Hội nghị HĐND toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026 - 2031: Kiểm soát quyền lực - yêu cầu cốt lõi xây dựng nền quản trị hiện đại, minh bạch, hiệu quả

Tham luận tại hội nghị về vai trò của HĐND thành phố Cần Thơ trong việc kiểm soát quyền lực Nhà nước đối với bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp, Chủ tịch HĐND thành phố Cần Thơ Đồng Văn Thanh cho rằng, kiểm soát quyền lực Nhà nước là nguyên tắc cốt lõi của một nền quản trị quốc gia hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Quyền lực Nhà nước thuộc về Nhân dân, phải được kiểm soát bằng cơ chế đồng bộ, chặt chẽ. Trong định hướng chiến lược tới năm 2030, khi Cần Thơ đang tăng tốc phát triển để khẳng định vị thế trung tâm của vùng, áp lực và quyền lực của bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp rất lớn. Nếu quyền lực hành chính không được kiểm soát tốt, nguy cơ lạm quyền trong thực thi công vụ sẽ trở thành "điểm nghẽn" của sự phát triển.

Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: Phạm Thắng

Với nhận thức đó, HĐND thành phố Cần Thơ đã triển khai đồng bộ với nhiều giải pháp nhằm kiểm soát quyền lực đối với bộ máy chính quyền địa phương hai cấp, tập trung vào 4 hoạt động cốt lõi:

Kiểm soát quyền lực Nhà nước qua ban hành nghị quyết

Từ ngày 1/7/2025 đến nay, HĐND thành phố đã tổ chức 11 kỳ họp, ban hành hơn 150 nghị quyết, trong đó có nhiều nghị quyết quan trọng về thể chế, chính sách, phân cấp, phân quyền, ngân sách, đầu tư và công tác tổ chức, bộ máy, cán bộ. Đối với các nội dung dự kiến trình tại kỳ họp, nếu xét thấy cần thiết, dư luận quan tâm, các Ban HĐND thành phố sẽ chủ động khảo sát trước khi thẩm tra. Đồng thời, sau khi nghị quyết được ban hành, Thường trực HĐND thành phố thường xuyên chỉ đạo rà soát, đôn đốc UBND thành phố tổ chức triển khai và báo cáo tình hình triển khai.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú và các đại biểu dự Hội nghị. Ảnh: Phạm Thắng

HĐND thành phố nhận thấy, hoạt động ban hành nghị quyết nói chung, công tác thẩm tra và đôn đốc nói riêng, được xem là những công cụ hữu hiệu của HĐND thành phố trong việc kiểm soát quyền lực Nhà nước ngay từ khâu đầu tiên cho chủ trương đối với chính quyền địa phương 2 cấp.

Kiểm soát quyền lực Nhà nước qua hoạt động giám sát

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố Cần Thơ Đồng Văn Thanh phát biểu tham luận tại hội nghị. Ảnh: Phạm Thắng

Trong giám sát, ngoài các hình thức phổ biến, HĐND thành phố quan tâm thực hiện một số hình thức có tính đặc thù của địa phương như: tổ chức Chương trình “Lắng nghe và Trao đổi”, được truyền hình trực tiếp. Đây là diễn đàn để chính quyền lắng nghe, trao đổi những vấn đề cử tri, Nhân dân và doanh nghiệp quan tâm, mọi ý kiến, kiến nghị của cử tri được trao đổi trực tiếp và trả lời trên diễn đàn… Đồng thời, sau Chương trình, một số nghị quyết, chính sách mới được nghiên cứu, xem xét, ban hành, thể hiện quan tâm của cấp ủy, chính quyền trong hiện thực hóa nguyện vọng chính đáng của cử tri, Nhân dân, góp phần hoàn thiện chính sách và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

Bên cạnh đó, hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn ngày càng đi vào chiều sâu và thực chất, bảo đảm tính dân chủ, sôi nổi, có trọng tâm, trọng điểm. Đại biểu HĐND thể hiện tinh thần trách nhiệm, đặt câu hỏi ngắn gọn, đi thẳng vào vấn đề. Thủ trưởng các sở, ngành được chất vấn làm rõ trách nhiệm và đề xuất giải pháp khắc phục các tồn tại, hạn chế, vướng mắc trong lĩnh vực mình phụ trách.

Về phiên giải trình của Thường trực HĐND, vấn đề quan trọng nhất mà HĐND thành phố quan tâm là sau khi kết thúc phiên giải trình thì phải có được các giải pháp, lộ trình giải quyết vấn đề và trách nhiệm thực hiện các giải pháp đó, để làm cơ sở cho các Ban và đại biểu HĐND tiếp tục theo dõi, giám sát, bảo đảm vấn đề sẽ được “đeo bám đến cùng”… Những hoạt động này đã góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả điều hành của chính quyền địa phương thiết thực trong việc kiểm soát quyền lực Nhà nước.

