Hoàn thiện thể chế, pháp luật huy động nguồn lực tài chính cho phát triển bền vững

Đồng chí Nguyễn Văn Thắng, Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Bộ trưởng Tài chính, trình bày tham luận “Hoàn thiện thể chế, pháp luật về huy động, sử dụng nguồn lực tài chính đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững”.

Đồng chí Nguyễn Văn Thắng nêu rõ, Đại hội XIII của Đảng tiếp tục xác định đột phá về thể chế là một trong ba đột phá chiến lược, đồng thời nhấn mạnh vai trò của hoàn thiện thể chế trong định hướng phát triển đất nước, cụ thể là: "Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy, xây dựng, hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển bền vững về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, môi trường..., tháo gỡ kịp thời những khó khăn, vướng mắc; khơi dậy mọi tiềm năng và nguồn lực, tạo động lực mới cho sự phát triển nhanh và bền vững.

Tại Nghị quyết số 66-NQ/TW, Bộ Chính trị tiếp tục nhấn mạnh việc xây dựng và thi hành pháp luật chính là "đột phá của đột phá”, là nhiệm vụ trọng tâm, cần đi trước một bước để mở đường cho phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Quán triệt các nội dung chỉ đạo này, Đảng ủy Bộ Tài chính đã lãnh đạo toàn ngành đổi mới tư duy, tập trung nguồn lực cao nhất, tạo chuyển biến mạnh mẽ và toàn diện trong xây dựng và hoàn thiện thể chế. Bộ Tài chính đã tham mưu Chính phủ trình Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước; trình ban hành và ban hành theo thẩm quyền 929 văn bản pháp luật, trong đó có 65 luật, nghị quyết của Quốc hội (bằng 36% tổng số nội dung Chính phủ trình Quốc hội) để tháo gỡ các điểm nghẽn, đáp ứng yêu cầu phát triển mới, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế, tập trung vào 3 lĩnh vực chính sau:

Một là, kiến tạo môi trường đầu tư kinh doanh, giải phóng mọi nguồn lực xã hội, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn thông qua: Sửa đổi đồng bộ, căn bản pháp luật về đầu tư, doanh nghiệp, quản lý vốn nhà nước, quy hoạch... nhằm cắt giảm tối đa điều kiện kinh doanh, đẩy mạnh phân cấp phân quyền, trao quyền chủ động cho địa phương và doanh nghiệp, bảo đảm nguyên tắc doanh nghiệp được làm những gì pháp luật không cấm; Cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính, hiện đại hóa công tác quản lý để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, giảm thời gian, chi phí, tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp; Tháo gỡ các dự án tồn đọng kéo dài; Xây dựng hành lang pháp lý gắn với các mô hình kinh tế mới như khu thương mại tự do, khu công nghiệp thế hệ mới.

Hai là, huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính quốc gia: Tham mưu hoàn thiện pháp luật về thuế theo hướng đơn giản, hiện đại, phù hợp với thông lệ quốc tế, đổi mới tư duy quản lý thuế từ "quản lý" sang "phục vụ", gắn với chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Qua đó, đã huy động hiệu quả nguồn lực lớn nhất từ trước đến nay cho ngân sách nhà nước, đồng thời miễn, giảm, giãn tối đa các loại thuế, phí nhằm hỗ trợ phục hồi, phát triển doanh nghiệp trong và sau đại dịch COVID-19, giúp nuôi dưỡng nguồn thu và định hướng phát triển các lĩnh vực ưu tiên, cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng, phấn đấu phát triển kinh tế số đạt tối thiểu 30% GDP vào năm 2030 theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Trong quản lý chi, hệ thống pháp luật về NSNN, đầu tư công, đấu thầu, nợ công... được sửa đổi gắn với tái cơ cấu lại NSNN, phát huy vai trò dẫn dắt của nguồn lực tài chính quốc gia, thúc đẩy đầu tư xã hội. Cắt giảm triệt để chi thường xuyên, tăng nguồn lực cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội; đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, tạo đột phá rõ nét về hạ tầng, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Thực hiện chương trình phục hồi kinh tế, chống suy thoái sau đại dịch; quản lý vốn vay ODA gắn với hiệu quả sử dụng vốn.

