Hội chứng chảy dịch mũi sau: Bệnh lý phổ biến dễ bị bỏ qua

Hội chứng chảy dịch mũi sau là bệnh lý tai mũi họng phổ biến, hầu như ai cũng từng gặp ít nhất một lần trong đời. Tình trạng này xảy ra khi dịch nhầy từ mũi và xoang không thoát ra phía trước mà chảy xuống thành sau họng, gây ngứa rát, vướng họng, ho kéo dài và có thể ảnh hưởng đến cả đường hô hấp lẫn tiêu hóa nếu không được xử trí đúng cách.

Về mặt sinh lý, niêm mạc mũi và xoang luôn sản xuất một lượng chất nhầy nhất định nhằm giữ ẩm, làm ấm không khí hít vào và giữ lại bụi bẩn, vi khuẩn. Bình thường, lượng dịch này được nuốt xuống họng một cách tự nhiên mà người bệnh không nhận biết.

Tuy nhiên, khi cơ thể tăng tiết chất nhầy hoặc dịch nhầy trở nên đặc quánh, hệ thống dẫn lưu xoang bị ứ đọng, dịch sẽ tích tụ và chảy xuống thành sau họng. Tình trạng này được gọi là hội chứng chảy dịch mũi sau (Postnasal drip).

Sự tồn đọng dịch nhầy tại họng gây kích thích niêm mạc, tạo cảm giác khó chịu, ngứa, buồn nôn và ho dai dẳng. Nếu kéo dài, bệnh có thể dẫn đến viêm họng mạn tính, viêm amidan, thậm chí làm nặng thêm các bệnh lý hô hấp dưới.

Nguyên nhân gây hội chứng chảy dịch mũi sau

Hội chứng chảy dịch mũi sau có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó phổ biến nhất gồm:

Dị ứng theo mùa hoặc quanh năm: Phấn hoa, bụi nhà, lông thú cưng, nấm mốc… là các tác nhân thường gặp. Khi tiếp xúc với dị nguyên, niêm mạc mũi tăng tiết dịch để "tự bảo vệ", dẫn đến ứ đọng và chảy xuống họng.

Thời tiết lạnh, hanh khô: Không khí lạnh kích thích niêm mạc mũi tăng tiết nhầy. Đồng thời, không khí khô khiến dịch nhầy đặc hơn, khó thoát ra ngoài.

Nhiễm trùng đường hô hấp trên: Cảm lạnh, cúm, viêm mũi xoang do vi khuẩn hoặc virus đều có thể làm tăng tiết dịch nhầy và gây tắc nghẽn xoang.

Viêm xoang mạn tính: Tình trạng viêm kéo dài làm rối loạn hệ thống dẫn lưu xoang, khiến dịch nhầy dễ ứ đọng và chảy ra phía sau.

Ngoài ra, một số yếu tố khác có thể khởi phát hoặc làm nặng thêm hội chứng này như:

Tiếp xúc với chất kích ứng (khói thuốc lá, nước hoa, hóa chất tẩy rửa, khói bụi ô nhiễm).
Ăn thức ăn cay nóng.
Hút thuốc lá chủ động hoặc thụ động.
Thay đổi nội tiết, đặc biệt trong thai kỳ.
Dị vật kẹt trong mũi (thường gặp ở trẻ nhỏ).
Tác dụng phụ của một số loại thuốc.
Các bệnh lý hô hấp mạn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).

Hội chứng chảy dịch mũi sau là bệnh lý tai mũi họng phổ biến.

Biểu hiện thường gặp

Người mắc hội chứng chảy dịch mũi sau thường không thấy dịch chảy rõ ràng mà chủ yếu cảm nhận qua các triệu chứng:

Cảm giác vướng, nghẹn ở cổ họng.
Thường xuyên phải hắng giọng do dịch nhầy bám ở họng.
Ho khan hoặc ho có đờm, tăng về đêm.
Đau rát, ngứa họng.
Hôi miệng do dịch nhầy ứ đọng.
Buồn nôn hoặc cảm giác muốn nôn, nhất là vào buổi sáng.

