Hoàn thiện khung pháp lý để chứng khoán thực sự là 'động lực tăng trưởng'

Quang cảnh Hội nghị

Thị trường vốn đón "lực đẩy" mới từ vị thế quốc tế và thể chế linh hoạt

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào một giai đoạn bản lề. Phát biểu khai mạc hội nghị, bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) nhấn mạnh, phát hành chứng khoán không đơn thuần là hoạt động huy động vốn, mà là quá trình chuyển hóa nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội thành nguồn lực cho đầu tư phát triển. Dòng vốn này, khi được phân bổ đến những doanh nghiệp có năng lực quản trị tốt và chiến lược rõ ràng, sẽ trực tiếp tạo ra công ăn việc làm, nâng cao năng suất lao động và đóng góp vào tăng trưởng GDP.

Những con số thực tế đã minh chứng cho năng lực hấp thụ vốn của nền kinh tế. Theo Chủ tịch UBCKNN Vũ Thị Chân Phương, trong năm 2025, tổng giá trị huy động vốn qua phát hành cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt hơn 763 nghìn tỷ đồng. Đà tăng trưởng này tiếp tục được duy trì trong 6 tháng đầu năm 2026 khi giá trị cổ phiếu phát hành đạt 114 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 67% so với cùng kỳ năm trước. Đặc biệt, một dấu mốc lịch sử đã đến vào năm 2025 khi Việt Nam được tổ chức FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp, mở ra cơ hội to lớn trong việc tiếp cận dòng vốn quốc tế.

Tuy nhiên, cơ hội đi kèm với thách thức. "Việc chuyển hóa cơ hội nâng hạng thành nguồn vốn thực chất phụ thuộc rất lớn vào chất lượng của doanh nghiệp phát hành", bà Phương lưu ý. Các quỹ đầu tư quốc tế chỉ giải ngân khi thị trường có những doanh nghiệp đủ quy mô, quản trị minh bạch và sử dụng vốn hiệu quả.

Để tạo bệ phóng cho doanh nghiệp, cơ quan quản lý đã liên tục có những cải cách thể chế. Chủ tịch UBCKNN cho biết, từ khi Nghị định số 245/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 155 ra đời, thủ tục hành chính đã được đơn giản hóa mạnh mẽ, điển hình là quy trình IPO gắn với niêm yết nay được rút ngắn chỉ trong vòng 30 ngày. Việc cơ quan quản lý (UBCKNN) và các Sở Giao dịch Chứng khoán "cùng xem xét một loại hồ sơ, cùng xem một lúc và cùng phối hợp trao đổi" đã giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể thời gian, nhanh chóng đưa dòng vốn vào sản xuất kinh doanh.

Chủ tịch UBCKNN Vũ Thị Chân Phương phát biểu tại Hội nghị

Nghị định 200/2026/NĐ-CP: Kỷ luật thép trong sử dụng vốn và bảo vệ trái chủ

Một trong những tâm điểm của Hội nghị là việc phổ biến Nghị định số 200/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ 01/6/2026) quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Sau những biến động của thị trường, Nghị định 200 được xem là "liều vắc-xin" quan trọng để thiết lập lại kỷ luật và củng cố niềm tin.

Bà Phạm Thị Thanh Hương, Chánh Thanh tra UBCKNN, đã chỉ ra những thay đổi mang tính đột phá nhằm siết chặt mục đích sử dụng vốn. Theo đó, doanh nghiệp chỉ được sử dụng vốn phát hành trái phiếu riêng lẻ vào hai mục đích chính: Cơ cấu lại nợ của chính doanh nghiệp và thực hiện dự án đầu tư (thông qua 5 hình thức theo Luật Đầu tư). Đáng chú ý, Nghị định yêu cầu dòng tiền phải được theo dõi riêng biệt để giám sát việc sử dụng đúng mục đích, bao gồm cả việc giám sát bên thứ hai nếu doanh nghiệp ủy thác thực hiện dự án.