Ba là, phát triển thị trường vốn và kiến tạo khuôn khổ cho các mô hình kinh tế mới: Chủ động xây dựng khung khổ pháp lý đồng bộ, gắn với xu thế phát triển của thời đại, các mô hình kinh tế mới như: Trung tâm tài chính quốc tế, phát triển thị trường chứng khoán, thí điểm thị trường tài sản mã hóa, khu thương mại tự do, khu công nghiệp thế hệ mới, ưu đãi đầu tư, thuế... để vừa thu hút vốn đầu tư nước ngoài chất lượng cao, vừa nâng cao năng lực nội tại, sức cạnh tranh của nền kinh tế nhằm phát triển nhanh và bền vững, gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho các mô hình kinh doanh mới phát triển an toàn, minh bạch.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương, sự ủng hộ của người dân, cộng đồng doanh nghiệp, thể chế về tài chính và ngân sách đã góp phần giúp đất nước ta đạt được các kết quả thắng lợi như tại báo cáo trình Đại hội, trong đó: Quy mô vốn đăng ký của doanh nghiệp tăng 37,6% so với năm 2020; Thu ngân sách nhà nước 5 năm đạt gần 9,9 triệu tỷ đồng, vượt mục tiêu và gấp 1,4 lần giai đoạn trước; miễn, giảm, gia hạn thuế, phí... khoảng 1,1 triệu tỷ đồng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế; tăng thu, tiết kiệm chi đạt 1,85 triệu tỷ đồng cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội.

Tổng vốn đầu tư công khoảng 3,4 triệu tỷ đồng, tăng gần 55%, số dự án sử dụng ngân sách Trung ương giảm mạnh từ 11 nghìn xuống còn 4,6 nghìn so với giai đoạn trước; Thị trường chứng khoán được nâng hạng, quy mô vốn hóa thị trường tăng 1,9 lần so với năm 2020. Thành lập và đưa vào vận hành Trung tâm tài chính quốc tế, các khu thương mại tự do thế hệ mới.

Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, giai đoạn 2026-2030 là giai đoạn đất nước ta tăng tốc, bứt phá, bước vào kỷ nguyên mới để hiện thực hóa khát vọng trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Đảng ủy Bộ Tài chính bày tỏ sự nhất trí cao với các mục tiêu, tầm nhìn, định hướng và nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2026-2030 tại dự thảo Nghị quyết, đặc biệt là mục tiêu phấn đấu tốc độ tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên để phát triển nhanh, bền vững; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống Nhân dân, GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD; tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 40% GDP; huy động ngân sách đạt 18% GDP, bội chi khoảng 5% GDP.

Để hiện thực hóa những mục tiêu đó, dự thảo Nghị quyết xác định nhiệm vụ “tập trung hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế phát triển nhanh, bền vững đất nước... trong đó thể chế kinh tế là trọng tâm”. Đây là mệnh lệnh để ngành Tài chính tiếp tục đổi mới tư duy, cách làm, hành động quyết liệt hơn nữa trong xây dựng và hoàn thiện thể chế để huy động, sử dụng ngày càng hiệu quả nguồn lực tài chính đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững, tập trung vào 06 nhóm giải pháp sau:

Một là, tham mưu ban hành toàn bộ các văn bản hướng dẫn các luật, nghị quyết mới được Quốc hội thông qua ngay trong Quý I/2026 theo chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư để đưa các chủ trương, chính sách đột phá của Đảng vào cuộc sống nhanh nhất.

Hai là, tham mưu thể chế hóa đầy đủ, kịp thời và triển khai hiệu quả các nghị quyết của Đảng về phát triển các thành phần kinh tế, hiện thực hóa khát vọng phát triển thành hành động và kết quả cụ thể. Đẩy mạnh cơ cấu lại quản trị và vốn tại các doanh nghiệp nhà nước, nâng cao hiệu quả hoạt động, đặc biệt là đầu tư dự án để vừa đảm bảo tính dẫn dắt, vừa đảm bảo hiệu quả tài chính, khẳng định và phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước.

