Hội thảo Dân tộc học và Tôn giáo học thường niên năm 2026
Ngày 18/11/2026, tại Hà Nội, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức Hội thảo Dân tộc học và Tôn giáo học thường niên năm 2026 với chủ đề “Những vấn đề cơ bản, cấp bách về dân tộc và tôn giáo ở nước ta hiện nay”.

Các đại biểu tham dự Hội thảo. Ảnh: Diệu Loan.
Hội thảo là diễn đàn khoa học để các nhà nghiên cứu, nhà quản lý và các đại biểu trao đổi, thảo luận về những vấn đề đang đặt ra trong lĩnh vực dân tộc và tôn giáo, góp phần cung cấp luận cứ khoa học phục vụ công tác nghiên cứu, hoạch định và thực thi chính sách trong bối cảnh mới.
Chủ trì hội thảo là Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lâm Bá Nam, Chủ tịch Hội Dân tộc học và Nhân học Việt Nam; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Minh, Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học cùng đông đảo các nhà khoa học, nhà quản lý, chức sắc tôn giáo, cán bộ, viên chức, người lao động của Viện Dân tộc học và Tôn giáo học
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Minh nhấn mạnh, giai đoạn phát triển mới của đất nước có nhiều chuyển biến sâu sắc về tổ chức bộ máy, không gian phát triển, khoa học- công nghệ và hội nhập quốc tế và đang tác động trực tiếp, đa chiều đến đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội, trong đó có lĩnh vực dân tộc và tôn giáo. Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và mở rộng không gian phát triển đồng thời đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý nhà nước cũng như hoạt động nghiên cứu khoa học. Trong bối cảnh đó, các vấn đề dân tộc và tôn giáo cần được tiếp cận một cách toàn diện, khách quan, gắn với thực tiễn đời sống của cộng đồng, đồng thời nhận diện đầy đủ những yếu tố mới nảy sinh và các thách thức trong quá trình phát triển.
Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm đề nghị các nhà khoa học tiếp tục phát huy thế mạnh nghiên cứu chuyên sâu, chú trọng khảo sát thực tiễn, nhận diện đúng những vấn đề cơ bản và cấp bách đang đặt ra, đề xuất các luận cứ, giải pháp có tính khoa học và khả thi. Các nghiên cứu cần quan tâm đến vai trò chủ thể của cộng đồng, bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của người dân, phát huy sức mạnh đoàn kết, đồng thuận xã hội và đóng góp thiết thực vào quá trình xây dựng, hoàn thiện chính sách dân tộc, tôn giáo trong giai đoạn hiện nay.
Tại Hội thảo, các đại biểu đã nghe và trao đổi về 5 báo cáo khoa học, tập trung vào những vấn đề nổi bật trong quản lý phát triển xã hội vùng dân tộc thiểu số, quan hệ giữa người dân tộc thiểu số với hệ thống chính trị địa phương, đời sống tín ngưỡng, tôn giáo ở khu vực biên giới và những biến đổi của hoạt động tôn giáo dưới tác động của chuyển đổi số.
Các báo cáo tại Hội thảo đã tiếp cận những vấn đề dân tộc và tôn giáo từ nhiều góc độ, kết hợp giữa nghiên cứu lý luận, phân tích chính sách và tư liệu thực tiễn. Những nội dung được đề cập cho thấy các vấn đề dân tộc và tôn giáo hiện nay có mối liên hệ chặt chẽ với những biến đổi về tổ chức bộ máy, quản trị địa phương, chuyển đổi số, đời sống cộng đồng và yêu cầu bảo đảm ổn định xã hội.
Báo cáo “Một số vấn đề cấp bách về quản lý phát triển xã hội vùng dân tộc thiểu số trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp”, Phó giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Hoa, Viện Xã hội học và Tâm lý học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tập trung phân tích những vấn đề mới nảy sinh trong quản lý phát triển xã hội ở vùng dân tộc thiểu số khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai. Từ đó đề ra yêu cầu đổi mới phương thức quản trị ở cơ sở, đồng thời phát huy vai trò của cộng đồng, các thiết chế truyền thống và người có uy tín trong quản lý xã hội, bảo đảm sự phù hợp với đặc điểm văn hóa, xã hội của từng địa bàn.