Kiểm soát quyền lực Nhà nước qua phân cấp phân quyền

Bên cạnh công tác giám sát việc triển khai quy định pháp luật của Nhà nước, HĐND thành phố thường xuyên quan tâm việc rà soát, xử lý các văn bản ban hành trước sáp nhập, đặc biệt là ban hành các nghị quyết về phân cấp, phân quyền cho UBND thành phố và UBND cấp xã bảo đảm đúng quy định của pháp luật và phù hợp với tình hình thực tế của địa phương. Qua đó, nâng cao trách nhiệm gắn với thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp để tránh tình trạng buông lỏng quản lý, chồng chéo trách nhiệm hoặc lạm quyền né tránh trách nhiệm.

Kiểm soát quyền lực Nhà nước qua tiếp xúc cử tri

Đây là phương thức quan trọng bảo đảm quyền lực Nhà nước thuộc về Nhân dân đồng thời giữ vai trò cầu nối của đại biểu HĐND cho Nhân dân với chính quyền. Trong đó, đổi mới nội dung, phương thức tiếp xúc cử tri theo hướng thực chất, gần dân, sát dân; thực tiễn hoạt động cho thấy, các Tổ đại biểu và đại biểu đi khảo sát thực tế ý kiến, kiến nghị của cử tri sau buổi tiếp xúc và phản ánh đến các cơ quan chức năng thì việc giải quyết sẽ nhanh chóng, dứt điểm, cử tri cũng bày tỏ sự hài lòng và quan tâm của chính quyền các cấp.

Do vậy, những ý kiến chính đáng của người dân cũng là một “kênh kiểm soát quyền lực” quan trọng, cần được theo dõi, đôn đốc việc giải quyết kịp thời, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với chính quyền địa phương.

Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu giám sát liên thông, kết nối

Bên cạnh những kết quả đạt được, HĐND thành phố cũng nhận thấy còn một số khó khăn, hạn chế cần tiếp tục quan tâm như: một số cơ quan chuyên môn nghiên cứu, cập nhật chưa đầy đủ các quy định của pháp luật; từng lúc từng nơi còn lúng túng trong tổ chức thực hiện thể chế hóa, cụ thể hóa; những công việc thuộc thẩm quyền, công tác giám sát, chất vấn và trả lời chất vấn tại một số xã phường còn hạn chế…

Nhiệm kỳ 2026 - 2031, trước tình hình mới, yêu cầu cao, HĐND thành phố Cần Thơ nhận thức rõ việc đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND nói chung sẽ có nhiều ý nghĩa trong việc kiểm soát quyền lực Nhà nước đối với bộ máy chính quyền 2 cấp. HĐND thành phố đã xây dựng 5 nhóm giải pháp triển khai thực hiện. Trong đó, HĐND tỉnh sẽ trình Ban Thường vụ Thành ủy ban hành Chỉ thị về lãnh đạo, chỉ đạo tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND, trong đó quan tâm hơn nữa các hình thức hoạt động có nhiều ý nghĩa trong việc kiểm soát quyền lực Nhà nước đối với bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp.

Ngoài ra, tiếp tục quan tâm công tác rà soát, xử lý, hoàn thiện thể chế của địa phương; nghiên cứu, đẩy mạnh xây dựng các cơ chế phân cấp, phân quyền phù hợp, kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

HĐND thành phố Cần Thơ sẽ phát huy vai trò, trách nhiệm của đại biểu và Tổ đại biểu HĐND; nâng cao chất lượng của đại biểu, đặc biệt là đại biểu hoạt động chuyên trách; tiếp tục đổi mới, điều hòa hợp lý các hình thức giám sát, chuyển đổi số toàn diện hoạt động giám sát. Cụ thể, HĐND thành phố sẽ xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu giám sát liên thông giữa HĐND 2 cấp và kết nối với hệ thống quản lý của chính quyền nhằm bảo đảm tính toàn diện, sâu sát và khả thi, nhất là đối với các vấn đề khó khăn, vướng mắc trong chỉ đạo, điều hành của UBND thành phố và hoạt động của bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp.

Cùng với đó, đổi mới mạnh mẽ và toàn diện hoạt động TXCT theo hướng thực chất, dân chủ và trách nhiệm; lấy sự hài lòng, tín nhiệm của cử tri, Nhân dân làm thước đo hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền. HĐND thành phố Cần Thơ cũng chú trọng kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ và thực thi công vụ, tăng cường cơ chế lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với các chức danh do HĐND bầu thực chất, định kỳ. Đây là công cụ kiểm soát quyền lực tối cao, buộc người đứng đầu bộ máy phải liên tục tự soi, tự sửa và nâng cao trách nhiệm. Đồng thời, tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng, nhất là cho đại biểu HĐND mới, bộ phận tham mưu, giúp việc cho HĐND các cấp.