Hội họa, âm nhạc và bí quyết trẻ mãi không già

Một du khách chiêm ngưỡng bức tranh của danh họa Vincent van Gogh. Ảnh: Getty Images

Nếu bạn có thói quen mỗi cuối tuần mở hộp màu ra vẽ, thưởng thức một buổi hòa nhạc hay đơn giản là dạo quanh bảo tàng, bạn đang làm điều tốt hơn cho cơ thể mình so với nhiều người nghĩ. Khoa học đã chứng minh rằng những thói quen đó đang làm được điều mà không một viên thuốc bổ nào trên thị trường làm được tốt hơn: làm chậm đồng hồ sinh học của bạn lại.

Nhóm nghiên cứu tại University College London (UCL) đã phân tích mẫu máu và dữ liệu khảo sát của 3.556 người trưởng thành tại Anh, thuộc UK Household Longitudinal Study - khảo sát dài hạn theo dõi khoảng 40.000 hộ gia đình từ năm 2009. Tốc độ lão hóa được đo bằng bảy “đồng hồ epigenetic” - công cụ phân tích các biến đổi hóa học trên DNA, trong đó có hai đồng hồ do GS. Steven Horvath tại Đại học UCLA phát triển.

Theo báo Guardian, kết quả đáng kinh ngạc: những người tham gia hoạt động nghệ thuật ít nhất mỗi tuần một lần có tốc độ lão hóa chậm hơn 4%, tương đương trẻ hơn một tuổi về mặt sinh học. Tham gia mỗi tháng một lần cũng mang lại hiệu quả 3%. Trong khi đó, người tập thể dục hằng tuần chỉ trẻ hơn sáu tháng sinh học theo cùng thước đo.

Điều bất ngờ hơn, theo đài NPR, lợi ích này áp dụng cho cả người thực hành nghệ thuật - ca hát, nhảy múa, vẽ tranh - lẫn người thụ hưởng nghệ thuật bằng cách đến bảo tàng, xem hòa nhạc hay lui tới thư viện. Không cần tài năng, không cần kê đơn, không tốn kém.

Vậy cơ chế là gì? BS. Doug Vaughan, chuyên gia tim mạch tại Đại học Northwestern, lý giải: các hoạt động sáng tạo giúp giảm cortisol - hormone gây stress - từ đó kéo giảm tình trạng viêm mãn tính, mà giới khoa học gọi là “inflammageing” (viêm-lão hóa). Một nghiên cứu năm 2016 ghi nhận mức cortisol giảm rõ rệt chỉ sau 45 phút làm nghệ thuật. Bác sĩ Vaughan nhận định: nghệ thuật là “một can thiệp phi dược phẩm” mà nhiều bệnh nhân đang tìm kiếm. “Sinh học ở đây khá rõ ràng”, ông nói thêm với NPR.

Phát hiện này không phải lần đầu tiên y học ghi nhận sức mạnh của nghệ thuật. Năm 2019, WHO đã công bố báo cáo của chính GS. Fancourt - trưởng nhóm nghiên cứu UCL - ghi nhận hiệu quả của âm nhạc trước phẫu thuật và nghệ thuật trong chăm sóc người mắc chứng sa sút trí tuệ. Nghiên cứu mới nhất là mảnh ghép quan trọng tiếp theo, đẩy nghệ thuật từ lĩnh vực giải trí sang công cụ y tế cộng đồng. GS. Fancourt nhấn mạnh với Guardian: “Những kết quả này cung cấp bằng chứng để hoạt động nghệ thuật - văn hóa được công nhận là hành vi tăng cường sức khỏe, tương tự như tập thể dục”.

Hàm ý chính sách là không thể bỏ qua. Trên tờ Guardian, bà Hollie Smith-Charles, Giám đốc phụ trách các chương trình sức khỏe sáng tạo tại Arts Council England, khẳng định nghệ thuật, bảo tàng và thư viện giúp con người “sống tốt hơn và lâu hơn” - đồng thời kêu gọi bảo đảm mọi người đều được tiếp cận văn hóa với chi phí hợp lý. Nói cách khác, một bảo tàng miễn phí hay lớp học vẽ cộng đồng không chỉ là phúc lợi xã hội, mà còn là đầu tư y tế công cộng thiết thực.

Dù vậy, GS. Horvath thẳng thắn thừa nhận với NPR: “Đây là một quan sát thú vị, nhưng chắc chắn cần được tái kiểm chứng”. Dữ liệu hiện tại chưa đủ để xác lập quan hệ nhân quả trực tiếp với tuổi thọ, và chưa rõ người bắt đầu tiếp xúc nghệ thuật ở tuổi trung niên hay về già có hưởng lợi tương đương không.

Khi một buổi chiều ở bảo tàng có thể đáng giá như một buổi chạy bộ, có lẽ đã đến lúc chúng ta viết lại định nghĩa về “lối sống lành mạnh”.