Hoàn thiện Luật Hải quan: Cần giảm chi phí tuân thủ, đồng bộ kiểm tra chuyên ngành

Trả lời công văn của Bộ Tài chính về việc lấy ý kiến đối với Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan (bản ngày 22/4/2026), trên cơ sở tổng hợp ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội ngành nghề, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã đưa ra một số nhận định và kiến nghị.

Theo VCCI, so với Luật Hải quan năm 2014, dự thảo đã có nhiều bước tiến quan trọng, phù hợp với xu hướng hiện đại hóa và các cam kết quốc tế của Việt Nam.

Cụ thể, việc luật hóa chế định quản lý tuân thủ tại Điều 17a và kiểm định hải quan tại Điều 16b được xem là bước chuyển nền tảng, luật hóa các trụ cột cốt lõi của hải quan hiện đại, tạo cơ sở pháp lý ổn định cho cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Dự thảo cũng lần đầu thiết lập khung pháp lý cho hàng hóa xuất nhập khẩu qua thương mại điện tử tại Điều 16a, đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh thương mại điện tử xuyên biên giới tại Việt Nam tăng trưởng mạnh.

Ảnh minh họa.

Ngoài ra, việc đơn giản hóa loại hình gia công, sản xuất xuất khẩu tại khoản 29 Điều 4 và các Điều 59, 60 được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể gánh nặng thủ tục cho hàng chục nghìn doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một điểm cải cách đáng chú ý khác là việc tăng thời hạn lưu giữ hàng hóa tại kho ngoại quan lên 24 tháng và bỏ thủ tục gia hạn tại Điều 61, qua đó cắt giảm trực tiếp thủ tục hành chính cho doanh nghiệp logistics và thương mại quốc tế.

Cơ chế khai bổ sung tự nguyện được mở rộng tại Điều 29 cũng thể hiện tinh thần khuyến khích tuân thủ tự nguyện, phù hợp với thông lệ quốc tế.

Tuy nhiên, từ góc độ thực thi, VCCI cho rằng dự thảo vẫn còn một số nội dung cần hoàn thiện để giảm chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả vận hành.

Đối với quy định về kiểm tra chuyên ngành và mang hàng về bảo quản tại Điều 35, VCCI cho biết, dự thảo chưa quy định nguyên tắc kiểm tra đồng thời giữa các cơ quan, cũng như chưa bắt buộc liên thông kết quả qua Cổng thông tin một cửa quốc gia. Trong khi đó, theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới năm 2024, thời gian kiểm tra chuyên ngành hiện chiếm tới 60 - 70% tổng thời gian thông quan tại Việt Nam.

VCCI kiến nghị bổ sung quy định yêu cầu các cơ quan kiểm tra chuyên ngành phải thực hiện kiểm tra đồng thời, và bắt buộc gửi kết quả dưới dạng dữ liệu điện tử qua Cổng thông tin một cửa quốc gia. Cơ quan Hải quan không yêu cầu nộp lại bản giấy đối với các kết quả đã được số hóa.

Bên cạnh đó, cần làm rõ trách nhiệm giữa cơ quan Hải quan và cơ quan kiểm tra chuyên ngành, theo hướng cơ quan Hải quan quyết định thông quan trên cơ sở kết quả do cơ quan chuyên ngành cung cấp và không chịu trách nhiệm về tính chính xác của kết luận kiểm tra.

VCCI cũng đề xuất bổ sung cơ chế giải phóng hàng có điều kiện trong trường hợp chậm trả kết quả kiểm tra chuyên ngành, nhằm tránh ách tắc hàng hóa.

Đối với quản lý hàng hóa thương mại điện tử tại Điều 16a, VCCI kiến nghị bổ sung nguyên tắc áp dụng ngưỡng giá trị thấp để thực hiện thủ tục thông quan rút gọn. Theo đó, các lô hàng dưới ngưỡng sẽ được khai báo điện tử theo lô và nộp thuế gộp định kỳ.

Ngoài ra, quy định về xác thực định danh điện tử cần được làm rõ, đặc biệt là phạm vi áp dụng và mức độ yêu cầu đối với người tiêu dùng cá nhân, bảo đảm phù hợp với nguyên tắc quản lý rủi ro.

Về quản lý rủi ro và quản lý tuân thủ, VCCI đánh giá, quy định tại Điều 17 và 17a chưa thể hiện rõ mối liên kết giữa hai cơ chế này. Theo đó, kết quả đánh giá tuân thủ cần được sử dụng trực tiếp làm đầu vào cho hệ thống quản lý rủi ro, bảo đảm doanh nghiệp tuân thủ tốt được phân luồng ưu tiên.

Đối với chương trình doanh nghiệp ưu tiên (AEO), VCCI nhận định số lượng doanh nghiệp tham gia hiện còn rất hạn chế so với quy mô cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Do đó, cần thiết kế chương trình theo hướng phân tầng, mở rộng khả năng tiếp cận cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời quy định rõ các quyền lợi cụ thể ngay trong luật.

Cụ thể, VCCI đề xuất phân chia AEO thành ít nhất hai cấp độ, quy định tỷ lệ kiểm tra thực tế tối đa, thời gian thông quan và cơ chế ưu tiên hoàn thuế. Đồng thời, cần bổ sung khung pháp lý cho việc ký kết các thỏa thuận công nhận lẫn nhau với hải quan các nước.

Nhìn chung, VCCI cho rằng dự thảo luật đã có nhiều cải cách tích cực, song để các chính sách đi vào thực tiễn hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng giảm chi phí tuân thủ, tăng tính minh bạch và đồng bộ trong tổ chức thực thi.