Để khắc phục những ách tắc thực tiễn khi dự án chưa đến tiến độ giải ngân, bà Hương cho biết, Nghị định 200 mở ra cơ chế linh hoạt: Doanh nghiệp được gửi tiền nhàn rỗi tại ngân hàng thương mại hoặc mua chứng chỉ tiền gửi, nhưng phải nêu rõ kế hoạch này trong phương án phát hành ban đầu.

Quyền lợi của nhà đầu tư, đặc biệt là trái chủ nhỏ lẻ, được đặt lên hàng đầu trong khuôn khổ pháp lý mới. Chánh Thanh tra UBCKNN nhấn mạnh, nếu doanh nghiệp muốn thay đổi mục đích sử dụng vốn hoặc điều kiện trái phiếu, họ phải được sự chấp thuận của đại diện ít nhất 65% tổng số trái phiếu lưu hành. Tuyệt đối nghiêm ngặt hơn, đối với những trái chủ không đồng ý với sự thay đổi này, doanh nghiệp bắt buộc phải mua lại trái phiếu trước hạn.

Thêm vào đó, Nghị định 200 củng cố chất lượng tài sản đảm bảo khi quy định tài sản bảo đảm không được bao gồm cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu hay phần vốn góp của chính doanh nghiệp phát hành, nhằm hạn chế rủi ro "vốn ảo".

Minh bạch hồ sơ và cái bắt tay giám sát liên ngành

Sự minh bạch không chỉ nằm ở văn bản luật mà còn ở tính tuân thủ thực tiễn của doanh nghiệp. Cảnh báo về chất lượng hồ sơ chào bán, ông Khương Tiến Hùng, Trưởng ban Quản lý chào bán chứng khoán (UBCKNN) lưu ý: các doanh nghiệp phải "dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ", đặc biệt là báo cáo tài chính trước khi huy động vốn.

Ông Hùng thẳng thắn chỉ ra thực trạng nhiều doanh nghiệp muốn tăng vốn với lý do thiếu hụt dòng tiền, nhưng trên báo cáo tài chính lại ghi nhận các khoản cho vay, mượn, tạm ứng bên ngoài rất lớn, thiếu minh bạch. Cơ quan quản lý sẽ rà soát rất kỹ các khoản ủy thác đầu tư, hợp tác kinh doanh (BCC) để ngăn chặn việc vốn bị rút ra ngoài không đúng mục đích. Ông Hùng khuyến nghị doanh nghiệp cần thận trọng trong Bản cáo bạch, thông tin phải "cân xứng, không phải một chiều", trình bày rõ ràng cả thuận lợi và rủi ro có bằng chứng chắc chắn.

Đồng thời, để hệ thống giám sát hoạt động hiệu quả, vai trò của chính quyền địa phương lần đầu tiên được số hóa và luật hóa cụ thể. Bà Vũ Thị Thúy Ngà, Tổng Giám đốc Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), cho biết hệ thống chuyên trang thông tin trái phiếu (CBON) đã được nâng cấp để kết nối trực tiếp với Ủy ban Nhân dân các cấp tỉnh.

Theo đó, thông tin dữ liệu về trái phiếu của các doanh nghiệp chưa đại chúng đóng trên địa bàn tỉnh nào sẽ được hệ thống tự động trích xuất, phân quyền và gửi về tài khoản cấp cho UBND tỉnh đó. "Khâu này giúp chính quyền địa phương nắm bắt tổng quan tình hình phát hành, thực hiện chức năng thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm đối với các doanh nghiệp không phải công ty đại chúng ngay tại địa phương, theo đúng tinh thần phân cấp, phân quyền của Nghị định 200," bà Ngà nhấn mạnh.

Các chuyên gia chứng khoán cho rằng, nguồn vốn trên thị trường chứng khoán luôn dồi dào, nhưng chỉ dành cho những doanh nghiệp thượng tôn pháp luật, quản trị minh bạch. Với sự hoàn thiện không ngừng của thể chế, thị trường vốn Việt Nam đang sẵn sàng cho một chu kỳ phát triển mới, an toàn hơn và bền vững hơn.