Hội thảo khoa học “60 năm Ngày hy sinh của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ (1966-2026)-Giá trị lịch sử và sức sống thời đại”

Các đại biểu dự Hội thảo.

Các đồng chí chủ trì Hội thảo.

Dự Hội thảo có đồng chí Trần Đăng Quỳnh, Uỷ viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh uỷ; Nguyễn Đức Toàn, Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh uỷ; Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân Đào Trọng Hùng, nguyên Cục trưởng Cục Ngoại tuyến, Bộ Công an; Đại tá, TS Lê Thanh Bài, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử Quốc phòng Việt Nam, Bộ Quốc phòng; lãnh đạo các sở, ngành của tỉnh; Hội Khoa học lịch sử tỉnh; các nhà khoa học, nhà nghiên cứu ở Trung ương và địa phương; thân nhân gia đình liệt sĩ, nhân chứng lịch sử…

Đồng chí Phan Thành Công, Tỉnh ủy viên, Hiệu trưởng Trường Chính trị tỉnh phát biểu khai mạc Hội thảo.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, đồng chí Phan Thành Công, Tỉnh ủy viên, Hiệu trưởng Trường Chính trị tỉnh nêu rõ: Hội thảo khoa học “60 năm Ngày hy sinh của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ (1966-2026) - Giá trị lịch sử và sức sống thời đại” có ý nghĩa chính trị, lịch sử và khoa học quan trọng, là một trong các hoạt động ý nghĩa của tỉnh Ninh Bình kỷ niệm 60 năm Ngày hy sinh của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ; là sự tri ân, tưởng nhớ thế hệ cha anh đi trước. Đồng thời để kế thừa, phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa của các địa phương trước đây, góp phần xây dựng bản sắc văn hóa chung của tỉnh Ninh Bình mới trên nền tảng tôn trọng lịch sử, gìn giữ ký ức cộng đồng và phát huy truyền thống cách mạng.

Hội thảo còn là diễn đàn khoa học để tiếp tục nghiên cứu, làm sáng tỏ những giá trị lịch sử, văn hóa và nhân văn của sự kiện, khẳng định vị trí, tầm vóc của Lam Hạ trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc. Những giá trị ấy không chỉ là tài sản tinh thần vô giá của nhân dân mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng để phát triển văn hóa, con người, giáo dục truyền thống lịch sử, du lịch... theo tinh thần các nghị quyết của Đảng về phát triển văn hóa trong thời kỳ mới.

Thông qua Hội thảo góp phần bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn phục vụ việc nghiên cứu, đề xuất xác định ngày tưởng niệm chính thức sự kiện Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ hy sinh, tạo sự thống nhất về nhận thức và trong công tác tổ chức các hoạt động tri ân, giáo dục truyền thống lịch sử. Đồng thời góp phần bảo tồn, phát huy giá trị của di tích, từ đó nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống cách mạng, giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống cho cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ.

Kết quả Hội thảo cũng phục vụ công tác tham mưu, hoạch định các chủ trương, giải pháp nhằm lan tỏa những giá trị tốt đẹp của quê hương Ninh Bình trong giai đoạn phát triển mới.

Đồng chí Trần Đăng Quỳnh, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh uỷ phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo, đồng chí Trần Đăng Quỳnh, Uỷ viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh uỷ bày tỏ sự xúc động và trân trọng khi tham dự Hội thảo có ý nghĩa đặc biệt này. Đây là một hoạt động tri ân, thể hiện sâu sắc đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc ta. Đồng thời là dịp để tiếp tục nhìn lại lịch sử bằng thái độ khoa học, khách quan và trách nhiệm; làm rõ hơn những giá trị lịch sử, quân sự, văn hóa, nhân văn của Lam Hạ; suy nghĩ sâu hơn về việc làm thế nào để những giá trị ấy tiếp tục sống, tiếp tục lan tỏa và trở thành nguồn sức mạnh tinh thần trong công cuộc xây dựng, phát triển quê hương, đất nước hôm nay.

Đồng chí cũng đánh giá cao Trường Chính trị tỉnh cùng các cơ quan, đơn vị đã chuẩn bị Hội thảo công phu, với nhiều tham luận tiếp cận sự kiện Lam Hạ từ những góc độ khác nhau: Lịch sử, quân sự, văn hóa, giáo dục, công tác phụ nữ, thanh niên, bảo tồn di tích, chuyển đổi số, phát triển du lịch...

Đồng chí gợi mở ba vấn đề để các đại biểu, các nhà khoa học tiếp tục trao đổi. Đó là: phải tiếp tục làm sáng tỏ lịch sử với thái độ thực sự khoa học, khách quan và trách nhiệm. Đặc biệt, đối với việc lựa chọn một ngày chung để tưởng niệm, kỷ niệm sự kiện Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ, cần được nghiên cứu thận trọng, phải làm cho giá trị của Lam Hạ thực sự sống trong đời sống hôm nay.

