Hoạt động trải nghiệm của học sinh: Ranh giới giữa học tập và vui chơi

Nỗi lo hoạt động trải nghiệm thành những chuyến du lịch tốn kém, thiếu an toàn

Có 2 con đang học THCS và THPT tại phường Trường Vinh (Nghệ An), chị Lê Thu Hiền cho biết, năm học trước, chị phải đóng không ít tiền cho các chuyến trải nghiệm do trường tổ chức. Riêng con trai đầu đang học THPT, chị đóng 1,5 triệu đồng cho chuyến đi Huế.

Điều khiến chị Hiền băn khoăn không chỉ là khoản tiền phải chi, mà còn là những gì con nhận được sau chuyến đi. "Sau chuyến trải nghiệm, bố mẹ hỏi con học được những gì? Con chỉ nhớ là ăn gì, chơi gì, rồi chụp ảnh ở đâu...", chị Hiền kể.

Gần 1.000 học sinh Trường THPT Hà Huy Tập tham gia hoạt động trải nghiệm tại Ninh Bình. Ảnh: N.T.

Theo chị Hiền, học sinh ở lứa tuổi này thường thích những hoạt động vui chơi, chụp ảnh khi đến địa điểm mới. Nếu nhà trường không thiết kế nội dung học tập cụ thể, chuyến đi rất dễ trở thành một buổi tham quan đơn thuần, trong khi chi phí lại do gia đình chi trả.

Chị Hiền còn biết có phụ huynh phải vay mượn để con được tham gia cùng bạn bè vì sợ con tủi thân. Nhiều phụ huynh cho rằng, hoạt động trải nghiệm là cần thiết, nhưng không nhất thiết phải đi xa hay lưu trú qua đêm mới đem lại hiệu quả. "Hoạt động trải nghiệm rất cần, nhưng nên tổ chức tại chỗ, gần trường, thiết thực hơn, để đúng nghĩa là vì học sinh, chứ không phải trở thành gánh nặng", chị Hiền nói.

Ở góc nhìn của người trực tiếp tham gia, nhiều học sinh lại mong chờ những chuyến đi như vậy. Một học sinh lớp 11 Trường THPT Lê Viết Thuật chia sẻ, cả năm học, các em háo hức nhất là chuyến trải nghiệm cùng lớp. Đó là dịp được đi xa, vui chơi, chụp ảnh và lưu giữ kỷ niệm với bạn bè. Một học sinh khác cho rằng nếu chỉ quanh quẩn ở trường hoặc tham quan những địa điểm gần nhà thì không hấp dẫn, đi tỉnh ngoài, được ở lại qua đêm mới mang đến cảm giác khác biệt. Những mong muốn ấy không khó hiểu. Với học sinh, chuyến đi còn là dịp giao lưu, khám phá những điều mới mẻ ngoài lớp học. Nhưng từ mong muốn của các em đến mục tiêu giáo dục mà nhà trường đặt ra vẫn còn một khoảng cách cần được lấp đầy.

Nhiều trường thường xuyên tổ chức các chương trình trải nghiệm ngoại tỉnh với sự tham gia của đông học sinh. Ảnh: N.T

Là hiệu phó một trường tiểu học, cô N.H.Y. cho rằng, bản thân hoạt động trải nghiệm có ý nghĩa tích cực, nhưng cách tổ chức tại một số nơi đang khiến mục tiêu ban đầu bị lu mờ. Những chuyến đi xa, nhất là khi có nhiều học sinh tham gia, đặt ra không ít thách thức về an toàn và quản lý. Việc di chuyển đường dài luôn tiềm ẩn rủi ro, trong khi tại các điểm tham quan đông người, giáo viên khó có thể bao quát toàn bộ học sinh nếu lực lượng quản lý không đủ. "Mỗi giáo viên quản 40-50 em thì không thể nào bao quát hết được. Chỉ cần một em tách đoàn, bị lạc, bị đuối nước, bị say nắng... là hậu quả khó lường. Khi xảy ra sự cố, trách nhiệm cuối cùng vẫn đặt lên giáo viên và nhà trường", cô Y. nói.

Nữ hiệu phó cũng bày tỏ lo ngại về những chuyến đi xa, lưu trú qua đêm nếu thiếu phương án giám sát chặt chẽ, nhất là trong việc quản lý sinh hoạt và bảo đảm an toàn cho học sinh.

Những băn khoăn này càng được chú ý sau vụ học sinh lớp 9 ở Hà Tĩnh tử vong khi tham gia hoạt động trải nghiệm tại TP Huế. Sự việc đặt ra yêu cầu nghiêm túc hơn về công tác tổ chức, giám sát và phương án xử lý tình huống trong các chuyến đi ngoài nhà trường. Tuy nhiên, không phải cứ đi xa là thiếu hiệu quả, cũng không phải hoạt động diễn ra ngay tại trường thì mặc nhiên có chất lượng. Điều quan trọng là học sinh được làm gì, học được gì và nhà trường tổ chức hoạt động ấy ra sao.

