảm thống nhất với pháp luật về lao động.

Rút gọn thủ tục ký kết thỏa thuận quốc tế, nắm bắt cơ hội hợp tác

Cùng với mở rộng thẩm quyền, các ĐBQH thành phố Hà Nội cũng đề nghị rút gọn thủ tục ký kết thỏa thuận quốc tế, giúp các cơ quan, địa phương kịp thời nắm bắt cơ hội hợp tác. Tuy nhiên, các điều kiện áp dụng, nghĩa vụ báo cáo và cơ chế hậu kiểm cần được quy định minh bạch.

Liên quan đến nội dung này, đại biểu Huỳnh Quyết Thắng đề nghị, làm rõ thành phần hồ sơ theo thủ tục rút gọn, có thể sử dụng báo cáo tóm tắt nhưng vẫn phải bảo đảm các nội dung thiết yếu như dự thảo thỏa thuận, bản dịch tiếng Việt, căn cứ áp dụng thủ tục, thẩm quyền ký kết, đánh giá tác động và nguồn lực thực hiện.

Đối với cơ chế “ký trước, báo cáo sau”, một số ý kiến đề nghị xác định rõ phạm vi áp dụng, chỉ giới hạn ở những thay đổi mang tính kỹ thuật, không làm thay đổi nội dung cam kết, quyền và nghĩa vụ của các bên. Đồng thời, làm rõ trách nhiệm báo cáo, cập nhật dữ liệu và xử lý thỏa thuận trong những trường hợp cần thiết.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Hồng Chương, yêu cầu phân định trách nhiệm tập thể và cá nhân căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm. Cơ chế bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo cần xác định đúng đối tượng, điều kiện và thẩm quyền theo quy định pháp luật. Theo đó, đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với giảm nhẹ trách nhiệm. Quy trình càng linh hoạt càng cần tiêu chí rõ ràng, nghĩa vụ báo cáo đầy đủ và cơ chế kiểm tra sau ký kết hiệu quả, bảo đảm vừa tạo thuận lợi cho hợp tác, vừa phòng ngừa việc lạm dụng hoặc thực hiện cam kết không đúng thẩm quyền.

Cùng với hoàn thiện quy định về thẩm quyền và thủ tục, các đại biểu đề nghị, xác định rõ chủ thể, phạm vi và trách nhiệm giám sát, phù hợp với sự đa dạng của các cơ quan, tổ chức được trao quyền ký kết. Ngoài ra, cơ chế giám sát cần được thiết kế đồng bộ với việc phân cấp, phân quyền, bảo đảm rõ phạm vi, rõ trách nhiệm và phù hợp với thực tiễn tổ chức thực hiện.

Để các quy định mới đi vào cuộc sống, các đại biểu cũng lưu ý yêu cầu chuẩn bị đầy đủ điều kiện tổ chức thực hiện, từ văn bản hướng dẫn, kinh phí đến năng lực cán bộ và hạ tầng dữ liệu. Đồng thời, đề nghị ban hành văn bản hướng dẫn có hiệu lực đồng thời với Luật, tránh tình trạng quy định đã có hiệu lực nhưng địa phương chưa thể triển khai do thiếu hướng dẫn; mặt khác, cần xác định nguồn lực cho xây dựng cơ sở dữ liệu, triển khai chữ ký số, đào tạo cán bộ và tổ chức đánh giá kết quả sau một năm thi hành.

Ở góc độ chuyển đổi số, đại biểu Tạ Đình Thi đề nghị, mở rộng việc sử dụng chữ ký điện tử theo lộ trình phù hợp với điều kiện hạ tầng và bảo mật; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu về thỏa thuận quốc tế với cơ sở dữ liệu quốc gia về cam kết quốc tế và các cơ sở dữ liệu liên quan. Việc cập nhật, chuẩn hóa dữ liệu cần có thời hạn và trách nhiệm cụ thể, bảo đảm thông tin phản ánh chính xác tình trạng thực hiện của từng thỏa thuận.