Hoàn thuế nhanh, khơi thông dòng vốn doanh nghiệp

Tách rủi ro, không để dòng tiền bị chặn

Theo số liệu của ngành Thuế, tính đến ngày 16-9-2026, cơ quan Thuế trên toàn quốc đã hoàn 137.633 tỷ đồng thuế GTGT cho doanh nghiệp, tăng 141,8% so với cùng kỳ năm 2025. Cùng với tốc độ giải quyết hồ sơ, cách tiếp cận trong quản lý rủi ro hoàn thuế cũng đang có sự thay đổi theo hướng phân loại và xử lý sát với mức độ rủi ro thực tế.

Điểm đáng chú ý là sự phân biệt giữa cảnh báo rủi ro và kết luận vi phạm. Trong những chuỗi cung ứng có nhiều tầng doanh nghiệp, một hồ sơ hoàn thuế có thể liên quan đến hàng chục, thậm chí hàng trăm nhà cung cấp. Nếu một nhà cung cấp ở khâu trước xuất hiện dấu hiệu như ngừng hoạt động, không còn ở địa chỉ đăng ký hoặc có thông tin cần xác minh, việc xử lý hồ sơ của doanh nghiệp ở khâu sau có nguy cơ bị kéo dài nếu toàn bộ giao dịch đều phải chờ xác minh.

Sản xuất linh kiện điện tử tại Công ty TNHH Channel Well Technology Việt Nam (Khu công nghiệp Quang Minh, thành phố Hà Nội). Ảnh: Quang Thái

Cách tiếp cận mới đặt trọng tâm vào việc xác định chính xác phần nào có rủi ro để kiểm tra, thay vì mặc nhiên coi cảnh báo là căn cứ kết luận giao dịch của doanh nghiệp đề nghị hoàn có vấn đề. Nói cách khác, rủi ro đến đâu thì xử lý đến đó, phần giao dịch đáp ứng điều kiện cần được xem xét độc lập, tránh để một mắt xích có dấu hiệu rủi ro làm đình trệ cả hồ sơ.

Điều này có ý nghĩa đặc biệt với doanh nghiệp có quy mô hoàn thuế lớn và chu kỳ sản xuất liên tục. Một khoản tiền bị giữ lại thêm vài tuần hoặc vài tháng có thể kéo theo nhiều hệ lụy về dòng tiền, từ thanh toán nhà cung cấp, trả chi phí sản xuất đến thực hiện đơn hàng mới.

Tại Hà Nội, ông Nguyễn Tiến Minh, Phó Trưởng Thuế thành phố Hà Nội cho biết, trong 8 tháng năm 2026, cơ quan Thuế đã giải quyết hơn 70% số hồ sơ thuộc diện hoàn trước, kiểm tra sau trong thời hạn 6 ngày làm việc.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Keisuke Kuroki, Giám đốc cấp cao, Công ty Khu công nghiệp Thăng Long (Hà Nội) cho biết, trong 6 tháng đầu năm, doanh nghiệp đã nhận hơn 64 tỷ đồng tiền hoàn thuế GTGT. Toàn bộ hồ sơ được thực hiện điện tử từ khâu lập, ký, gửi đến tiếp nhận và xử lý, qua đó giảm thời gian đi lại, in ấn, lưu trữ và nhân lực thực hiện thủ tục.

Việc được cơ quan Thuế hướng dẫn ngay từ khâu chuẩn bị hồ sơ giúp doanh nghiệp chủ động rà soát chứng từ, hạn chế sai sót và giảm việc phải sửa đổi, bổ sung nhiều lần.

Những thay đổi này cho thấy bài toán hoàn thuế không chỉ nằm ở việc cơ quan Thuế giải quyết nhanh hơn, mà còn ở cách xác định đúng đối tượng cần kiểm tra. Kiểm soát rủi ro vẫn là yêu cầu bắt buộc để ngăn gian lận hoàn thuế, song kiểm soát rủi ro hiệu quả phải đi cùng với việc không làm đình trệ những dòng tiền đã đủ căn cứ pháp lý để được hoàn.

