Hội nghị phản biện xã hội với cơ chế xây lại chung cư cũ tại Hà Nội

Nhiệm vụ cấp bách cải tạo, xây dựng lại CCC

Theo rà soát, hiện trên địa bàn Hà Nội có hơn 2.000 nhà CCC, chủ yếu được xây dựng từ 1954 đến trước 1994. Số lượng CCC của Hà Nội lớn hơn tổng số CCC của 33 tỉnh, thành khác cộng lại. Phần lớn các công trình đã xuống cấp nghiêm trọng, trong khi hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội tại nhiều khu vực quá tải, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Trong bối cảnh đó, việc cải tạo, xây dựng lại CCC gắn với chỉnh trang, tái thiết đô thị được xác định là nhiệm vụ cấp bách nhằm bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao chất lượng sống của người dân, tạo động lực phát triển đô thị văn minh, hiện đại và bền vững cho Thủ đô. Nghị quyết 258/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô đã xác định rõ các dự án xây dựng lại CCC là những dự án lớn, quan trọng của Hà Nội. Trên cơ sở đó, HĐND TP được giao ban hành quy định cụ thể về nội dung, hồ sơ, điều kiện, tiêu chí, trình tự, thủ tục lựa chọn NĐT trong trường hợp đặc biệt đối với các dự án này.

Thực tế cho thấy, dù Hà Nội đã có nhiều cơ chế, chính sách thúc đẩy cải tạo CCC nhưng kết quả đạt được vẫn chưa như kỳ vọng. Các nguyên nhân chủ yếu là quá trình lựa chọn NĐT còn nhiều khó khăn; phát sinh vướng mắc liên quan hệ số K, công tác tạm cư, tái định cư và cơ chế bồi thường, hỗ trợ của Nhà nước, giá trị đền bù giải phóng mặt bằng…

Tại Hội nghị, nhiều đại biểu nhận định dự thảo đã được chuẩn bị công phu, bám sát yêu cầu thực tiễn, có thể tạo cơ sở pháp lý quan trọng để tháo gỡ “nút thắt” trong triển khai cải tạo CCC. Theo TS. KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, vấn đề then chốt hiện nay vẫn là lựa chọn NĐT, là khâu có ý nghĩa quyết định với tiến độ, hiệu quả của toàn bộ dự án cải tạo CCC.

TS Nghiêm cho rằng, để bảo đảm công khai, minh bạch, thuận lợi trong quá trình thực hiện, cần rà soát lại quy định về hồ sơ mời NĐT. Đặc biệt, phần văn bản đề xuất của NĐT tại khoản 2 Điều 4 của dự thảo mới chỉ nêu ở mức khái quát, cần được chi tiết hơn.

Một số ý kiến đề nghị bổ sung cơ chế giám sát và đánh giá khách quan trong suốt quá trình triển khai. TP nên thành lập tổ chức đánh giá liên ngành trong quá trình lựa chọn NĐT, bổ sung đại diện của MTTQ và các chuyên gia chuyên ngành nhằm bảo đảm tính khách quan, khoa học, quy định rõ hơn trách nhiệm của tổ đánh giá. Dự thảo cũng cần bổ sung nội dung hủy kết quả lựa chọn nếu phát hiện việc đánh giá thiếu minh bạch hoặc không bảo đảm cơ sở khoa học; bổ sung quy định thu hồi dự án nếu NĐT chậm tiến độ quá 24 tháng, là giải pháp cần thiết nhằm tránh tình trạng dự án kéo dài nhiều năm, ảnh hưởng quyền lợi của người dân cũng như diện mạo đô thị.

Cần tuyển chọn được những NĐT thực sự có năng lực

Một nội dung nhận được nhiều ý kiến góp ý tại Hội nghị là quy định về tiêu chí năng lực của NĐT.

PGS. TS Doãn Minh Tâm, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học công nghệ giao thông vận tải (Bộ Xây dựng) nhận định, sự thành công của dự án cải tạo CCC phụ thuộc nhiều vào năng lực NĐT. Vì vậy, dự thảo cần bổ sung đầy đủ các yêu cầu nhằm tuyển chọn được những DN thực sự có năng lực tài chính, kinh nghiệm, khả năng tổ chức thực hiện dự án.

Ông Tâm dẫn quy định tại khoản 2 Điều 6 Luật Đầu tư công về phân loại dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A, B, C và cho rằng, tùy theo tổng mức đầu tư của từng dự án cải tạo CCC, ngay từ đầu phải xác định rõ tiêu chí năng lực tương ứng để lựa chọn NĐT phù hợp.

Theo đó, với các dự án nhóm A, cần thực hiện tuyển chọn NĐT theo quy trình hai bước nhằm sàng lọc kỹ năng lực tài chính, kinh nghiệm, phương án triển khai. Với các dự án nhóm B, C có thể áp dụng quy trình một bước để rút ngắn thời gian thực hiện.

PGS Tâm cho rằng việc quy định chặt chẽ tiêu chuẩn, điều kiện, năng lực và kinh nghiệm của NĐT là yếu tố quan trọng hàng đầu quyết định thành công của dự án. Các nội dung này cần được cụ thể hóa bằng những quy định đầy đủ, khoa học, chặt chẽ trong hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật, thay vì chỉ quy định khái quát trong nghị quyết.

Kết luận Hội nghị, Phó Chủ tịch Thường trực MTTQ Hà Nội Trần Thị Phương Hoa đánh giá cao những ý kiến đóng góp trách nhiệm, sâu sắc của các chuyên gia. Hội nghị đã ghi nhận nhiều lượt ý kiến phát biểu trực tiếp tập trung vào nhiều nội dung quan trọng như xác định thế nào là “trường hợp đặc biệt”, tiêu chí phá dỡ, bổ sung căn cứ pháp lý để bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, DN, người dân.

Các ý kiến cũng đề nghị cần hoàn thiện sâu hơn bộ tiêu chí đánh giá NĐT, đặc biệt là tiêu chí về năng lực tài chính, năng lực kỹ thuật, phương án tái định cư, cơ chế bảo đảm ổn định đời sống cho người dân sau di dời. Đồng thời, phải xây dựng cơ chế minh bạch nhằm tránh phát sinh “xin - cho” trong quá trình lựa chọn NĐT.

Theo các chuyên gia, nếu hoàn thiện được cơ chế lựa chọn NĐT minh bạch, khoa học, khả thi, Hà Nội sẽ có cơ hội tháo gỡ được một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất trong cải tạo, xây dựng lại CCC.

Tại Hội nghị, ông Phạm Ngọc Thảo, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hà Nội cho rằng, tờ trình cần làm rõ hơn thực trạng triển khai cải tạo CCC tại Hà Nội; những khó khăn tồn tại trong quá trình lựa chọn NĐT. Theo ông Thảo, những vướng mắc hiện nay không chỉ nằm ở việc lựa chọn NĐT mà còn liên quan hàng loạt vấn đề khác như hệ số K, chính sách hỗ trợ của Nhà nước, công tác tạm cư, tái định cư, giá trị bồi thường giải phóng mặt bằng… là những nội dung tác động trực tiếp đến quyền lợi của người dân nên cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, bảo đảm tính khả thi khi triển khai.