Các ngành Văn hóa, Giáo dục, lực lượng vũ trang, Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Trường Chính trị tỉnh và địa phương tiếp tục nghiên cứu những cách làm mới để đưa lịch sử Lam Hạ đến gần hơn với cán bộ, đảng viên và thế hệ trẻ. Cần từng bước hệ thống hóa, chuẩn hóa và số hóa nguồn tư liệu; đặc biệt quan tâm ghi chép, lưu giữ lời kể của các nhân chứng lịch sử khi chúng ta còn có điều kiện; xây dựng phim tư liệu, sản phẩm truyền thông số, không gian trải nghiệm, phương thức thuyết minh và giáo dục lịch sử phù hợp với cách tiếp nhận của lớp trẻ; phải đặt Lam Hạ trong không gian lịch sử, văn hóa và di sản chung của tỉnh Ninh Bình mới.

Cũng như Hoa Lư, Tràng An, Tam Chúc, Phủ Dầy, Đền Trần, Nhà thờ Phát Diệm và rất nhiều di sản lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng khác trên địa bàn tỉnh, Lam Hạ góp thêm một lớp ký ức đặc biệt vào chiều sâu văn hóa của Ninh Bình: Ký ức về chiến tranh cách mạng, về lòng yêu nước, về sự hy sinh và trách nhiệm đối với Tổ quốc. Vì vậy, cần nghiên cứu đặt Di tích Lam Hạ trong tổng thể hệ thống các di tích lịch sử, văn hóa, cách mạng và các “địa chỉ đỏ” của tỉnh; từng bước hình thành những tuyến giáo dục truyền thống, trải nghiệm lịch sử - văn hóa có chiều sâu.

Đồng chí Phó Bí thư Thường trực Tỉnh uỷ đề nghị sau Hội thảo, Trường Chính trị tỉnh chủ trì, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan tiếp thu đầy đủ các tham luận và ý kiến trao đổi; xây dựng báo cáo khoa học của Hội thảo thật sự có chất lượng. Trên cơ sở đó, tham mưu Ban Thường vụ Tỉnh ủy và cấp có thẩm quyền những nhiệm vụ cụ thể về hoàn thiện hồ sơ, hệ thống hóa và số hóa tư liệu; bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích; nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống. Đồng thời tiếp tục làm rõ cơ sở khoa học và thực tiễn đối với việc lựa chọn mốc thời gian tưởng niệm, kỷ niệm chung phù hợp đối với Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ.

Cùng với đó, các cấp, các ngành tiếp tục thực hiện tốt chính sách đối với người có công, chăm lo các gia đình liệt sĩ, quan tâm bảo tồn các công trình tưởng niệm, nghĩa trang liệt sĩ và các “địa chỉ đỏ”. Sau Hội thảo, không chỉ hiểu rõ hơn về Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ, mà còn để tinh thần Lam Hạ tiếp tục được trao truyền, trở thành bản lĩnh, trách nhiệm và khát vọng cống hiến của các thế hệ người Ninh Bình hôm nay.

Đề dẫn tại Hội thảo nêu rõ: Trong tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, mỗi giai đoạn cách mạng đều sản sinh những con người, những sự kiện và những địa danh đã vượt lên giá trị của một địa phương để trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Nếu nhắc đến cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, chúng ta nhớ đến Ngã ba Đồng Lộc, Truông Bồn, Thành cổ Quảng Trị, Đường Hồ Chí Minh huyền thoại, thì tại vùng đất Lam Hạ, Hà Nam trước đây - nay thuộc tỉnh Ninh Bình - sự hy sinh anh dũng của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ đã trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu của ý chí “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, của tinh thần “Giặc đến nhà đàn bà cũng đánh”, của nghệ thuật chiến tranh nhân dân và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong sự nghiệp bảo vệ miền Bắc xã hội chủ nghĩa, chi viện cho tiền tuyến lớn miền Nam.

60 năm đã trôi qua nhưng giá trị lịch sử của sự kiện vẫn còn nguyên vẹn, khẳng định tầm vóc của sự hy sinh ấy trong lịch sử dân tộc. Những cô gái tuổi đời mới mười sáu, mười bảy, đôi mươi đã rời ruộng đồng, mái trường, gia đình để đứng vào trận địa pháo, cùng bộ đội chủ lực chiến đấu bảo vệ từng cây cầu, từng tuyến đường, từng đoàn xe vận tải chiến lược. Họ đã lấy tuổi xuân của mình viết nên bản anh hùng ca bất tử về lòng yêu nước, đức hy sinh và trách nhiệm công dân đối với Tổ quốc.

