Hội nhập Việt Nam vươn cao: từ thuở sơ khai đến bước ngoặt lịch sử

"Trước khi biết đi - bạn phải bò"

Để nói đến những dấu ấn quan trọng, việc gia nhập ASEAN 3 thập kỷ trước có thể nói là bệ phóng cho quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam. Bước đi này là cơ hội để Việt Nam minh chứng khả năng định hình và dẫn dắt tích cực các thể chế quốc tế.

Giáo sư Nicholas Chapman từ Đại học Tohoku (Nhật Bản).

Việt Nam với vai trò là một thành viên mới của khối lúc bấy giờ, đã vận động Lào, Campuchia và Myanmar gia nhập, góp phần xây dựng nên một ASEAN mang tính đại diện và bao trùm hơn. Những nỗ lực của Việt Nam đã được đền đáp sau khi cả ba nước đều gia nhập vào năm 1999. Việt Nam đã lần đầu đảm nhận vị trí Chủ tịch ASEAN vào năm 1998, được phê duyệt Kế hoạch Hành động Hà Nội kéo dài sáu năm để tiến tới hiện thực hóa Tầm nhìn ASEAN 2020.

Hội nhập quốc tế là một quá trình học hỏi liên tục đối với Việt Nam. Trước khi biết đi, bạn phải bò - và ASEAN đã tạo ra diễn đàn tối ưu để Việt Nam làm điều đó, mở đường cho Việt Nam hoàn toàn bước vào con đường hội nhập quốc tế sâu rộng.

Khoảnh khắc bước ngoặt

Cho đến nay, Việt Nam đã đạt được những thành tựu nổi bật về hội nhập và ngoại giao.

Những con số đã tự nói lên tất cả. GDP bình quân đầu người của Việt Nam đã tăng nhanh chóng lên gần 5.000 USD. Hiện nay, Việt Nam là một quốc gia hàng đầu về thương mại toàn cầu, nằm trong top 20 về kim ngạch thương mại, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và dòng kiều hối.

Nguyên Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm (thứ 2 từ phải) cùng các Ngoại trưởng ASEAN trong cuộc họp kết nạp Việt Nam vào ASEAN tại Brunei, ngày 28/7/1995. Ảnh: TTXVN

Việt Nam đã tham gia 17 Hiệp định Thương mại Tự do (FTA), kết nối Việt Nam với hơn 60 nền kinh tế lớn trên thế giới và gắn kết chặt chẽ với chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu. Việt Nam cũng đã mở rộng đáng kể dấu ấn ngoại giao, thiết lập quan hệ với 194 quốc gia và hình thành 34 quan hệ đối tác chiến lược hoặc toàn diện, bao gồm cả năm thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc. Việt Nam là thành viên tích cực và có trách nhiệm của hơn 70 tổ chức quốc tế.

Nhưng ngoài những con số, tôi muốn nói đến một số khoảnh khắc mang tính bước ngoặt nổi bật trong hành trình hội nhập toàn cầu của Việt Nam.

Đó là việc Việt Nam được bầu làm thành viên không thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc nhiệm kỳ 2020-2021 với 192/193 phiếu bầu. Theo tôi được biết, đây là số phiếu bầu cao kỷ lục, phản ánh vị thế ngoại giao ngày càng nâng cao của Việt Nam trên trường quốc tế.

Việc Việt Nam thành công với vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2020 trong bối cảnh đại dịch Covid-19 cũng là một thành tựu ngoại giao quan trọng. Bất chấp những gián đoạn trên toàn cầu, Việt Nam đã lãnh đạo hiệu quả sự phối hợp khu vực, thúc đẩy ứng phó tập thể của ASEAN đối với đại dịch và duy trì hợp tác khu vực thông qua ngoại giao trực tuyến.

Sự dẫn dắt của Việt Nam đã thể hiện sự nhanh nhạy về ngoại giao và củng cố vai trò là một đối tác xây dựng, đáng tin cậy ở Đông Nam Á.

Đoàn Việt Nam vui mừng sau khi kết quả bỏ phiếu cho thấy Việt Nam được bầu chọn là Ủy viên không thường trực, tại New York, Mỹ ngày 7/6/2019 Ảnh: TTXVN

"Sợi chỉ đỏ"

Trong quá trình hội nhập sâu rộng của Việt Nam, phong cách và tư tưởng ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có ảnh hưởng sâu sắc và lâu dài.