Liên quan đến những thay đổi trong tổ chức bộ máy và phương thức quản trị địa phương, báo cáo “Quan hệ giữa người dân tộc thiểu số và hệ thống chính trị địa phương trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy và chuyển đổi số: Một số vấn đề đặt ra và khuyến nghị chính sách” của Tiến sĩ Trần Hồng Thu, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học nêu thực tiễn tại tỉnh Tuyên Quang và Quảng Ngãi.
Trên cơ sở khảo sát thực địa, Tiến sĩ Trần Hồng Thu chỉ ra những chuyển biến tích cực trong tổ chức bộ máy và cung cấp dịch vụ công, đồng thời làm rõ những rào cản về địa lý, ngôn ngữ, trình độ học vấn và khả năng tiếp cận công nghệ của người dân. Tác giả đề xuất các khuyến nghị nhằm nâng cao khả năng tiếp cận chính quyền, bảo đảm tính bao trùm và tăng cường sự tham gia của người dân tộc thiểu số trong hoạt động của hệ thống chính trị địa phương.
Ở lĩnh vực tôn giáo, tín ngưỡng, báo cáo “Tôn giáo, tín ngưỡng nơi vùng biên: Nghiên cứu đối sánh thực hành tâm linh và chính sách quản lý ở vùng biên giới Việt – Trung” của Thạc sĩ Hồ Sỹ Lập và Thạc sĩ Vì Thị Lan Phương (Học viện Chính trị khu vực I) tiếp cận đời sống tâm linh vùng biên dưới góc nhìn nhân học và đối sánh liên quốc gia. Báo cáo đề cập đến sự vận động của các thực hành tín ngưỡng bản địa, quá trình phục hưng và di sản hóa các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời phân tích những tác động của các dòng chảy tôn giáo mới đối với thiết chế cộng đồng và công tác quản lý nhà nước, gợi mở những vấn đề cần quan tâm trong việc kết hợp bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo với yêu cầu giữ gìn ổn định và an ninh tại khu vực biên giới.
Về những biến đổi của đời sống tôn giáo trong môi trường số, báo cáo “Chuyển đổi số và những biến đổi trong hoạt động tôn giáo ở Việt Nam hiện nay” của Tiến sĩ Đặng Thị Hải Hằng (Học viện Chính trị khu vực I) phân tích tác động của công nghệ số đến phương thức truyền bá giáo lý, thực hành niềm tin, duy trì quan hệ cộng đồng và quản trị nội bộ của các tổ chức tôn giáo. Thực tế là đời sống tôn giáo ngày càng có sự đan xen giữa không gian trực tiếp và môi trường số đã hiện diện nhiều vấn đề cần có giải pháp thiết thực trong quản lý hoạt động tôn giáo, xác minh tính xác thực của thông tin, trách nhiệm của các chủ thể và an toàn dữ liệu.
Tiến sĩ Lê Thị Liên, Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) trong báo cáo “Hoạt động của các hiện tượng tôn giáo mới trên không gian mạng và vấn đề đặt ra trong công tác quản lý ở Việt Nam hiện nay” nhận diện xu hướng các hiện tượng tôn giáo mới tận dụng nền tảng trực tuyến để truyền bá, kết nối và mở rộng ảnh hưởng.
Tại phiên thảo luận, các đại biểu đã tập trung trao đổi, làm rõ hơn những vấn đề lý luận và thực tiễn được đặt ra trong các báo cáo, chia sẻ góc nhìn nghiên cứu về những biến đổi trong đời sống dân tộc, tôn giáo trước tác động của bối cảnh phát triển mới. Đồng thời gợi mở các hướng tiếp cận và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo trong thời gian tới.

