Hồi phục não bộ sau đột quỵ bằng kích thích não không xâm lấn

Bệnh nhân đang điều trị bằng kích thích não không xâm lấn

Đột quỵ có thể để lại những di chứng nặng nề như yếu liệt, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm trí nhớ, thay đổi cảm xúc, thậm chí phụ thuộc hoàn toàn vào người thân. Tuy nhiên, cùng với tiến bộ của y học phục hồi chức năng, nhiều người bệnh đang có thêm cơ hội "học lại" các chức năng đã mất nhờ các kỹ thuật điều biến thần kinh hiện đại được triển khai tại Trung tâm Phục hồi chức năng, Bệnh viện Bạch Mai.

Một bệnh nhân nam 49 tuổi (Đông Anh, Hà Nội) nhập viện trong tình trạng không nói được, giao tiếp gần như bằng không sau đột quỵ. Chỉ sau khoảng 3 ngày điều trị kết hợp giữa tập phục hồi chức năng và kích thích não không xâm lấn, người bệnh bắt đầu có phản ứng khi được trò chuyện, phát ra âm thanh đáp lại người xung quanh. Với gia đình, chỉ một ánh mắt có chủ đích hay một âm thanh nhỏ cũng đủ thắp lên hy vọng.

Trường hợp khác là nam bệnh nhân 32 tuổi, Thái Nguyên bị di chứng nặng do nhồi máu não, kèm nghẽn hẹp động mạch cảnh, động kinh và liệt nửa người. Sau khoảng một tháng điều trị, nhận thức cải thiện rõ, bệnh nhân có thể đi lại và giao tiếp tốt hơn, giảm tình trạng lơ mơ, kém tập trung. Gần ba tháng sau, người bệnh được xuất viện và chuyển sang điều trị ngoại trú. Người nhà cho biết trí nhớ ngắn hạn cải thiện đáng kể sau hai liệu trình, điều mà trước đó gần như không có.

Theo PGS.TS.BS Lương Tuấn Khanh, Giám đốc Trung tâm Phục hồi chức năng, Bệnh viện Bạch Mai, đột quỵ gây tổn thương phức tạp lên hệ thần kinh trung ương, vì vậy chỉ tập vận động là chưa đủ. Nhiều rối loạn đi kèm như khó nuốt, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm nhận thức, trầm cảm cần được can thiệp đồng thời.

Hai kỹ thuật kích thích não không xâm lấn đang được áp dụng phổ biến gồm là tDCS (kích thích điện một chiều xuyên sọ): dùng dòng điện cường độ thấp qua da đầu để điều chỉnh hoạt động ở các vùng não mục tiêu. Bên cạnh đó, rTMS (kích thích từ trường xuyên sọ lặp lại): sử dụng xung từ tác động lên vỏ não, có thể làm tăng hoặc ức chế hoạt động thần kinh tùy mục tiêu điều trị.

Các phương pháp này giúp "đánh thức" những vùng não suy giảm chức năng, hỗ trợ tái thiết lập các đường dẫn truyền thần kinh, từ đó giúp não bộ học lại các kỹ năng đã mất sau tổn thương.

PGS.TS Tuấn Khanh nhấn mạnh, kích thích não không xâm lấn không phải "phép màu" thay thế vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu hay ngôn ngữ trị liệu. Giá trị cốt lõi là khuếch đại hiệu quả tập luyện: người bệnh hợp tác tốt hơn, duy trì thời gian tập lâu hơn và tăng tốc độ phục hồi.

Kĩ thuật Y đang điều trị, vật lý trị liệu cho bệnh nhân sau tổn thương sau đột quỵ.

Thực tế lâm sàng cho thấy phương pháp này có thể hỗ trợ cải thiện vận động tay chân, phục hồi chức năng nuốt, tăng khả năng ngôn ngữ giao tiếp, cải thiện trí nhớ chú ý, đồng thời giảm đau thần kinh, giảm trầm cảm và lo âu sau đột quỵ.

Các kỹ thuật tDCS và rTMS được đánh giá an toàn khi thực hiện tại cơ sở chuyên khoa, có sàng lọc chỉ định kỹ lưỡng. Một số phản ứng nhẹ có thể gặp như đau đầu thoáng qua, chóng mặt, khó ngủ nhẹ; biến chứng nặng rất hiếm.

Trong bối cảnh đột quỵ ngày càng trẻ hóa, nhiều người bệnh ở độ tuổi 30–40 đã phải đối mặt với di chứng nặng nề, sự xuất hiện của các kỹ thuật phục hồi hiện đại như kích thích não không xâm lấn mở ra thêm cơ hội đáng kể. Khi được can thiệp sớm, đúng thời điểm và kết hợp với chương trình phục hồi bài bản, người bệnh có thể từng bước lấy lại khả năng giao tiếp, vận động và trở lại cuộc sống thường ngày.

Từ những người từng không thể nói, không thể nhớ, đến khi có thể trò chuyện, đi lại đó chính là giá trị lớn nhất mà y học phục hồi chức năng hiện đại đang mang lại cho bệnh nhân đột quỵ.