Đối với tỉnh Ninh Bình sau hợp nhất, việc tổ chức Hội thảo mang ý nghĩa đặc biệt. Đây là dịp để kế thừa, phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa của các địa phương trước đây, góp phần xây dựng bản sắc văn hóa chung của tỉnh mới trên nền tảng tôn trọng lịch sử, gìn giữ ký ức cộng đồng và phát huy truyền thống cách mạng. Những giá trị ấy không chỉ là tài sản tinh thần vô giá của nhân dân mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng để phát triển văn hóa, con người, giáo dục truyền thống, du lịch lịch sử và công nghiệp văn hóa theo tinh thần các nghị quyết của Đảng về phát triển văn hóa trong thời kỳ mới.

Hội thảo cũng là hoạt động khoa học có ý nghĩa thiết thực nhằm thực hiện chủ trương của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về kỷ niệm 60 năm Ngày hy sinh của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ. Đồng thời góp phần bổ sung cơ sở lý luận và thực tiễn phục vụ việc nghiên cứu, đề xuất xác định ngày kỷ niệm chính thức của sự kiện, tạo sự thống nhất trong nhận thức và trong công tác tổ chức các hoạt động tri ân, giáo dục truyền thống lịch sử.

Đại tá, TS Lê Thanh Bài, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam, Bộ Quốc phòng tham luận tại Hội thảo.

Đại tá Nguyễn Văn Thiện, Chủ nhiệm Chính trị, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh phát biểu tham luận tại Hội thảo.

PGS.TS. Phạm Quốc Sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tham luận tại Hội thảo.

Tại Hội thảo, thông qua các bài tham luận được chuẩn bị công phu, nghiêm túc, có giá trị khoa học và thực tiễn cao cũng như các chia sẻ từ nhân chứng lịch sử, các đại biểu, các nhà khoa học đã tập trung trao đổi, thảo luận làm sâu sắc những vấn đề: Tiếp tục làm rõ bối cảnh lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước; vị trí, vai trò chiến lược của khu vực Lam Hạ trong mạng lưới giao thông, phòng không bảo vệ miền Bắc xã hội chủ nghĩa và chi viện cho chiến trường miền Nam. Nghiên cứu, phân tích quá trình chiến đấu, phục vụ chiến đấu và sự hy sinh anh dũng của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ; làm rõ giá trị lịch sử, giá trị nhân văn và ý nghĩa biểu tượng của sự kiện đối với lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc và lịch sử địa phương; đánh giá công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Khu Di tích trận địa pháo phòng không Lam Hạ; làm rõ giá trị và sức sống thời đại của sự kiện Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ trong công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, giáo dục truyền thống yêu nước, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với quê hương, đất nước; đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống cách mạng trong điều kiện chuyển đổi số và hội nhập quốc tế…

Toạ đàm, trao đổi với các đại biểu, các nhân chứng lịch sử tại Hội thảo.

Đồng thời, từ việc nghiên cứu, đối chiếu, thẩm định các nguồn tư liệu lịch sử, tư liệu lưu trữ, lời kể nhân chứng và các căn cứ khoa học liên quan nhằm xác định, thống nhất đề xuất Ngày tưởng niệm chính thức sự kiện hy sinh của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ bảo đảm tính chính xác lịch sử, tính biểu tượng và sự đồng thuận, góp phần tạo căn cứ pháp lý và thực tiễn tổ chức các hoạt động tri ân trong thời gian tới.

Phát biểu kết luận Hội thảo, đồng chí Phan Thành Công, Tỉnh uỷ viên, Hiệu trưởng Trường Chính trị tỉnh cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Tỉnh ủy, các, sở, ban, ngành của tỉnh, các nhà khoa học, các chuyên gia, các nhân chứng lịch sử, đại diện thân nhân các gia đình liệt sĩ đã tham dự Hội thảo, đóng góp nhiều ý kiến quý báu, thể hiện tình cảm sâu sắc và trách nhiệm đối với việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử sự kiện hy sinh của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ. Sự đa dạng trong cách tiếp cận đã góp phần tạo nên bức tranh toàn diện, khách quan và sâu sắc hơn về sự kiện chiến đấu, hy sinh của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ. Kết quả của Hội thảo là hoạt động thiết thực kỷ niệm 60 năm Ngày hy sinh của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ.

Đồng chí Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Nguyễn Đức Toàn và đồng chí Hiệu trưởng Trường Chính trị tỉnh trao tặng quà cho các nhân chứng lịch sử, thân nhân của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ.

Thay mặt Ban Tổ chức Hội thảo, đồng chí Nguyễn Đức Toàn, Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh uỷ và đồng chí Phan Thành Công, Tỉnh uỷ viên, Hiệu trưởng Trường Chính trị tỉnh đã trao tặng quà cho các nhân chứng lịch sử, thân nhân các gia đình của Mười nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ.

Các đại biểu dự Hội thảo chụp ảnh lưu niệm.