Hoàn thiện thể chế đầu tư kinh doanh: Cải cách đi đôi với kiểm soát rủi ro

Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành nội dung thảo luận

Tham gia thảo luận, các ĐBQH tỉnh Lâm Đồng tập trung góp ý hoàn thiện cơ chế quản lý đối với những mô hình kinh doanh mới phát sinh từ thực tiễn, đồng thời đề nghị làm rõ căn cứ, phạm vi và điều kiện áp dụng đối với một số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện nhằm bảo đảm tính khả thi, minh bạch của dự thảo luật.

Cắt giảm điều kiện kinh doanh, không để khoảng trống quản lý

Tham gia góp ý, đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng bày tỏ thống nhất với định hướng của dự thảo luật là tiếp tục cắt giảm những điều kiện đầu tư kinh doanh không còn cần thiết, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp, thúc đẩy kinh tế tư nhân và đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, theo đại biểu, cùng với việc cắt giảm các điều kiện không còn phù hợp, cần kịp thời nhận diện những loại hình mới đã phát sinh rủi ro đáng kể trong thực tiễn nhưng cơ chế quản lý hiện nay có thể chưa bao quát đầy đủ.

Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng tham gia thảo luận tại hội trường

Đại biểu đề cập đến hoạt động của các nền tảng trung gian giao dịch trực tuyến trực tiếp nhận hoặc tạm giữ tiền, tài sản của người sử dụng để thực hiện, bảo đảm hoặc quyết định giao dịch.

Theo đại biểu, thực tế hiện nay nhiều nền tảng số không chỉ làm nhiệm vụ kết nối người mua với người bán mà còn trực tiếp nhận tiền, tạm giữ tiền, quyết định thời điểm thanh toán cho người bán, thực hiện hoàn tiền, phân chia tiền giữa các bên hoặc hình thành số dư nội bộ.

Đại biểu nhấn mạnh: “Về bản chất, đây không còn thuần túy là hoạt động cung cấp hạ tầng công nghệ. Khi một chủ thể có quyền trực tiếp nắm giữ và chi phối tiền của số lượng lớn người sử dụng thì chủ thể đó đã tham gia vào một khâu có mức độ rủi ro cao đối với thị trường”.

Để làm rõ hơn, đại biểu nêu ví dụ về một người dân mua điện thoại trên sàn giao dịch trực tuyến và thanh toán trước. Người bán giao hàng đúng cam kết nhưng khoản tiền vẫn do nền tảng tạm giữ để đối soát. Nếu khoản tiền này không được tách biệt, bảo đảm và giám sát chặt chẽ thì khi nền tảng gặp sự cố kỹ thuật, mất khả năng thanh toán hoặc có hành vi gian lận, người bán có thể đã giao hàng nhưng chưa nhận được tiền; người mua có thể không được hoàn tiền nếu giao dịch bị hủy và hàng ngàn giao dịch khác cũng có thể bị ảnh hưởng.

Các đại biểu tham dự

Theo đại biểu, rủi ro lúc này không còn nằm ở giao dịch mua bán mà nằm ở chủ thể trực tiếp nắm giữ dòng tiền của các giao dịch. Từ đó có thể phát sinh nguy cơ chiếm dụng vốn, lừa đảo, huy động vốn trái phép, rửa tiền, che giấu chủ sở hữu hưởng lợi hoặc làm gián đoạn quyền lợi của số lượng lớn người dân và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, đại biểu cũng lưu ý: “Không nên vì những rủi ro này mà đưa toàn bộ thương mại điện tử hoặc mọi giao dịch trực tuyến vào diện đầu tư kinh doanh có điều kiện”.

Theo đại biểu, Luật Thương mại điện tử đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 và đang hình thành khung quản lý riêng đối với nền tảng, người bán và các chủ thể tham gia giao dịch trực tuyến; đồng thời pháp luật về ngân hàng cũng đã quy định cơ chế cấp phép đối với hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán. Vì vậy, điều cần làm rõ không phải là mở rộng điều kiện kinh doanh một cách dàn trải mà là xác định chính xác khoảng trống giữa pháp luật về thương mại điện tử, pháp luật về thanh toán và Luật Đầu tư.

Từ thực tiễn đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công Thương rà soát đầy đủ các mô hình nền tảng trực tiếp nhận hoặc tạm giữ tiền, tài sản của người sử dụng. Trường hợp hoạt động đã thuộc phạm vi điều chỉnh và cấp phép của pháp luật về ngân hàng, trung gian thanh toán thì không quy định trùng lặp.

Đối với những nền tảng chưa thuộc bất kỳ cơ chế cấp phép hoặc giám sát chuyên ngành nào nhưng trực tiếp nắm giữ tiền của khách hàng, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung phần hoạt động có rủi ro này vào Phụ lục IV của Luật.

