Hoàn thiện Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, khơi thông nguồn lực phát triển

Đồng chủ trì Hội thảo có Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ VHTTDL Phạm Cao Thái; Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, Bộ VHTTDL Trần Hoàng; Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam Nguyễn Thị Thu Phương.

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Huy Dũng phát biểu tại Hội thảo

Tham dự Hội thảo có đại diện các cơ quan, ban, ngành của Hà Nội; đại diện các doanh nghiệp, các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp; các nghệ sĩ, nghệ nhân, chuyên gia, nhà khoa học; đại diện các hiệp hội trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Tạo khung chính sách liên ngành để khơi thông nguồn lực 

Theo Ban Soạn thảo, giai đoạn 2018–2025, tỷ trọng công nghiệp văn hóa trong GDP Việt Nam ước đạt khoảng 4-5%, trong khi mục tiêu đặt ra đến năm 2030 là tối thiểu 7% GDP. Việt Nam có nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, lực lượng sáng tạo trẻ, thị trường hơn 100 triệu dân cùng sự phát triển nhanh của công nghệ và kinh tế số, nhưng tiềm năng này chưa được khai thác tương xứng.

Một trong những nguyên nhân là các quy định hiện hành chủ yếu nằm rải rác trong các luật chuyên ngành và tập trung vào quản lý từng lĩnh vực, trong khi còn thiếu những cơ chế mang tính kiến tạo để kết nối đầy đủ chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa từ sáng tạo, quyền sở hữu trí tuệ, vốn, sản xuất, phân phối, doanh thu đến tái đầu tư và xuất khẩu.

Quang cảnh Hội thảo

Dự án Luật vì vậy được xây dựng theo hướng tạo một khung chính sách liên ngành, tháo gỡ các “điểm nghẽn”, làm rõ các “điểm mở” và bổ sung các “khoảng trống” đã được nhận diện trong thực tiễn, qua đó khơi thông nguồn lực và thúc đẩy công nghiệp văn hóa trở thành một ngành kinh tế có đóng góp ngày càng quan trọng cho tăng trưởng đất nước.

Tinh thần chủ đạo được đặt ra trong quá trình xây dựng Luật là: “Chuyển bản sắc văn hóa thành tài sản trí tuệ, chuyển tài sản trí tuệ thành dòng tiền tạo ra giá trị kinh tế”.

Dự án Luật hướng tới ba mục tiêu lớn: Xác lập vị trí của công nghiệp văn hóa trong cơ cấu kinh tế Việt Nam; Kết nối chuỗi giá trị để gia tăng giá trị kinh tế, xuất khẩu và thu hút đầu tư chiến lược; Đồng thời lan tỏa bản sắc văn hóa Việt Nam, thương hiệu Việt Nam và sức mạnh mềm Việt Nam trên trường quốc tế.

Hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực văn hóa

Góp ý vào dự thảo Luật, Chủ tịch Hiệp hội Quảng cáo Việt Nam Nguyễn Trường Sơn cho biết,  Hiệp hội nhất trí cao với chủ trương soạn thảo Luật Phát triển Công nghiệp văn hóa.

Việc xây dựng Luật Phát triển Công nghiệp văn hóa là một bước rất cần thiết và kịp thời cho việc phát triển công nghiệp văn hóa nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng trong lĩnh vực này. Đây là một dự thảo luật rất quan trọng trong hệ thống văn bản luật, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực văn hóa.

Chủ tịch Hiệp hội Quảng cáo Việt Nam Nguyễn Trường Sơn phát biểu

Đánh giá cao bố cục, hình thức của dự thảo Luật, ông Nguyễn Trường Sơn cho rằng, dự thảo Luật đã bám sát chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về "ba chuyển dịch" lớn, hoàn thiện thể chế nhằm tạo đột phá, khơi thông sức sáng tạo của toàn xã hội, đồng thời huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển văn hóa.

Song song với đó là đẩy mạnh xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số; nâng cao sức lan tỏa, sức hấp dẫn và khả năng bảo vệ các giá trị văn hóa dân tộc.

Góp ý vào dự thảo Luật, ông Nguyễn Trường Sơn cho biết, ở Điều 1 về phạm vi điều chỉnh, nên bổ sung cụm từ “trong việc tổ chức và thực hiện phát triển công nghiệp văn hóa trên lãnh thổ Việt Nam và nước ngoài” để mở rộng phạm vi toàn diện, phù hợp với chủ trương hội nhập kinh tế hơn. Tương tự, tại Điều 2 về đối tượng áp dụng nên bổ sung cụm từ trên thay cho cụm từ “tại Việt Nam".

Tại Điều 23 về thành lập, mở rộng tổ hợp sáng tạo văn hóa, cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa, ông Nguyễn Trường Sơn cho rằng đây là điều cần thiết nhưng nên cân nhắc, xem xét tạo sự thống nhất với quy định với một số luật hiện hành như Luật Đất đai, Luật Quy hoạch, Luật Xây dựng ... Điều quan trọng là khi xem xét thành lập, mở rộng tổ hợp sáng tạo văn hóa, cụm khu công nghiệp sáng tạo văn hóa cần phải tính đến yếu tố hiệu quả, khả thi tránh lãng phí.

