Hoàn thiện hành lang pháp lý về định danh điện tử trong kỷ nguyên số

Đề xuất định danh cho 5 nhóm thực thể

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là đề xuất mở rộng phạm vi định danh điện tử, không chỉ áp dụng đối với con người như hiện nay mà tiến tới xác lập danh tính cho mọi thực thể tồn tại trong không gian thực và không gian số.

Theo dự thảo, phạm vi định danh điện tử sẽ được mở rộng thành 5 nhóm đối tượng gồm:

Nhóm thứ nhất, tiếp tục duy trì việc định danh đối với cá nhân, cơ quan và tổ chức, kế thừa các quy định hiện hành.

Nhóm thứ hai, mở rộng sang các đối tượng vật chất, bao gồm sản phẩm, hàng hóa, thiết bị và các loại tài sản hữu hình khác. Việc định danh sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát quá trình lưu thông hàng hóa.

Nhóm thứ ba, tập trung vào các thực thể phi vật chất, như cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, video, phần mềm, ứng dụng, dịch vụ số, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số và cả di sản văn hóa phi vật thể.

Nhóm thứ tư, định danh các sự kiện, giao dịch và hành vi, qua đó tạo cơ sở xác thực các hoạt động phát sinh trong môi trường số.

Nhóm thứ năm, đề xuất định danh đối với địa điểm và không gian, phục vụ công tác quản lý lãnh thổ, quy hoạch, tài nguyên và nhiều lĩnh vực khác.

Việc mở rộng phạm vi định danh điện tử là bước đi quan trọng nhằm xây dựng nền tảng quản trị quốc gia hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số trong giai đoạn mới. Ảnh minh họa.

Theo Bộ Công an, việc mở rộng phạm vi định danh sẽ hình thành hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, giúp các chủ thể trong nền kinh tế số được xác thực một cách đồng bộ và xuyên suốt.

Cơ quan soạn thảo cho rằng, việc chỉ giới hạn định danh đối với con người không còn đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội số khi các chủ thể tham gia giao dịch và chịu sự quản lý của Nhà nước ngày càng đa dạng.

Thực tế cho thấy, sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, tài sản số, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng trực tuyến đã làm xuất hiện nhiều loại tài sản, dữ liệu và giao dịch cần được xác thực rõ ràng về nguồn gốc, quyền sở hữu cũng như trách nhiệm pháp lý.

Đặc biệt, trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao, gian lận thương mại, hàng giả, hàng nhái và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường mạng diễn biến ngày càng phức tạp, việc xác lập danh tính cho các đối tượng ngoài con người được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước.

Khi mỗi sản phẩm, hàng hóa, dữ liệu hay tài sản số đều có một danh tính điện tử duy nhất, cơ quan quản lý sẽ dễ dàng theo dõi quá trình lưu thông, truy xuất nguồn gốc hóa chất, kiểm soát tài sản hoặc xác định chính xác vị trí của bất động sản, qua đó hạn chế các hành vi gian lận và nâng cao tính minh bạch trong giao dịch.

Xu hướng tất yếu nhưng cần cơ chế bảo vệ dữ liệu

Trao đổi với phóng viên, luật sư Nguyễn Trung Tiệp, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội nhận định, việc mở rộng phạm vi định danh điện tử là xu hướng phù hợp với quá trình chuyển đổi số quốc gia và thông lệ quản trị hiện đại trên thế giới.

Khi các giao dịch kinh tế, tài sản và hoạt động quản lý ngày càng được thực hiện trên môi trường số thì việc mỗi chủ thể đều có một "danh tính điện tử" sẽ giúp xác thực nguồn gốc, xác định trách nhiệm và giảm đáng kể các hành vi giả mạo.

"Nếu được xây dựng đồng bộ, hệ thống định danh điện tử không chỉ giúp cơ quan quản lý truy xuất nguồn gốc hàng hóa, kiểm soát tài sản số mà còn tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp thực hiện thủ tục hành chính nhanh hơn, hạn chế việc phải xuất trình nhiều loại giấy tờ đã được số hóa", luật sư Nguyễn Trung Tiệp phân tích.

Tuy nhiên, luật sư cũng lưu ý việc mở rộng định danh phải đi kèm cơ chế bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và dữ liệu của tổ chức, doanh nghiệp. Hệ thống cần quy định rõ chủ thể được quyền khai thác dữ liệu, phạm vi sử dụng và trách nhiệm bảo mật nhằm tránh nguy cơ lộ lọt thông tin hoặc bị lợi dụng cho các mục đích trái pháp luật.

Theo Bộ Công an, khi danh tính của các thực thể được xác lập đầy đủ trên môi trường số, nhiều thủ tục hành chính sẽ không còn phụ thuộc vào hồ sơ giấy.

Dữ liệu được liên thông giữa các cơ quan sẽ giúp giảm chi phí quản lý, tiết kiệm ngân sách nhà nước, đồng thời hạn chế tình trạng yêu cầu người dân và doanh nghiệp cung cấp lại các thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia.

Việc số hóa toàn diện cũng được kỳ vọng góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm nguy cơ phát sinh tiêu cực, nhũng nhiễu trong quá trình giải quyết thủ tục hành chính, tạo nền tảng quan trọng để xây dựng Chính phủ số và nền kinh tế số trong thời gian tới.

Hiện, Bộ Công an đang tiếp tục lấy ý kiến đối với Hồ sơ dự án Luật Định danh và xác thực điện tử trước khi hoàn thiện, trình cấp có thẩm quyền xem xét theo quy định.