Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc: Tín hiệu gì từ loạt cử chỉ ngoại giao của Bắc Kinh?

Lễ đón tại sân bay: Sự tôn trọng mang tính biểu tượng

Tối ngày 13/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đến Bắc Kinh và được chào đón trọng thị bằng ban quân nhạc, đội danh dự và hàng trăm thiếu nhi Trung Quốc vẫy quốc kỳ hai nước. Đón Tổng thống Trump tại sân bay là Phó Chủ tịch Trung Quốc Hàn Chính.

Trên cương vị Phó Chủ tịch nước, ông Hàn Chính thường xuyên đại diện Trung Quốc tham dự các sự kiện ngoại giao mang tính nghi lễ, chẳng hạn như lễ đăng quang của Vua Charles III của Anh, hay lễ nhậm chức Tổng thống Mỹ nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump.

Tuy nhiên, ông Hàn Chính không nằm trong danh sách các Ủy viên thường vụ Bộ Chính trị của Đảng Cộng sản Trung Quốc và được cho là có ít ảnh hưởng đến quá trình hoạch định chính sách của nước này. Theo New York Times, việc Trung Quốc lựa chọn cử ông Hàn Chính đón Tổng thống Trump tại sân bay đã gửi đi nhiều lớp thông điệp.

Một mặt, qua việc tiếp đón Tổng thống Trump với đầy đủ nghi thức lễ tân cấp Nhà nước tại sân bay, Trung Quốc thể hiện sự trọng thị cao nhất trong quan hệ với nền kinh tế số 1 thế giới. Theo Julian Gewirtz, nhà nghiên cứu lịch sử Trung Quốc tại Đại học Columbia, điều này cho thấy Trung Quốc hy vọng sử dụng những bước đi mang tính biểu tượng để “lấy lòng” Tổng thống Trump và trì hoãn sự leo thang căng thẳng thương mại giữa hai cường quốc.

Trong những năm gần đây, các đời Tổng thống Mỹ thường được Trung Quốc tiếp đón tại sân bay với nghi thức trọng thị. Ví dụ, trong các chuyến thăm Nhà nước năm 2009 và năm 2017, Tổng thống Obama và Tổng thống Trump lần lượt được tiếp đón tại sân bay bởi Phó Chủ tịch nước Tập Cận Bình và nhà ngoại giao kỳ cựu Dương Khiết Trì (khi đó là Ủy viên thường vụ Bộ Chính trị của Đảng Cộng sản Trung Quốc).

Mặt khác, một số nhà phân tích cho rằng, sự xuất hiện của ông Hàn Chính có phần thấp hơn so với nghi thức tiếp đón “trên cấp Nhà nước” mà Trung Quốc đã dành cho Tổng thống Trump vào năm 2017, thể hiện vị thế bình đẳng hơn của Bắc Kinh trong quan hệ với Washington.

Theo chuyên gia Rush Doshi, nghiên cứu viên cao cấp tại Council of Foreign Relations (CFR) và Phó Giáo sư an ninh học tại Đại học Georgetown, điều này phản ánh tâm thế tự tin hơn của Trung Quốc đối với chính quyền của Tổng thống Trump và tình thế khó xử trong quan hệ song phương hiện nay.

Lễ đón chính thức: Cử chỉ thân mật giữa hai nhà lãnh đạo

Đến sáng ngày 14/5, tại Đại lễ đường Nhân dân, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã chủ trì lễ đón chính thức Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Isabelle Vladoiu, người sáng lập Viện Ngoại giao và Nhân quyền Mỹ, nhận định nước chủ nhà vẫn “duy trì các nghi thức ngoại giao trang trọng và được dàn dựng một cách tỉ mỉ”, song sự tiếp xúc giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ-Trung đã trở nên gần gũi và thân thiện hơn.

Sau nghi thức chào hỏi ban đầu, Tổng thống Trump lần lượt bắt tay các quan chức Trung Quốc trước khi Chủ tịch Tập Cận Bình bắt tay với các thành viên trong phái đoàn Mỹ, bao gồm nhiều nhân vật quan trọng như Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer.

Đáng chú ý, Chủ tịch Tập Cận Bình đã dành nhiều thời gian hơn cả khi bắt tay với Eric Trump – con trai của Tổng thống Trump, và Phó Chánh Văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller – người được cho là “kiến trúc sư trưởng” của Project 2025 – bản kế hoạch tổng thể cho nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Mỹ.

Sau đó, Tổng thống Trump được chào đón bằng 21 loạt đại bác, cùng Chủ tịch Tập Cận Bình duyệt đội danh dự, chứng kiến phần trình diễn của ban quân nhạc và lễ diễu binh của lực lượng vũ trang Trung Quốc.

Trong suốt lễ đón, hai nhà lãnh đạo đã có nhiều cử chỉ thân mật với nhau. Cái bắt tay đầu tiên giữa hai người kéo dài khoảng 15 giây, trong đó Tổng thống Trump đã vỗ nhẹ lên khuỷu tay và sau đó vỗ nhẹ vào vai Chủ tịch Tập Cận Bình.

Vị Chủ tịch nước Trung Quốc, vốn ít thể hiện cảm xúc trong các nghi thức đối ngoại, đã dành khá nhiều thời gian tiếp chuyện ông Trump. Trước khi hai người bước vào bên trong Đại lễ đường Nhân dân, Chủ tịch Tập Cận Bình đã nán lại giữa các bậc thang và giải thích cho Tổng thống Trump về các thành phần trong nghi lễ và quang cảnh xung quanh.