Coi kiến tạo thị trường công nghiệp văn hóa là một nhiệm vụ trung tâm của Luật

Góp ý vào dự thảo Luật, ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Le Group of Companies, Ủy viên Thường vụ, Trưởng ban Lý luận, Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Văn hoá cho rằng dự thảo Luật Phát triển Công nghiệp văn hóa là một bước tiến quan trọng trong quá trình thể chế hóa tư duy phát triển mới đối với văn hóa ở Việt Nam.

Việc xây dựng một đạo luật riêng cho công nghiệp văn hóa cho thấy nhận thức về văn hóa đang từng bước vượt ra khỏi phạm vi bảo tồn, quản lý hoạt động văn hóa và cung cấp dịch vụ công, để được nhìn nhận ngày càng rõ hơn như một nguồn lực phát triển, một lĩnh vực kinh tế và một thành tố của năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Le Group of Companies, Ủy viên Thường vụ, Trưởng ban Lý luận, Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Văn hoá phát biểu

Theo ông Lê Quốc Vinh, ngay tại Điều 3 của dự thảo Luật, công nghiệp văn hóa được xác định là “hệ thống các hoạt động kinh tế nhằm phát huy tài nguyên văn hóa, kết hợp với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và tài sản trí tuệ để tạo ra giá trị kinh tế, giá trị xã hội, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia”.

Dự thảo cũng bước đầu tiếp cận công nghiệp văn hóa theo chuỗi giá trị gồm sáng tạo, phát triển, sản xuất, phân phối, phổ biến, thương mại hóa, tiêu dùng và tái đầu tư, đồng thời nhìn nhận sở hữu trí tuệ, tài chính, thương hiệu, công nghệ và đào tạo như những cấu phần hỗ trợ của chuỗi giá trị đó.

Ông Lê Quốc Vinh kiến nghị Dự thảo tiếp tục được hoàn thiện trên năm định hướng lớn.

Thứ nhất, bổ sung hoặc thể hiện rõ hơn khái niệm vốn văn hóa, từ đó chuyển cách tiếp cận từ khai thác tài nguyên sang đầu tư, chuyển hóa và tái sinh vốn văn hóa.

Thứ hai, coi kiến tạo thị trường công nghiệp văn hóa là một nhiệm vụ trung tâm của Luật, trong đó phát triển cầu, doanh nghiệp, đầu tư, phân phối, giao dịch tài sản trí tuệ và thương mại hóa quan trọng không kém phát triển sản phẩm.

Thứ ba, xác lập rõ doanh nghiệp và chủ thể sáng tạo là chủ thể trực tiếp tạo ra sự phát triển của công nghiệp văn hóa, còn Nhà nước tập trung vào kiến tạo thể chế, hạ tầng dùng chung, dữ liệu, bảo vệ quyền, đào tạo, xúc tiến và xử lý những thất bại của thị trường.

Thứ tư, chuyển trọng tâm đầu tư công từ tư duy “xây dựng thiết chế” sang xây dựng năng lực của hệ sinh thái. Mọi dự án hạ tầng văn hóa cần được đánh giá không chỉ bằng quy mô công trình mà bằng khả năng tạo ra hoạt động sáng tạo, doanh nghiệp, thị trường, việc làm, doanh thu và tác động văn hóa.

Thứ năm, đưa tái sinh vốn văn hóa trở thành một nguyên tắc phát triển bền vững, bảo đảm rằng quá trình thương mại hóa văn hóa đồng thời tạo ra nguồn lực mới cho bảo tồn, cộng đồng, người thực hành văn hóa và thế hệ sáng tạo tiếp theo.

Các đại biểu đóng góp ý kiến vào dự thảo Luật

"Nếu được thiết kế trên nền tảng tư duy như vậy, Luật Phát triển Công nghiệp văn hóa có thể mang một ý nghĩa lớn hơn rất nhiều so với việc bổ sung một khung ưu đãi cho các ngành Văn hóa.

Đạo luật có thể tạo ra một phương thức phát triển mới: biến những giá trị văn hóa được tích lũy qua lịch sử thành nguồn vốn cho tương lai, nhưng đồng thời dùng chính thành quả của phát triển để làm giàu thêm cho nguồn vốn ấy.

Khi đó, mối quan hệ giữa văn hóa và kinh tế không còn được nhìn như hai mục tiêu cần “cân bằng” với nhau. Văn hóa trở thành một nguồn lực của kinh tế. Kinh tế trở thành một cơ chế tạo nguồn lực mới cho văn hóa. Và công nghiệp văn hóa chính là hệ thống tổ chức sự tuần hoàn đó", ông Lê Quốc Vinh bày tỏ.

Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng và các đại biểu chụp ảnh lưu niệm

Tại Hội thảo, đại diện các doanh nghiệp, cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp; các nghệ sĩ, nghệ nhân, chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các hiệp hội trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa đã đóng góp nhiều ý kiến thiết thực vào việc hoàn thiện dự thảo Luật, tập trung vào các cơ chế, chính sách nhằm khơi thông nguồn lực, phát triển thị trường, thúc đẩy sáng tạo và nâng cao sức cạnh tranh của công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Huy Dũng trân trọng cảm ơn các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của các đại biểu. Theo Thứ trưởng, mỗi đại biểu có một góc nhìn khác nhau, vì vậy Tổ dự thảo mong muốn tiếp thu đầy đủ các ý kiến xác đáng để hoàn thiện chính sách phù hợp, thúc đẩy công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Thứ trưởng nhấn mạnh, mục tiêu xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa không phải để hoàn thành một nhiệm vụ, mà phải tạo tác động thực sự đến sự phát triển của ngành.