Hoàn thiện khung pháp lý để thúc đẩy công nghiệp văn hóa

Phim Mưa đỏ thu hút khán giả trẻ tới rạp. Ảnh: Đoàn phim cung cấp.

Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn

Bộ VHTTDL đang lấy ý kiến nhân dân đối với dự thảo Luật phát triển công nghiệp văn hóa nhằm xác định đúng các cơ chế, chính sách mang tính then chốt để tạo khung pháp lý thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa.

Theo đó, việc xây dựng dự thảo Luật Công phát triển công nghiệp văn hóa với mục đích thể chế hóa kịp thời, đầy đủ và thống nhất các chủ trương lớn của Đảng về phát triển công nghiệp văn hóa nhằm cụ thể hóa các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp nêu tại Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị; Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 – 2030.

Bộ VHTTDL nhận định, việc xây dựng một đạo luật riêng cho lĩnh vực công nghiệp văn hóa xuất phát từ yêu cầu ngày càng rõ nét của thực tiễn phát triển. Việt Nam sở hữu kho tàng di sản văn hóa vật thể, phi vật thể phong phú; hệ thống di tích, danh lam thắng cảnh, làng nghề truyền thống đa dạng, cùng đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức và lực lượng sáng tạo trẻ năng động. Đây là nguồn “nguyên liệu” đặc biệt cho nhiều lĩnh vực như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, âm nhạc, xuất bản, trò chơi điện tử, quảng cáo, thiết kế, thời trang, thủ công mỹ nghệ và du lịch văn hóa.

Thực tế cũng cho thấy, những năm gần đây, nhiều sản phẩm văn hóa, chương trình nghệ thuật, bộ phim, trò chơi điện tử, sản phẩm thiết kế và nội dung số của Việt Nam đã tạo được hiệu ứng xã hội, từng bước tiếp cận thị trường quốc tế. Khu vực tư nhân tham gia ngày càng mạnh mẽ; các không gian sáng tạo, tổ hợp văn hóa - giải trí, nền tảng phân phối số cũng dần hình thành. Cùng với đó, nhu cầu tiêu dùng, thưởng thức những sản phẩm văn hóa chất lượng của người dân liên tục gia tăng. Dẫu thế, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Tỷ trọng công nghiệp văn hóa trong GDP Việt Nam giai đoạn 2018-2025 ước đạt khoảng 4-5%, còn cách khá xa mục tiêu đến năm 2030 đạt tối thiểu 7%.

Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là hệ thống pháp luật về văn hóa còn thiếu tính đồng bộ và hệ thống, thiếu các chính sách mang tính kiến tạo nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế sáng tạo, có khả năng đóng góp lớn vào GDP và tạo việc làm. Các quy định liên quan hiện phân tán ở nhiều luật chuyên ngành như điện ảnh, sở hữu trí tuệ, du lịch, quảng cáo, xuất bản.

Đảm bảo tính khả thi chính sách

Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa tập trung vào 6 trụ cột chính gồm: Hệ sinh thái sáng tạo, tài sản trí tuệ, nguồn nhân lực, hạ tầng, thị trường và nguồn lực tài chính. Các chính sách được thiết kế thành một chuỗi liên kết từ sáng tạo, sản xuất đến phân phối, tiêu dùng và tái đầu tư, trong đó người sáng tạo, doanh nghiệp và tài sản trí tuệ được đặt ở vị trí trung tâm, qua đó khơi thông nguồn lực và thúc đẩy công nghiệp văn hóa trở thành một ngành kinh tế có đóng góp ngày càng quan trọng cho tăng trưởng đất nước.

Ghi nhận ở những hội thảo tham vấn ý kiến các chuyên gia do Bộ VHTTDL tổ chức thời gian qua, nhiều ý kiến đến từ các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, văn nghệ sĩ đề cập đến việc cần tháo gỡ về những điểm nghẽn; tính khả thi của các chính sách; khả năng huy động và sử dụng nguồn lực; cơ chế phát triển tài sản trí tuệ, nhân lực, hạ tầng, thị trường; chính sách tài chính, đầu tư và các điều kiện để doanh nghiệp, người sáng tạo tham gia hiệu quả hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa.

Tại Hội thảo lấy ý kiến về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa vừa diễn ra tại TPHCM, Bà Huỳnh Ngọc Vân, Giám đốc Bảo tàng Áo dài chia sẻ kinh nghiệm thực tế về mô hình tự chủ tài chính thành công, minh chứng rằng ngành bảo tàng hoàn toàn có thể đóng góp hiệu quả vào công nghiệp văn hóa. Bà cho rằng cần xem tính kế thừa làm nền tảng trước khi hướng tới mục tiêu tăng trưởng lợi nhuận. Bà Huỳnh Ngọc Vân cũng khẳng định yếu tố con người được coi là chìa khóa then chốt cho sự phát triển bền vững của công nghiệp văn hóa. Còn ông Đoàn Đức Dương, Đại diện DatVietVAC Group Holdings cho rằng, dự thảo Luật cần bổ sung mới Điều 48, tại Mục 2, chương VII với nội dung Hỗ trợ, ưu đãi đối với doanh nghiệp công nghiệp văn hóa trong nước.

Tại Hội thảo góp ý dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hoá khu vực miền Bắc. TS Nguyễn Thị Quý Phương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Báo chí – Truyền thông, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV tư vấn QP Việt Nam bày tỏ quan điểm, Dự thảo cần được chỉnh lý theo hướng giảm tư duy quản lý nặng về kiểm soát tiền kiểm hành chính và tăng tính kiến tạo thị trường.

Trong khi đó, GS.TS Đỗ Văn Đại, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TPHCM cho rằng, Dự thảo Luật có phạm vi rất rộng, do vậy cần phân định rõ tránh nhầm lẫn giữa các khái niệm dẫn tới chồng chéo với một số Luật như Luật Sở hữu trí tuệ.

Bộ VHTTDL kỳ vọng, khi được ban hành, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa sẽ xác định địa vị pháp lý chính thức cho các ngành công nghiệp văn hoá trong cơ cấu ngành kinh tế Việt Nam sau 12 năm nỗ lực triển khai. Kết nối chuỗi giá trị để thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam có phát triển đột phá về mặt giá trị kinh tế, tăng cường xuất khẩu, thu hút FDI chiến lược, chiếm tỷ trọng tối thiểu 7% GDP hàng năm càng sớm càng tốt, thay vì chờ đến năm 2030; lan toả sức ảnh hưởng của bản sắc văn hoá Việt Nam, thương hiệu quốc gia Việt Nam và "sức mạnh mềm Việt Nam" trên trường quốc tế.

Dự thảo được tổ chức lấy ý kiến rộng rãi từ ngày 5 đến hết ngày 24/8/2026, gồm 9 chương, 60 điều, áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân trong và ngoài nước tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động công nghiệp văn hóa tại Việt Nam. Theo dự kiến, Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa sẽ được trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026.