Phát triển kinh tế tư nhân thực sự trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế; hỗ trợ, phát triển, mở rộng thị trường cho kinh tế tập thể, hợp tác xã thu hút và sử dụng hiệu quả vốn đầu tư nước ngoài. Từ đó, xây dựng và củng cố vững chắc nền tảng phát triển, đủ sức chống chịu và thích ứng ngày càng hiệu quả với những biến động của thế giới, khu vực, nâng cao tự chủ chiến lược, sức mạnh tổng hợp của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Ba là, tiếp tục hoàn thiện và thực hiện chính sách tài khóa mở rộng, có trọng tâm, trọng điểm; phối hợp chặt chẽ, hài hòa với chính sách tiền tệ và chính sách khác để vừa đảm bảo mục tiêu tăng trưởng cao, vừa đảm bảo an ninh, an toàn tài chính quốc gia, ổn định kinh tế vĩ mô.

Tiếp tục tái cơ cấu, nâng cao hiệu quả đầu tư công, tập trung nguồn lực cho các dự án đột phá, “chuyển đổi trạng thái, xoay chuyển tình thế", quán triệt tư duy "hạch toán kinh tế" trong lựa chọn và thực hiện từng dự án; bảo đảm cả nước không quá 3.000 dự án sử dụng vốn ngân sách Trung ương, nhằm thu hút, dẫn dắt nguồn lực đầu tư của các thành phần kinh tế khác.

Bốn là, phát triển thị trường chứng khoán sâu rộng, hiện đại và hội nhập, trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ yếu cho nền kinh tế, thu hút hiệu quả các quỹ đầu tư quốc tế. Tiếp tục hoàn thiện pháp lý cho các mô hình kinh tế, sản phẩm tài chính mới như kinh tế tri thức, kinh tế tuần hoàn, thị trường carbon, trái phiếu xanh, tài sản mã hóa...

Năm là, thường xuyên rà soát và đánh giá tổng thể hiệu quả của các chính sách đã ban hành để kịp thời hoàn thiện theo yêu cầu phát triển, nhằm: tháo gỡ dứt điểm các nút thắt; thực hiện hiệu quả quy hoạch với tầm nhìn dài hạn theo hướng tích hợp, tăng cường liên kết vùng, liên kết ngành, ứng dụng số hóa toàn trình dịch vụ công trong lĩnh vực tài chính, giảm tối đa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh bất hợp lý, bảo đảm môi trường minh bạch, cạnh tranh lành mạnh để tạo động lực phát triển, hình thành các cực tăng trưởng mạnh, các vùng kinh tế trọng điểm, các đặc khu kinh tế thế hệ mới ngang tầm khu vực và toàn cầu.

Sáu là, tiếp tục tăng cường truyền thông chính sách, tuyên truyền, phổ biến và tổ chức thực thi pháp luật để đưa chính sách vào cuộc sống, tạo sự đồng thuận của người dân, cộng đồng doanh nghiệp, gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật, tăng cường kỷ luật thực thi chính sách.

Để thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược của Đại hội XIV, Đảng ủy Bộ Tài chính cam kết và khẳng định quyết tâm chính trị cao nhất, không ngừng nỗ lực, phát huy trí tuệ tập thể, đoàn kết và đổi mới sáng tạo trong công tác xây dựng và thực thi pháp luật nhằm tạo dựng hệ thống chính sách tài chính-ngân sách ổn định và đồng bộ.

Với thể chế thông thông thoáng, minh bạch và hiện đại, nền tài chính quốc gia sẽ góp phần dẫn truyền mọi nguồn lực nội sinh và ngoại lực cho phát triển. Ngành Tài chính cam kết không chỉ quản lý tốt những gì đang có, mà sẽ chủ động “mở đường sáng tạo", kiến tạo không gian cho những động lực tăng trưởng mới bứt phá, đưa đất nước tiến vào Kỷ nguyên mới - Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.