Một chuyến đi đến làng nghề, cơ sở sản xuất hay di tích lịch sử có thể mang lại kiến thức thực tế nếu học sinh được giao nhiệm vụ quan sát, tìm hiểu, thực hành và trao đổi sau chuyến đi. Ngược lại, nếu chương trình chỉ xoay quanh việc di chuyển, tham quan và chụp ảnh, giá trị giáo dục sẽ khó được thể hiện rõ ràng, dù địa điểm có xa hay nổi tiếng đến đâu.

Trải nghiệm không nhất thiết phải đi xa

Thực tế này cũng đã được Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An đề cập trong các văn bản chấn chỉnh hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp tại các cơ sở giáo dục.

Trong văn bản ngày 28/1/2026, ông Nguyễn Văn Khoa, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An cho biết, qua kiểm tra, giám sát, một số đơn vị chưa quan tâm đúng mức đến việc quản lý và tổ chức hoạt động trải nghiệm ngoài nhà trường. Kế hoạch ở một số nơi còn thiếu cụ thể, nội dung chủ yếu dừng ở tham quan, vui chơi, chụp ảnh lưu niệm, chưa gắn chặt với chủ đề bài học và mục tiêu giáo dục của từng cấp học.

Ranh giới giữa học tập thực tế và những chuyến đi tốn kém, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn khiến phụ huynh, giáo viên băn khoăn. Ảnh: N.T

Theo ông Khoa, việc lựa chọn địa điểm ở một số trường chưa căn cứ đầy đủ vào mục tiêu giáo dục, đặc điểm lứa tuổi và nội dung chương trình. Hoạt động chưa tạo được nhiều cơ hội để học sinh trực tiếp quan sát, khám phá, thực hành, việc quản lý và các biện pháp bảo đảm an toàn trong một số trường hợp còn chưa chặt chẽ. Sở yêu cầu các cơ sở giáo dục xây dựng kế hoạch trải nghiệm phù hợp với điều kiện thực tế, xác định rõ mục tiêu, nội dung và hình thức tổ chức. Đối với hoạt động ngoài nhà trường, các trường phải có kế hoạch cụ thể, được phê duyệt theo thẩm quyền, có sự đồng thuận bằng văn bản của cha mẹ học sinh và thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo đảm an toàn.

Địa điểm tổ chức cần gắn với mục tiêu học tập, ưu tiên các cơ sở sản xuất, làng nghề, di tích lịch sử, địa điểm văn hóa, trung tâm khoa học và môi trường tự nhiên có khả năng tạo điều kiện cho học sinh trực tiếp tìm hiểu, khám phá, thực hành. Sau mỗi hoạt động, nhà trường phải đánh giá kết quả, rút kinh nghiệm để điều chỉnh cách tổ chức.

Về vấn đề này, ông Nguyễn Trọng Hoàn, Chánh Văn phòng Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An cho biết, hoạt động trải nghiệm ở cấp tiểu học và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp ở cấp THCS, THPT là nội dung giáo dục bắt buộc trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018. 

"Các trường không thực hiện là vi phạm quy định chứ không phải muốn làm hay không tùy ý. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy nhiều trường đã biến hoạt động học tập thành các chuyến du lịch, tham quan thuần túy, thiếu kế hoạch bài bản nên học sinh không thu nhận được giá trị giáo dục rõ rệt. Chưa kể những chuyến đi xa còn thu tiền cao, gây gánh nặng tài chính cho phụ huynh", ông Hoàn nói.

Theo ông Hoàn, hoạt động trải nghiệm không đồng nghĩa với việc phải tổ chức những chuyến đi xa. Các trường có thể triển khai thông qua sinh hoạt lớp, chào cờ đầu tuần, mời chuyên gia, diễn giả hoặc tổ chức cho học sinh tìm hiểu các di tích lịch sử, địa điểm văn hóa ngay tại địa phương.

Thời gian qua, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An đã không phê duyệt một số kế hoạch trải nghiệm do thời điểm hoặc địa điểm tổ chức chưa phù hợp. "Có trường chọn thời điểm trùng với thời gian các em phải ôn thi học kỳ, cuối năm. Các điểm di tích ngay tại Nghệ An có thể đi về trong ngày rất hiệu quả nhưng nhiều trường lại bỏ qua để chọn đi tỉnh ngoài", ông Hoàn cho biết.

Thời gian tới, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát việc tổ chức hoạt động trải nghiệm tại các cơ sở giáo dục. Từ những băn khoăn của phụ huynh, giáo viên đến yêu cầu chấn chỉnh của cơ quan quản lý, câu chuyện đặt ra không phải là nên dừng hay tiếp tục các chuyến đi trải nghiệm. Điều cần nhìn lại là cách nhà trường thiết kế và tổ chức hoạt động để mỗi chuyến đi thực sự phục vụ việc học.

Học sinh có thể hào hứng với một chuyến đi xa, phụ huynh cũng sẵn sàng chi tiền nếu thấy con nhận được những giá trị xứng đáng. Nhưng một hoạt động giáo dục chỉ thực sự có ý nghĩa khi sau chuyến đi, điều còn lại không chỉ là những bức ảnh đẹp, mà còn là kiến thức, kỹ năng và những điều học sinh tự mình khám phá được từ cuộc sống.