Hồi sinh sông Nhuệ thành trục cảnh quan huyết mạch
Sau nhiều năm ô nhiễm nghiêm trọng, sông Nhuệ được TP Hà Nội lên kế hoạch cải tạo với tổng vốn hơn 75.000 tỷ đồng, kỳ vọng hồi sinh dòng sông thành trục cảnh quan, hạ tầng và không gian phát triển mới của Thủ đô.
Dòng sông "oằn mình" ô nhiễm
Sông Nhuệ từng là tuyến sông quan trọng của khu vực phía Tây Nam Hà Nội, đảm nhận nhiệm vụ tiêu thoát nước cho nội đô và cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, sau nhiều năm chịu áp lực từ quá trình đô thị hóa và gia tăng nguồn xả thải, dòng sông đang rơi vào tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.
Hiện nay, trên nhiều đoạn sông, nước chuyển màu đen đặc, bùn lắng bám dày hai bên bờ, rác thải nổi ken đặc mặt nước và mùi hôi nồng nặc bao trùm khu vực xung quanh, nhất là vào những ngày nắng nóng. Từ đoạn qua phường Xuân Phương, phường Từ Liêm, Trung Văn đến xã Đại Thanh, Thường Tín, không khó để bắt gặp các cửa xả nước thải, những bãi rác tự phát hay lớp bùn tích tụ lâu năm khiến dòng chảy bị thu hẹp.

Sông Nhuệ từng là tuyến sông quan trọng của khu vực phía Tây Nam Hà Nội.
Tại khu vực dưới chân cầu Mậu Lương, bồi lắng kéo dài đã hình thành những bãi đất ven sông, được người dân tận dụng để trồng rau và chăn nuôi gia cầm. Trong khi đó, tại trạm bơm xã Đại Thanh và cống thủy lợi xã Thường Tín, lượng lớn rác thải theo dòng nước dồn về, phủ kín mặt sông. Xác cá chết vẫn xuất hiện rải rác, phản ánh chất lượng môi trường nước đang ở mức báo động. Theo người dân địa phương, nhiều loài cá tự nhiên từng sinh sống trên sông Nhuệ đã biến mất từ hàng chục năm nay, chỉ còn lại một số loài có khả năng chịu được môi trường ô nhiễm...
Không chỉ suy giảm về cảnh quan, chất lượng nước sông Nhuệ cũng liên tục vượt ngưỡng cho phép ở nhiều chỉ tiêu. Nguyên nhân chủ yếu là dòng sông phải tiếp nhận lượng lớn nước thải sinh hoạt, nước thải từ các cơ sở sản xuất, làng nghề và chợ dân sinh, trong khi nguồn nước bổ cập từ sông Hồng ngày càng hạn chế do mực nước xuống thấp. Có thời điểm, nước từ sông Nhuệ còn chảy ngược ra sông Hồng, khiến khả năng tự làm sạch của dòng sông gần như không còn.

Vào mùa khô, sông Nhuệ giống như một kênh dẫn nước thải.
Dẫu vậy, những tín hiệu tích cực bước đầu cũng đã xuất hiện. Ông Nguyễn Quốc Hưng (63 tuổi, xã Đại Thanh) chia sẻ, gần một năm nay, sau khi Hà Nội bổ sung nước để làm sạch sông Tô Lịch, dòng chảy trên sông Nhuệ cũng được cải thiện nhờ hai con sông được kết nối. Nước lưu thông tốt hơn, nên mùi hôi đã giảm đáng kể, nhiều người dân địa phương hiện đã ra bờ sông ngồi hóng gió...
Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Bùi Duy Cường cho biết, hiện trạng sông Nhuệ cạn kiệt nguồn nước, ô nhiễm môi trường nghiêm trọng; không đạt mục tiêu cấp nước, không bảo đảm chức năng của nguồn nước mặt, các chỉ tiêu chất lượng nước thường xuyên vượt xa quy chuẩn, ở mức rất xấu. Các địa phương và nhân dân khu vực mong muốn sớm xử lý ô nhiễm môi trường, kết nối giao thông.
Hồi sinh dòng “sông chết”
Trước thực trạng trên, HĐND TP Hà Nội vừa thông qua chủ trương đầu tư dự án cải tạo toàn diện sông Nhuệ với tổng mức đầu tư hơn 75.000 tỷ đồng, đây được xem là bước đi chiến lược trong việc thay đổi diện mạo môi trường và hạ tầng phía Tây và Nam Thủ đô. Việc khơi thông dòng chảy sông Nhuệ được kỳ vọng sẽ tạo ra một cú hích lớn, biến một dòng sông đang bị ô nhiễm nghiêm trọng trở thành trục cảnh quan và hạ tầng huyết mạch.
Về sự cần thiết đầu tư dự án, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Bùi Duy Cường cho biết, sông Nhuệ trên địa bàn thành phố khoảng 61,5 km, từ cống Liên Mạc đến xã Mỹ Đức, đi qua 19 xã, phường, là trục cấp nước, tiêu thoát nước kết nối các tuyến đường giao thông chính: Đường Tây Thăng Long, Quốc lộ 32, Đại lộ Thăng Long, Quốc lộ 6, đường Vành đai 4 và là bộ mặt cảnh quan đô thị nằm trong lòng Thủ đô Hà Nội.

