Hoàn thiện ưu đãi thuế cho giáo dục: Bảo đảm đúng đối tượng, tránh trục lợi chính sách

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 6/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân. Trong đó, các chính sách thuế liên quan đến giáo dục, đất đai phục vụ giáo dục và hoạt động cung cấp suất ăn tại cơ sở giáo dục, y tế nhận được nhiều ý kiến góp ý.

Làm rõ điều kiện miễn thuế đối với cơ sở giáo dục phi lợi nhuận

Đối với chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) cho cơ sở giáo dục công lập và cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, đại biểu Lê Thị Thanh Xuân (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) cơ bản đồng tình với định hướng ưu đãi đối với thu nhập từ hoạt động giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và các dịch vụ hỗ trợ, phụ trợ giáo dục.

Đại biểu Lê Thị Thanh Xuân (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk).

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần có hướng dẫn minh bạch để phân định rõ dịch vụ hỗ trợ giáo dục với hoạt động kinh doanh độc lập. Đối với cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận, cần có cơ chế giám sát thực chất, bảo đảm không chia lợi tức, không rút vốn và toàn bộ phần thu nhập tích lũy được sử dụng để tái đầu tư phát triển nhà trường.

Thận trọng hơn về phạm vi ưu đãi, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) cho rằng một số cơ sở giáo dục tư thục, đặc biệt là trường có thương hiệu, yếu tố quốc tế, quy mô học sinh lớn và mức học phí cao, có nguồn thu đáng kể. Nếu miễn 100% thuế TNDN, có thể xuất hiện tình trạng chuyển đổi mô hình hoạt động không vì lợi nhuận trên giấy tờ để hưởng ưu đãi.

Đại biểu cũng đặt vấn đề về năng lực kiểm tra, giám sát của cơ quan thuế trước khả năng nhiều cơ sở chuyển đổi mô hình, đồng thời cho rằng cần cân nhắc tính công bằng khi người học tại các trường có mức học phí cao chủ yếu thuộc nhóm gia đình khá giả. Đại biểu đề nghị thu hẹp phạm vi miễn thuế toàn diện, tập trung ưu đãi để thu hút đầu tư giáo dục chất lượng cao tại vùng sâu, vùng xa và địa bàn khó khăn.

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Văn Thân (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh) dẫn số liệu của Bộ Tài chính cho biết, cả nước hiện có khoảng 3.900 cơ sở giáo dục ngoài công lập. Theo đại biểu, phần lớn khu vực này đang hoạt động theo cơ chế thị trường, chưa đáp ứng tiêu chí xã hội hóa để hưởng ưu đãi hiện hành. Vì vậy, việc miễn thuế TNDN cho khối tư thục không vì lợi nhuận cần được cân nhắc kỹ, tránh tạo ra sự bất bình đẳng giữa các loại hình cơ sở giáo dục.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn.

Giải trình tại hội trường, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, tiêu chí xác định cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận đã được quy định chi tiết trong Luật Giáo dục. Cơ quan thuế thực hiện chức năng thu thuế, căn cứ giấy chứng nhận đầu tư và giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh do cơ quan có thẩm quyền cấp để thực hiện miễn thuế đúng đối tượng và định hướng chính sách.

Rà soát đồng bộ ưu đãi thuế đất và suất ăn trường học

Bên cạnh thuế TNDN, chính sách miễn thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đối với đất phục vụ giáo dục cũng được nhiều đại biểu quan tâm. Các ý kiến cơ bản đồng tình với chủ trương giảm chi phí đầu tư, vận hành và khuyến khích xã hội hóa giáo dục, nhưng đề nghị quy định cụ thể phạm vi đất được hưởng ưu đãi.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) cho rằng đất sử dụng vào mục đích giáo dục không chỉ giới hạn ở diện tích xây dựng phòng học mà còn bao gồm công trình giảng dạy, nghiên cứu, thực hành, thư viện, sân chơi, bãi tập, ký túc xá và các công trình phụ trợ trực tiếp phục vụ hoạt động giáo dục. Đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi này, đồng thời phân định diện tích phục vụ giáo dục với diện tích sử dụng vào mục đích kinh doanh độc lập.

Đại biểu Lê Thị Thanh Xuân cũng đề nghị chính sách miễn thuế đất phải gắn với quy hoạch và bố trí quỹ đất trường học, nhất là tại đô thị lớn, khu công nghiệp và khu vực có dân số tăng nhanh. Đối với đất sử dụng hỗn hợp giữa giáo dục và thương mại, dịch vụ, cần có hướng dẫn cụ thể cách xác định diện tích được miễn thuế.