Hoàn thuế tự động, thêm lực cho doanh nghiệp

Nếu việc phân loại rủi ro giúp tháo gỡ những điểm nghẽn trong xử lý hồ sơ, thì hoàn thuế tự động được kỳ vọng tạo ra bước chuyển tiếp theo trong quản lý và trả tiền hoàn thuế.

Ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội cho rằng, để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, sự bứt phá của cộng đồng doanh nghiệp có vai trò quan trọng. Trong khi nhiều doanh nghiệp đang thiếu vốn cho cả kế hoạch mở rộng sản xuất, kinh doanh trong ngắn hạn và chiến lược đầu tư dài hạn, việc đẩy nhanh hoàn thuế sẽ giúp khơi thông nguồn lực nội tại, qua đó tạo thêm dư địa để doanh nghiệp phát triển.

Theo ông Mạc Quốc Anh, khoản tiền hoàn thuế được đưa trở lại doanh nghiệp sớm không chỉ giúp cân đối dòng tiền mà còn có thể được sử dụng cho những nhu cầu thiết thực hơn như mua nguyên vật liệu, mở rộng sản xuất, đầu tư máy móc, công nghệ hoặc thực hiện các kế hoạch kinh doanh mới. Với doanh nghiệp xuất khẩu và chế biến, nơi vốn phải quay vòng liên tục, tác động này càng rõ nét.

Theo kế hoạch, hệ thống hoàn thuế GTGT tự động dự kiến được ngành Thuế đưa vào vận hành từ tháng 10-2026. Việc triển khai hệ thống được kỳ vọng cắt giảm đáng kể các bước trung gian, hạn chế thời gian chờ xử lý thủ công. Với những hồ sơ đáp ứng đầy đủ điều kiện, quyết định hoàn thuế và lệnh hoàn trả tiền thuế có thể được thực hiện nhanh hơn, phù hợp hơn với yêu cầu về tiến độ giải ngân và vòng quay vốn của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, cơ chế tự động không chỉ hướng đến mục tiêu “nhanh hơn”, mà còn mở ra cách thức quản lý dựa nhiều hơn trên dữ liệu và lịch sử tuân thủ. Những doanh nghiệp có quá trình chấp hành tốt, dữ liệu kê khai minh bạch, hóa đơn và giao dịch được đối soát đầy đủ sẽ có điều kiện thuận lợi hơn trong quá trình xử lý hồ sơ. Cách làm này tạo động lực để doanh nghiệp nâng cao tính tự giác, minh bạch trong kê khai, hạch toán và thực hiện nghĩa vụ thuế.

Thực tế, nền tảng cho bước chuyển này đã được hình thành từ quá trình số hóa thủ tục thuế. Theo số liệu được công bố, đến ngày 20-4-2026, tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng dịch vụ khai thuế qua mạng đạt 99,41%; riêng hoàn thuế GTGT điện tử đạt 97% cả về số doanh nghiệp tham gia và số hồ sơ tiếp nhận.

Để hệ thống tự động vận hành hiệu quả, doanh nghiệp cũng phải chuẩn bị từ chính hệ thống quản trị của mình. Trước hết, hóa đơn GTGT đầu vào, đầu ra phải là hóa đơn điện tử hợp pháp, thông tin kê khai chính xác và thống nhất với dữ liệu của cơ quan Thuế. Hạch toán kế toán, chứng từ thanh toán qua ngân hàng đối với các giao dịch mua bán cũng cần được thực hiện đúng quy định để việc đối soát tự động diễn ra thuận lợi.

Cùng với đó, doanh nghiệp cần chủ động theo dõi các thông báo, hướng dẫn của cơ quan Thuế để nắm rõ quy trình trên hệ thống mới, kịp thời xử lý những yêu cầu bổ sung, giải trình nếu phát sinh.