HĐND TP Hà Nội vừa thông qua chủ trương đầu tư dự án cải tạo toàn diện sông Nhuệ với tổng mức đầu tư hơn 75.000 tỷ đồng.
Một trong những nhiệm vụ cấp bách nhất của dự án là đảm bảo khả năng chủ động tiêu nước và chống ngập úng cho khu vực nội đô thuộc hệ thống sông Nhuệ. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, việc hoàn thiện quy hoạch tiêu thoát nước theo hướng bền vững là yêu cầu sống còn.
Dự án sẽ thực hiện nạo vét lòng sông, tu bổ các vị trí đê điều xung yếu nhằm nâng cao năng lực quản lý và vận hành hệ thống thủy lợi. Điều này không chỉ giúp bảo vệ an toàn cho cư dân đô thị mà còn tạo điều kiện ổn định cho sản xuất nông nghiệp tại các huyện ngoại thành, góp phần nâng cao đời sống dân sinh và thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển.
Về mặt môi trường, dự án đặt mục tiêu giảm thiểu tình trạng ô nhiễm nguồn nước do nước thải sinh hoạt xả thẳng ra sông. Bằng cách từng bước hoàn thiện hệ thống thu gom và xử lý nước thải tập trung theo quy hoạch, Hà Nội hướng tới việc tái tạo hệ sinh thái dòng sông, đảm bảo an toàn cho sức khỏe cộng đồng.

Trạm bơm nước trên sông Nhuệ bị rác thải vây kín.
Dự án được chia thành 4 hợp phần, gồm giải phóng mặt bằng; cải tạo, nạo vét, kè bờ sông; xây dựng hạ tầng giao thông, kỹ thuật và hệ thống thu gom nước thải; đầu tư các nhà máy xử lý nước thải theo quy hoạch. Về kế hoạch triển khai, dự án được triển khai trong giai đoạn 1 đến hết 2028, là thực hiện đoạn từ Liên Mạc đến Vành đai 4 chiều dài 30,5km. Giai đoạn 2 từ năm 2029 đến 2030 là triển khai đoạn còn lại từ Vành đai 4 đến hết địa phận Hà Nội, chiều dài 31km.
Thu gom, xử lý 100% nước thải trong nội đô vào năm 2030
TP Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ thu gom, xử lý 100% nước thải phát sinh trong lưu vực sông Tô Lịch, Kim Ngưu, Lừ, Sét đạt tiêu chuẩn, nâng tỷ lệ xử lý nước thải đô thị toàn thành phố lên 50-55%. Nhà máy xử lý nước thải Yên Xá, với công suất thiết kế 270.000 m3/ngày đêm, tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc giảm lượng nước thải trực tiếp đổ vào hệ thống sông nội đô.
Không chỉ xử lý nguồn thải, Hà Nội còn tính toán các giải pháp bổ cập nước từ sông Hồng hoặc thông qua hồ Tây, sông Nhuệ, sông Đuống để duy trì dòng chảy sinh thái. Hệ thống 4 dòng sông cũng được nghiên cứu kết nối với 125 hồ điều hòa trong nội thành và trạm bơm Yên Sở, vừa phục vụ tiêu thoát nước trong mùa mưa, vừa điều tiết nước trong mùa khô.