Cốt lõi trong tư tưởng của Người là nguyên tắc bất di bất dịch rằng bảo vệ độc lập và chủ quyền quốc gia phải là nền tảng của mọi chính sách đối ngoại. Đối với một quốc gia như Việt Nam - trong lịch sử phải tự vệ bằng quân sự trước những kẻ thù lớn mạnh hơn - ngoại giao luôn là một công cụ quan trọng không chỉ để ngăn ngừa xung đột mà còn để thúc đẩy lợi ích quốc gia thông qua các biện pháp hòa bình.

Chủ tịch Hồ Chí Minh coi ngoại giao là một công cụ để kết hợp sức mạnh chính trị, kinh tế và quân sự của Việt Nam, góp phần vào việc tạo điều kiện thuận lợi cho cả hòa bình và phát triển. Người có câu nói nổi tiếng: “Thực lực là chiêng, ngoại giao là cái tiếng” - nhấn mạnh rằng ngoại giao giúp lan tỏa sức mạnh quốc gia. Việt Nam đã áp dụng nguyên tắc này trong suốt hành trình hội nhập quốc tế.

Khi năng lực kinh tế ngày càng phát triển và tiếng nói vị thế được mở rộng, Việt Nam ngày càng có khả năng chuyển hóa sức mạnh toàn diện đó thành ảnh hưởng ngoại giao có ý nghĩa.

Việt Nam đã sử dụng vị thế của mình để ủng hộ một trật tự quốc tế hòa bình, dựa trên luật lệ, tập trung vào sự tôn trọng lẫn nhau, chủ quyền và độc lập. Bằng cách đó, Việt Nam không chỉ bảo vệ lợi ích cốt lõi mà còn tạo ra một môi trường quốc tế ổn định và dễ dự đoán hơn - một điều kiện thiết yếu cho sự phát triển kinh tế lâu dài.

Tư tưởng này có thể được thấy trong thực tiễn qua một số sự kiện đáng chú ý:

Thứ nhất, bất chấp những thách thức, đặc biệt sau khi Mỹ rút khỏi Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) lúc bấy giờ, Việt Nam đăng cai Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) năm 2017 và đã tận dụng thành công diễn đàn để tập hợp 21 nền kinh tế thành viên, tái khẳng định cam kết chung đối với thương mại mở, hợp tác khu vực và phát triển bền vững.

Thành công của sự kiện này đã củng cố danh tiếng của Việt Nam như một chủ thể xây dựng và thực tế, có khả năng lèo lái các tiến trình đa phương phức tạp - ngay cả trong bối cảnh biến động toàn cầu.

Trang trí chào mừng Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Triều Tiên lần 2 tại Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Thứ hai, Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Triều II năm 2019 tại Hà Nội đã thể hiện vị thế ngoại giao độc đáo của Việt Nam. Các bạn đã thể hiện tốt vai trò chủ nhà, chứng minh uy tín của một đối tác trung lập, đáng tin cậy, có khả năng tạo điều kiện cho các cuộc đối thoại mang tính quyết định giữa các bên.

Hơn nữa, Việt Nam đã khéo léo tận dụng cơ hội này để thể hiện mình như một hình mẫu phát triển hậu xung đột - một ví dụ về cách một quốc gia từng bị chiến tranh tàn phá giờ trở thành một biểu tượng của hòa bình, thịnh vượng và hội nhập.

Bối cảnh ngoại giao toàn cầu hiện nay ngày càng phức tạp, đặt ra những thách thức cho cam kết lâu dài của Việt Nam trong việc thúc đẩy một môi trường hòa bình, ổn định, thuận lợi cho tăng trưởng kinh tế và hội nhập. Tuy nhiên, sự kiên nhẫn chiến lược, ngoại giao có nguyên tắc sẽ là hành trang tốt của Việt Nam để vượt qua những khó khăn, đồng thời biến chúng thành cơ hội cho tiến trình hội nhập toàn cầu sâu sắc và ý nghĩa hơn.

Nicholas Chapman là nhà nghiên cứu về địa chính trị, đối ngoại và lịch sử Việt Nam, cũng như các vấn đề an ninh khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương. Ông hiện là Giáo sư Bổ nhiệm Đặc biệt tại Đại học Tohoku (Nhật Bản).