Về chính sách miễn thuế đối với hoạt động cung cấp suất ăn cho cơ sở giáo dục và khám, chữa bệnh, đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn ĐBQH TP Cần Thơ) chỉ ra bất cập trong cách xác định phần thu nhập được miễn thuế đối với doanh nghiệp nộp thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu. Đại biểu đề nghị sửa quy định theo hướng xác định phần doanh thu hoặc doanh thu quy đổi từ hoạt động cung cấp suất ăn được miễn thuế, tránh khó khăn trong quá trình thực hiện.

Đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, đại biểu kiến nghị áp dụng cơ chế giảm trừ trực tiếp vào mức khoán doanh thu định kỳ trên cơ sở hợp đồng cung cấp suất ăn hợp pháp, nhằm giảm chi phí và thủ tục tuân thủ.

Từ thực tiễn địa phương, đại biểu Lê Thị Thanh Xuân phản ánh khó khăn khi trường học mua thực phẩm trực tiếp từ nông dân, hộ kinh doanh nhỏ lẻ do vướng hóa đơn, chứng từ và xác minh nguồn gốc. Đại biểu đề nghị hướng dẫn thống nhất trường hợp phải lập hóa đơn, trường hợp được sử dụng bảng kê; đồng thời làm rõ nghĩa vụ thuế giá trị gia tăng, bởi miễn thuế TNDN hoặc thuế thu nhập cá nhân không đồng nghĩa với miễn thuế giá trị gia tăng.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) cho rằng miễn thuế cho nhà cung cấp suất ăn là giải pháp hỗ trợ từ phía cung, tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư trang thiết bị, công nghệ chế biến, đào tạo nhân lực và cải thiện an toàn thực phẩm. Chính sách không nên được hiểu cứng nhắc là toàn bộ số thuế được miễn phải chuyển ngay thành giảm giá từng suất ăn. Đại biểu đề nghị sử dụng các cơ chế quản lý chuyên ngành hiện có để giám sát, đồng thời đánh giá toàn diện hiệu quả chính sách sau 3 năm thực hiện.

Đại biểu Nguyễn Văn Thân (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh) phát biểu.

Ở chiều ngược lại, đại biểu Nguyễn Văn Thân cho rằng miễn thuế cho một nhóm nhà cung cấp suất ăn có thể tạo ra cạnh tranh thiếu bình đẳng với các doanh nghiệp, cá nhân khác trong cùng lĩnh vực. Đại biểu đề nghị giữ nguyên mức thuế hiện hành và sử dụng nguồn ngân sách thu được để hỗ trợ trực tiếp chi phí ăn uống cho học sinh, bệnh nhân.

Giải trình về nội dung này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định, miễn thuế đối với thu nhập từ cung cấp suất ăn tại cơ sở giáo dục và y tế là chủ trương nhằm chăm lo tốt hơn cho học sinh, bệnh nhân. Dự thảo đã quy định điều kiện các khoản thu nhập này phải được hạch toán riêng. Bộ trưởng cũng cho biết, dự án luật nâng ngưỡng doanh thu áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản từ dưới 3 tỷ đồng lên 10 tỷ đồng, nhằm giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng kết luận phiên thảo luận.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ các chính sách ưu đãi, bảo đảm đúng đối tượng, công bằng, khả thi và mang lại lợi ích thiết thực.

Đối với miễn thuế TNDN cho cơ sở giáo dục, cần làm rõ tiêu chí "không vì mục tiêu lợi nhuận", điều kiện sử dụng phần thu nhập được miễn, việc phân định hoạt động kinh doanh độc lập, kiểm soát giao dịch liên kết, cơ chế thu hồi ưu đãi và hậu kiểm; đồng thời rà soát phạm vi áp dụng đối với cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài.

Với chính sách miễn thuế đối với suất ăn giáo dục, y tế, cần đánh giá hiệu quả giữa phương án miễn thuế cho nhà cung cấp và phương án hỗ trợ trực tiếp, bảo đảm lợi ích thực sự đến với người học, người bệnh và đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm. Đối với đất giáo dục, cần làm rõ phạm vi diện tích được miễn thuế, nhất là trường hợp sử dụng đất kết hợp nhiều mục đích.

Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Chính phủ chỉ đạo cơ quan soạn thảo phối hợp với cơ quan thẩm tra tiếp thu, giải trình đầy đủ các ý kiến, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét trước khi trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp này.