Triệu chứng có thể xuất hiện rải rác hoặc kéo dài nhiều tuần. Nếu không được điều trị đúng cách, tình trạng viêm kéo dài có thể dẫn đến viêm họng mạn tính, viêm amidan tái phát, viêm tai giữa hoặc làm nặng thêm bệnh trào ngược dạ dày - thực quản. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể nhầm lẫn ho do chảy dịch mũi sau với ho do hen phế quản hoặc viêm phế quản, dẫn đến điều trị sai nguyên nhân.

Khi nào cần đi khám?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa tai mũi họng khi có các dấu hiệu:

Ho kéo dài trên 2 - 3 tuần không rõ nguyên nhân.
Dịch mũi đặc, màu vàng xanh, có mùi hôi.
Sốt, đau nhức vùng mặt, đau đầu nhiều.
Khàn tiếng kéo dài.
Triệu chứng ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày.

Thăm khám giúp xác định chính xác nguyên nhân như viêm xoang, dị ứng, polyp mũi, vẹo vách ngăn… từ đó có hướng điều trị phù hợp.

Phương pháp điều trị

Việc điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Trường hợp do dị ứng: Bác sĩ có thể kê thuốc kháng histamin, thuốc xịt mũi chứa corticoid hoặc dung dịch rửa mũi bằng nước muối sinh lý. Người bệnh cần tránh tiếp xúc với dị nguyên như phấn hoa, bụi nhà, lông động vật, thực phẩm dễ gây dị ứng.

Trường hợp do không khí khô, lạnh: Cần giữ ấm cơ thể, đặc biệt vùng mũi - họng; hạn chế hít thở trực tiếp không khí lạnh. Có thể sử dụng máy tạo độ ẩm để duy trì độ ẩm trong phòng.

Trường hợp do nhiễm khuẩn: Nếu có bằng chứng nhiễm khuẩn, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc phù hợp, có thể bao gồm kháng sinh (khi cần thiết), thuốc làm loãng dịch nhầy và thuốc giảm viêm.

Trường hợp do viêm xoang: Cần thăm khám kỹ để xác định nguyên nhân như vẹo vách ngăn, polyp mũi, phì đại cuốn mũi. Điều trị tập trung vào kiểm soát viêm và cải thiện dẫn lưu xoang nhằm hạn chế tái phát.

Lưu ý, người bệnh không nên tự ý lạm dụng thuốc nhỏ mũi co mạch kéo dài vì có thể gây viêm mũi do thuốc.

Cách phòng ngừa hiệu quả

Để hạn chế tình trạng dịch mũi chảy xuống họng, nên chủ động thực hiện các biện pháp sau:

Nằm cao đầu khi ngủ để giúp dịch thoát tốt hơn, tránh ứ đọng.
Uống đủ nước mỗi ngày để làm loãng dịch nhầy.
Uống nước ấm, có thể kết hợp mật ong để giảm đau rát họng.
Rửa mũi đúng cách bằng nước muối sinh lý.
Vệ sinh nhà cửa, giặt vỏ chăn, vỏ gối thường xuyên để loại bỏ bụi bẩn và dị nguyên.
Bảo dưỡng, vệ sinh hệ thống lọc không khí định kỳ.
Giữ ấm cơ thể khi thời tiết chuyển lạnh.
Hạn chế tiếp xúc với khói thuốc và các chất kích ứng.

Kết luận: Hội chứng chảy dịch mũi sau tuy không phải bệnh lý nguy hiểm nhưng có thể gây khó chịu kéo dài và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Việc nhận biết sớm nguyên nhân, điều trị đúng cách và chủ động phòng ngừa sẽ giúp kiểm soát hiệu quả tình trạng này, hạn chế các biến chứng không mong muốn.

BS. Nguyễn Văn Dũng