Theo bà Vladoiu, những khoảnh khắc gần gũi như vậy là cách nước chủ nhà thể hiện sự đón tiếp nồng hậu đối với Tổng thống Trump. Trang mạng xã hội của Đại sứ quán Mỹ tại Trung Quốc sáng ngày 14/5 cũng tràn ngập các thông điệp “nồng nhiệt chào mừng” từ người sử dụng Trung Quốc, thay thế bầu không khí căng thẳng từng thấy trong năm vừa qua.

Quang cảnh Hội nghị thượng đỉnh ngày 14/5

Tại buổi hội đàm, Chủ tịch Tập Cận Bình mở đầu bằng việc đặt ra câu hỏi liệu Trung Quốc và Mỹ có thể vượt qua “Bẫy Thucydides” hay không. Đây là khái niệm được phát triển bởi Giáo sư Harvard, nhà khoa học chính trị Mỹ Graham Allison, cho rằng chiến tranh là không thể tránh khỏi giữa một cường quốc đang nổi lên với một cường quốc nguyên trạng đang đi xuống.

Với việc chủ đích đề cập đến khái niệm “Bẫy Thucydides”, Chủ tịch Tập Cận Bình dường như hàm ý Trung Quốc là “cường quốc đang lên”, trong khi Mỹ là “cường quốc đang đi xuống”. Tuy vậy, quan hệ song phương giữa hai cường quốc vẫn được Trung Quốc đặt trong tinh thần hợp tác cùng có lợi.

Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định, Trung Quốc và Mỹ được nhiều hơn từ hợp tác và nên giúp đỡ nhau cùng thịnh vượng và tìm cách dung hòa khác biệt.

Đáp lại, Tổng thống Trump ca ngợi cá nhân Chủ tịch Tập Cận Bình, bày tỏ sự tôn trọng với Trung Quốc và khẳng định tương lai tốt đẹp của quan hệ Mỹ-Trung.

Bình luận về khái niệm “bẫy Thucydides” được Chủ tịch Tập Cận Bình sử dụng, Tổng thống Trump trên Truth Social ngày 14/5 nói rằng, Mỹ đúng là “cường quốc đang đi xuống” dưới thời Tổng thống Joe Biden, đồng thời khẳng định nước Mỹ hiện tại dưới sự dẫn dắt của ông là vĩ đại hơn bao giờ hết.

Tổng thống Trump thăm Thiên Đàn: Thông điệp về ‘thiên mệnh’

Sau cuộc hội đàm tại Đại lễ đường nhân dân, trưa ngày 14/5, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cùng Tổng thống Mỹ Donald Trump đến thăm quần thể di sản thế giới Thiên Đàn tại Bắc Kinh và chụp ảnh lưu niệm trước Điện Kỳ Niên.

Công trình trên 600 năm tuổi này có ý nghĩa lịch sử quan trọng, là nơi các hoàng đế nhà Minh và nhà Thanh hằng năm đến cầu nguyện cho mùa màng bội thu trong năm tới.

Như những lần tiếp đón trước, việc lựa chọn Thiên Đàn thể hiện sự “ưu ái” đặc biệt mà nhà lãnh đạo Trung Quốc muốn thể hiện với Tổng thống Mỹ.

Chủ tịch Tập Cận Bình đã từng đi dạo cùng Tổng thống Obama tại Trung Nam Hải hồi năm 2014 và mời Tổng thống Trump dùng bữa tại Cung Kiến Phúc thuộc Tử Cấm Thành vào năm 2017.

Ông Trump trở thành vị Tổng thống Mỹ đương nhiệm thứ hai đến thăm Công viên Thiên Đàn, sau Tổng thống Gerald Ford vào năm 1975.

Theo thông tin từ PBS, toàn bộ khuôn viên Thiên Đàn đã được đóng cửa vào hai ngày 13 và 14/5 để chuẩn bị cho chuyến thăm của Tổng thống Trump. Đây là trường hợp ngoại lệ, vì Trung Quốc đã không đóng cửa quần thể di sản này khi nguyên thủ Anh và Tây Ban Nha đến Bắc Kinh, và Chủ tịch Tập Cận Bình cũng không đích thân dẫn hai lãnh đạo này đi tham quan Cố Cung hay Di Hòa Viên.

Theo Channel News Asia, việc Trung Quốc chọn Thiên Đàn là địa điểm tham quan gửi đi thông điệp về hòa bình, thịnh vượng, tính chính danh chính trị và thậm chí là “thiên mệnh”.

Giới phân tích quốc tế cho rằng, Thiên Đàn biểu trưng cho tinh thần hòa hợp và ổn định trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng. Trong khi đó, một số ý kiến khác cho rằng, bước đi này nhằm bày tỏ hy vọng của Trung Quốc về sự “bội thu” trong đàm phán thương mại với Mỹ.

Wang Di, Giáo sư lịch sử tại Đại học Macau (Trung Quốc), liên hệ Thiên Đàn với ý nghĩa “thiên mệnh” trong lịch sử phong kiến Trung Hoa, theo đó những vị hoàng đế được coi là “con trời” và chỉ có thể nắm giữ “chân mệnh thiên tử” nếu duy trì được trật tự và ổn định trong thiên hạ.

Do đó, việc đến thăm Thiên Đàn có thể được hiểu như lời nhắc nhở dành cho Tổng thống Trump rằng Trung Quốc và Mỹ đang nắm giữ vận mệnh của thế giới và cần chia sẻ trách nhiệm duy trì hòa bình, thịnh vượng, ổn định cho toàn nhân loại.