Hội chợ Mùa Xuân: Tìm lời giải cho 'bài toán' cạnh tranh của hàng xuất khẩu

Diễn đàn “Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu Việt Nam trong chuỗi thương mại toàn cầu” được tổ chức trong khuôn khổ Hội chợ Mùa Xuân lần thứ nhất năm 2026. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đã thiết lập kỷ lục mới khi vượt mốc 930 tỷ USD, xuất siêu khoảng 20 tỷ USD. Con số này không chỉ phản ánh sức bật mạnh mẽ của nền ngoại thương mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao năng lực cạnh tranh để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đây là thông tin được đưa ra tại Diễn đàn “Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm xuất khẩu Việt Nam trong chuỗi thương mại toàn cầu” do Bộ Công Thương chỉ đạo, Cục Xúc tiến thương mại phối hợp với Alibaba.com tổ chức ngày 3/2 trong khuôn khổ Hội chợ Mùa Xuân lần thứ nhất năm 2026.

Thách thức từ "luật chơi" mới

Ông Trần Quốc Toản, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) nhận định, năm 2025 tiếp tục ghi dấu là một năm thành công của ngoại thương Việt Nam. Thành công này không chỉ thể hiện ở quy mô kim ngạch mà còn ở chất lượng tăng trưởng và khả năng thích ứng linh hoạt trước những biến động khó lường của kinh tế thế giới.

Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt trên 475 tỷ USD (tăng hơn 17%); kim ngạch nhập khẩu đạt trên 455 tỷ USD (tăng trên 19,4%).

“Như vậy, cả năm 2025 Việt Nam tiếp tục xuất siêu khoảng 20 tỷ USD. Đây là kết quả tích cực, góp phần quan trọng vào ổn định kinh tế vĩ mô và củng cố niềm tin của nhà đầu tư cũng như đối tác quốc tế,” ông Toản nhấn mạnh.

Phân tích sâu hơn về cơ cấu xuất khẩu, ông Trần Quốc Toản cho biết, năm 2025 có 8 nhóm mặt hàng đạt kim ngạch trên 10 tỷ USD, chiếm khoảng 72% tổng kim ngạch xuất khẩu và đóng góp tới 94% giá trị xuất khẩu của cả nước.

Trong đó, nhóm điện tử, máy tính và linh kiện dẫn đầu với kim ngạch trên 107 tỷ USD; tiếp đến là máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng khác khoảng 59 tỷ USD; điện thoại và linh kiện khoảng 56 tỷ USD; dệt may trên 39 tỷ USD; giày dép khoảng 24 tỷ USD; phương tiện vận tải và phụ tùng trên 17 tỷ USD; gỗ và sản phẩm gỗ trên 17 tỷ USD; thủy sản trên 11 tỷ USD.

Theo Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, bức tranh này cho thấy cơ cấu hàng hóa xuất khẩu đã có sự chuyển dịch tích cực theo hướng tăng tỷ trọng các mặt hàng có giá trị gia tăng cao, đặc biệt là nhóm công nghiệp chế biến, chế tạo.

"Các ngành như điện tử, dệt may, giày dép, đồ gỗ tiếp tục khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế, đóng vai trò trụ cột trong tăng trưởng xuất khẩu," ông Trần Quốc Toản đánh giá.

Đáng chú ý, không chỉ các ngành công nghiệp, mà nhóm hàng nông sản cũng đang từng bước nâng cao chất lượng và giá trị. Gạo, cà phê, thủy sản của Việt Nam ngày càng đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường khó tính, qua đó nâng cao giá trị thương hiệu và thâm nhập sâu hơn vào các thị trường cao cấp.

Ông Hoàng Minh Chiến, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) phát biểu tại diễn đàn. (Ảnh: Vietnam+)

Mặc dù đạt được những con số ấn tượng, song các chuyên gia tại diễn đàn nhận định, hoạt động xuất khẩu đang đứng trước những thách thức ngày càng lớn.

Ông Hoàng Minh Chiến, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) chỉ ra rằng, xu hướng bảo hộ thương mại đang gia tăng, đi kèm với đó là các yêu cầu khắt khe về phát triển bền vững, tiêu chuẩn môi trường - xã hội (ESG), truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số.

“Những yêu cầu mới này đang tạo ra áp lực rất lớn, buộc các ngành hàng phải thay đổi tư duy. Cạnh tranh trong xuất khẩu hiện nay không còn chỉ dựa vào lợi thế chi phí hay sản lượng, mà ngày càng chuyển sang chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực tham gia sâu vào chuỗi thương mại toàn cầu,” ông Chiến phân tích.

Thực tế cho thấy, các ngành chủ lực như dệt may, da giày, gỗ... nếu muốn giữ vững thị phần buộc phải đổi mới công nghệ và đáp ứng các tiêu chuẩn Xanh. Giá trị gia tăng phải được thực hiện xuyên suốt từ khâu thiết kế, nguyên liệu đến xây dựng thương hiệu và phân phối.

Đòn bẩy từ thương mại điện tử và FTA

Để giải quyết bài toán cạnh tranh, đại diện Bộ Công Thương nhấn mạnh vai trò của việc tận dụng mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) và đẩy mạnh thương mại điện tử.

Ông Trần Quốc Toản cho biết thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý, đặc biệt là các quy định về xuất xứ hàng hóa để giúp doanh nghiệp tận dụng tối đa ưu đãi thuế quan. Đồng thời, các chương trình như Thương hiệu quốc gia, Doanh nghiệp xuất khẩu uy tín sẽ tiếp tục được triển khai để nâng cao hình ảnh hàng Việt.

Ở góc độ xúc tiến thương mại, ông Hoàng Minh Chiến nhấn mạnh tầm quan trọng của chuyển đổi số và thương mại điện tử B2B.

“Trong bối cảnh giao thương truyền thống gặp nhiều rào cản, các nền tảng số là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp kết nối trực tiếp với nhà mua hàng toàn cầu. Thông qua các sáng kiến như ‘Gian hàng Quốc gia Việt Nam-Vietnam Pavilion,’ chúng tôi kỳ vọng sẽ hỗ trợ doanh nghiệp gia tăng độ nhận diện thương hiệu và mở rộng cơ hội hợp tác kinh doanh theo hướng bền vững,” ông Chiến khẳng định.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động chuyển đổi sang sản xuất Xanh, bảo vệ môi trường và thực hiện trách nhiệm xã hội. Đây được xem là những yếu tố mang tính quyết định để hàng hóa Việt Nam không chỉ "đứng vững" mà còn "đi xa" hơn tại các thị trường khó tính trong thời gian tới./.

(Vietnam+)