Học nghề không phải là bước lùi

Học sinh tham gia chương trình tham quan và trải nghiệm nghề nghiệp, tư vấn tuyển sinh. Ảnh: Trường Trung cấp Công nghệ và Du lịch Hà Nội

Chọn trường hay cho con học nghề sau lớp 9 chưa bao giờ là quyết định dễ dàng, nhất là khi tâm lý xã hội còn nặng định kiến chuộng bằng cấp.

Thành công của một đứa trẻ không có công thức bất biến; bên cạnh trường trung học phổ thông, thị trường lao động đang mở ra hướng đi mới, nơi các em tôn trọng năng lực thực hành và sớm tự chủ cuộc sống.

Tại hội thảo về phát triển trung học nghề diễn ra ngày 25/6 vừa qua, ông Vũ Thanh Mai - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đã thẳng thắn khẳng định: "Trung học nghề không phải là lựa chọn thứ yếu, càng không phải là lối đi dành cho những học sinh không học được trung học phổ thông".

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh đây cần được nhìn nhận như một con đường học tập chất lượng cho học sinh sau trung học cơ sở.

Lời khẳng định này đã tháo gỡ nút thắt lớn nhất: Muốn phân luồng thành công, trước hết phải mang lại sự công bằng và niềm tự hào cho giáo dục nghề nghiệp.

Khi trường nghề bị coi là "giải pháp tình thế"

Hiện nay, tỷ lệ học sinh sau lớp 9 lựa chọn đi học nghề tại nước ta chỉ chiếm khoảng 19%.

Con số khiêm tốn này chính phản ánh một tâm lý số đông - trong mắt nhiều bậc cha mẹ, trung học phổ thông vẫn là chặng đường bắt buộc, đại học là cái đích duy nhất, còn trường nghề chỉ là lối rẽ cho những ai lỡ bước.

Khi trường nghề bị xem là nơi để 'né' kỳ thi lớp 10, học sinh bước vào trường với tâm lý tự ti của người đi đường phụ, còn cha mẹ thì mang cảm giác ngậm ngùi chấp nhận thực tại.

Định kiến này vô tình làm chúng ta quên mất giá trị của những người thợ giỏi kỹ năng - lực lượng mà thị trường lao động lúc nào cũng khát dòng nhân lực chất lượng.

Một thực tế lâu nay vốn khiến người học e ngại là học sinh vừa học nghề, lại vừa phải gánh thêm chương trình văn hóa phổ thông để đủ điều kiện thi tốt nghiệp.

Việc phải gồng gánh hai chương trình tách rời dễ khiến các em 15 tuổi bị quá tải, mệt mỏi. Nó khiến trường nghề giống như một phiên bản "cấp 3 thu nhỏ" cố nhồi nhét thêm giờ học xưởng, chứ chưa thực sự tạo ra một cách học mới mẻ, hấp dẫn.

Nhìn ra thế giới khi học nghề từ tuổi 15 là chuyện rất bình thường

Kinh nghiệm từ các quốc gia phát triển cho thấy, giáo dục nghề nghiệp bậc trung học luôn là một phần trụ cột trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Ở các nước công nghiệp phát triển như Đức hay Áo, giáo dục nghề nghiệp bậc trung học là một niềm tự hào và được xã hội đánh giá công bằng nhờ 3 yếu tố:

Sự chủ động: Học sinh bên đó chọn trường nghề từ năm 15 tuổi không phải vì học yếu, mà vì các em sớm biết mình thích thực hành hơn lý thuyết.

Sự đồng hành của doanh nghiệp: Các công ty, nhà máy bắt tay rất chặt với nhà trường. Họ cùng thiết kế bài học, cho học sinh đến thực tập trên máy móc thực tế và trả lương ngay từ khi các em còn đi học.

Cơ hội công bằng: Học sinh ra trường đi làm sớm, nhưng cánh cửa học lên Cao đẳng hay Đại học chưa bao giờ khép lại.

Đó cũng chính là cái đích mà giáo dục Việt Nam đang hướng tới: Mở ra hai lối đi song song và có vị thế bình đẳng sau lớp 9.

Ở đó, mỗi đứa trẻ được tự do phát huy thế mạnh của mình, thay vì bị ép vào cùng một khuôn mẫu học thuật.

Để trường nghề không còn là nỗi đắn đo của cha mẹ

Để trường trung học nghề thực sự là một lựa chọn chất lượng như mong đợi, có những nút thắt thực tế cần được tháo gỡ một cách đồng bộ:

Thay đổi cách dạy văn hóa: Cần lược bỏ những lý thuyết hàn lâm quá sâu. Học sinh học nghề nào thì tiếp cận kiến thức văn hóa bổ trợ trực tiếp cho nghề đó.

Học sinh ngành sửa chữa ô tô học Vật lý ứng dụng để hiểu nguyên lý động cơ, học sinh ngành đồ họa học Ngữ văn để biết viết kịch bản truyền thông. Học đến đâu, dùng đến đó mới là thực học, thực nghiệp.

Rộng mở con đường học lên cao: Nỗi lo lớn nhất của cha mẹ luôn là tương lai lâu dài của con. Tấm bằng trung học nghề phải là tấm vé thông hành mở ra mọi ngả đường.

Tốt nghiệp xong, các em có thể đi làm ngay để tự lập, hoặc nếu muốn học lên Cao đẳng, Đại học công nghệ thì phải có lộ trình rõ ràng, được công nhận và miễn giảm các môn đã học. Có như vậy, cha mẹ mới yên tâm gửi gắm con mình.

Học thật để làm thật: Trường nghề không thể dạy chay. Nhà trường phải kết hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp cam kết đầu ra, nhận học sinh vào thực tập và trả mức lương xứng đáng, tự khắc trường nghề sẽ có sức hút tự nhiên mà không cần thúc ép.

Phân luồng sau lớp 9 không phải là một bộ lọc để loại bỏ học sinh yếu ra khỏi trường công lập, mà là mở thêm cơ hội cho các em.

Đã đến lúc chúng ta thay đổi góc nhìn định kiến. Nếu trường trung học phổ thông truyền thống thế mạnh là giảng dạy học thuật và lý thuyết nền tảng, thì trung học nghề lại là không gian mở chất lượng cho những bạn trẻ thích hành động, muốn làm chủ kỹ năng và tự lập sớm.

Chỉ khi mang đến sự kiêu hãnh cho người học nghề, chúng ta mới có được một thế hệ trẻ tự tin, vững tay nghề để làm chủ tương lai.