Học cách sống cùng khí hậu mới

Chương trình giáo dục bảo tồn thiên nhiên miễn phí dành cho học sinh. Ảnh: HiVooc

Thói quen từ học đường

Nhiều năm qua, giáo dục môi trường đã được đưa vào trường học ở Đà Nẵng theo hướng trải nghiệm nhiều hơn thay vì chỉ học lý thuyết. Đà Nẵng là một trong 6 địa phương trên cả nước tham gia chương trình Trường học xanh - sạch - khỏe, hướng tới xây dựng môi trường học đường bền vững và hình thành thói quen sống xanh cho học sinh ngay từ bậc tiểu học.

Ông Nguyễn Hoàng Nam - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố cho biết, từ tháng Năm, sở đã triển khai các hoạt động xây dựng trường học xanh - sạch - khỏe dành cho đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên các trường tiểu học trên địa bàn. Hoạt động hướng đến giải quyết các thách thức về môi trường học đường và sức khỏe học sinh trong bối cảnh mới, tạo lập môi trường học tập an toàn, bền vững, hỗ trợ tối đa sự phát triển thể chất và tinh thần cho học sinh.

Sở Giáo dục và Đào tạo kỳ vọng sau đợt tập huấn, mỗi thầy cô giáo sẽ trở thành một “đại sứ xanh”, lan tỏa lối sống lành mạnh đến học sinh. Thành công của chương trình không dừng ở những buổi thảo luận mà phải được hiện thực hóa bằng sự thay đổi rõ rệt trong cảnh quan sư phạm, nền nếp vệ sinh và hành vi sức khỏe của học sinh.

Tại Trường THPT Sơn Trà, những thay đổi trong cách sử dụng chai nhựa, hộp xốp, túi ni-lông đang từng bước tạo nên một môi trường học đường xanh hơn. Năm 2024, trường được Trung tâm Nghiên cứu xây dựng năng lực thích ứng lựa chọn là một trong bốn trường trên địa bàn quận Sơn Trà trước đây tham gia dự án xây dựng và thực hiện lộ trình giảm sử dụng nhựa một lần trong trường học.

Sau khi tiếp nhận dự án, cán bộ, giáo viên được tập huấn, song song đó, CLB Sống xanh được thành lập và vận hành bởi chính học sinh. Các thành viên CLB trở thành những “đại sứ môi trường”, tuyên truyền tại lễ chào cờ, hoạt động ngoại khóa; hướng dẫn phân loại chất thải rắn, tái chế rác và vận động bạn bè hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa.

Cùng với các trường THPT với những dự án được hỗ trợ từ các tổ chức, hầu hết trường học hiện nay đều tổ chức những góc thiên nhiên, chăm sóc cây xanh, xây dựng khu vườn trải nghiệm, khuyến khích học sinh mang bình nước cá nhân, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, tái chế vật liệu để làm đồ dùng học tập.

Lan tỏa trong cộng đồng

Đà Nẵng nhiều năm qua được xem là một trong những địa phương đi đầu về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Phong trào "Gia đình tiết kiệm điện", "Trường học tiết kiệm năng lượng", các cuộc thi tìm hiểu về sử dụng điện hiệu quả hay chiến dịch Giờ Trái đất đã trở thành hoạt động thường niên, giúp thay đổi nhận thức của hàng chục nghìn học sinh và hộ dân.

Các cơ sở lưu trú, nhà hàng và điểm tham quan cũng có vai trò quan trọng. Đà Nẵng là thành phố du lịch, vì vậy lượng điện, nước và chất thải phát sinh từ hoạt động dịch vụ không hề nhỏ. Ông Văn Bá Sơn - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, nhiều khách sạn, cơ sở lưu trú đang tăng cường tạo các không gian xanh, bắt đầu thay chai nước nhựa bằng bình nước lớn hoặc trạm tiếp nước, phân loại rác và giảm đồ dùng một lần.

Điều khiến ông David Wilson, du khách Australia ấn tượng là thành phố có nhiều công viên, đường ven biển và không gian đi bộ, giúp giảm cảm giác oi bức. Tuy nhiên, ông cũng nhận thấy những ngày nắng cực đoan xuất hiện thường xuyên hơn so với các lần đến Việt Nam trước đây.

"Thành phố thích ứng tốt không chỉ nhờ hạ tầng mà còn nhờ cách cư dân ứng xử với môi trường. Khi mọi người mang chai nước cá nhân, sử dụng phương tiện công cộng, giữ gìn cây xanh và bãi biển sạch sẽ, đó cũng là một phần của khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu", ông nói.

Theo các chuyên gia về biến đổi khí hậu và phát triển bền vững, Việt Nam đang bước sang giai đoạn thích ứng chủ động thay vì chỉ tập trung giảm phát thải. Theo đó, khả năng chống chịu của đô thị bên cạnh những công trình chống ngập hay hồ điều tiết, mà còn được phản ánh qua những hành vi rất đời thường của cộng đồng. Khi hàng chục nghìn hộ gia đình cùng sử dụng năng lượng hiệu quả, hàng nghìn học sinh hình thành thói quen phân loại rác, chăm sóc cây xanh và hạn chế đồ nhựa dùng một lần, đô thị sẽ giảm đáng kể áp lực lên tài nguyên và môi trường.

Đó cũng là điều Đà Nẵng đang hướng tới khi đồng thời đầu tư hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu và xây dựng một cộng đồng biết sống hài hòa với thiên nhiên. Các chuyên gia về thích ứng khí hậu nhiều lần lưu ý rằng Đà Nẵng là đô thị đồng thời chịu tác động của bão, lũ, ngập đô thị, xâm nhập mặn, sạt lở và nắng nóng. Vì vậy, giải pháp không thể chỉ tập trung vào một công trình hoặc một ngành.

Quy hoạch đô thị, giao thông, cấp nước, trường học, y tế, du lịch và sinh kế phải cùng tính đến rủi ro khí hậu. Thành phố từng tham gia các chương trình xây dựng khả năng chống chịu khí hậu, qua đó hình thành những công cụ hỗ trợ quy hoạch đô thị, quản lý nguồn nước và giáo dục tích hợp về biến đổi khí hậu.