Theo đại biểu, tên ngành, nghề cần được thiết kế theo hướng hẹp, rõ và có tiêu chí nhận diện cụ thể; đồng thời điều kiện kinh doanh phải tập trung vào những yêu cầu thực chất như tách biệt tiền của khách hàng với tài sản doanh nghiệp; bảo đảm khả năng hoàn trả; lưu vết giao dịch và kiểm toán; xác định chủ sở hữu hưởng lợi; bảo vệ dữ liệu; quy định rõ trách nhiệm khi xảy ra sự cố hoặc mất khả năng thanh toán.

Kết thúc phần phát biểu, đại biểu Liêm nhấn mạnh: “Điều chúng ta cần quản lý không phải là thương mại điện tử, mà là quyền trực tiếp kiểm soát tiền, tài sản của người sử dụng. Cắt giảm điều kiện kinh doanh là cần thiết, nhưng không nên để xuất hiện khoảng trống quản lý tại nơi đang tập trung dòng tiền của số lượng rất lớn người dân và doanh nghiệp”.

Làm rõ căn cứ bổ sung ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện

Tiếp tục thảo luận, đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng bày tỏ thống nhất với tên gọi và phạm vi điều chỉnh của dự án luật, đồng thời đánh giá việc sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV của Luật Đầu tư là cần thiết nhằm tiếp tục hoàn thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong bối cảnh hiện nay.

Toàn cảnh Phiên họp cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư

Đại biểu cũng cơ bản thống nhất với nhiều ý kiến đã được các ĐBQH phát biểu trước đó, đồng thời tập trung góp ý đối với 2 nội dung cụ thể của dự thảo luật.

Đối với đề xuất bổ sung ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh liên quan đến khí N₂O, đại biểu cho biết về cơ bản tán thành yêu cầu tăng cường kiểm soát việc kinh doanh và sử dụng loại khí này, bởi việc lạm dụng khí N₂O qua đường hít có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các vấn đề về tệ nạn xã hội.

Đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng nêu ý kiến tại hội trường

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng: “Việc chuyển từ yêu cầu kiểm soát hành vi lạm dụng sang cấm hoạt động đầu tư kinh doanh cần được đánh giá thận trọng trên cơ sở chứng minh tính cần thiết, tính tương xứng và khả năng quản lý bằng các biện pháp linh hoạt, hiệu quả hơn”.

Theo đại biểu, việc lựa chọn công cụ quản lý cần dựa trên đánh giá đầy đủ tác động, bảo đảm vừa kiểm soát được rủi ro, vừa tránh tạo ra những hạn chế không cần thiết đối với hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Đối với đề xuất bổ sung hoạt động của cơ sở kinh doanh dịch vụ hỗ trợ thủ tục cấp thị thực vào danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đại biểu đề nghị Chính phủ làm rõ hàm ý của cụm từ “ủy quyền” trong dự thảo luật.

Theo đó, cần xác định rõ chủ thể nào được thực hiện việc ủy quyền; hình thức, phạm vi và thời hạn ủy quyền được xác định như thế nào; việc ủy quyền là điều kiện để cơ sở cung cấp dịch vụ hay chỉ là quan hệ để cơ sở kinh doanh nhận ủy quyền của tổ chức, tiếp nhận hồ sơ thị thực.

Đại biểu cho rằng: “Đây là vấn đề cần được quy định rõ ngay từ khi xác định phạm vi ngành, nghề; nếu không sẽ khó thực hiện. Đầu tư kinh doanh có điều kiện có thể phụ thuộc vào cách thức tổ chức dịch vụ thị thực của từng quốc gia, dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau”.

Bên cạnh đó, liên quan đến một trong những lý do được nêu để bổ sung ngành, nghề này là nguy cơ lộ, lọt dữ liệu cá nhân, đại biểu cho rằng cần đánh giá đầy đủ các quy định pháp luật hiện hành trước khi đặt ra thêm điều kiện kinh doanh.

Đại biểu tham dự thảo luận

Đại biểu phân tích, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và các văn bản hướng dẫn đã quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc thu thập, lưu trữ, sử dụng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Do đó, đề nghị Chính phủ đánh giá đầy đủ các cơ chế hiện hành đã đủ kiểm soát rủi ro phát sinh tại các cơ sở cung cấp dịch vụ thị thực hay chưa.

Đại biểu nhấn mạnh: “Trường hợp thấy cần bổ sung điều kiện kinh doanh thì cần chỉ rõ khoảng trống quản lý và những lý do thực sự cần thiết”.

Những ý kiến của các đại biểu Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng đều xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn và bám sát tinh thần đổi mới công tác xây dựng pháp luật. Các góp ý không chỉ hướng tới việc tiếp tục cắt giảm những rào cản không còn phù hợp, mà còn đề nghị hoàn thiện cơ chế quản lý đối với các mô hình kinh doanh mới, bảo đảm không để khoảng trống pháp lý trong những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro. Đây cũng là cách tiếp cận nhằm xây dựng hệ thống pháp luật kiến tạo phát triển nhưng vẫn giữ vững kỷ cương, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số và hội nhập trong giai đoạn mới.