Hội thảo nhân học quốc tế tại Đà Lạt: Sứ mệnh tuổi 25 và khát vọng 'từ Việt Nam ra thế giới'

Hội thảo do các khoa Công tác xã hội, Nhân học và Xã hội học của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG TP.HCM chủ trì, phối hợp cùng trường Đại học Đà Lạt, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội và Viện Dân tộc học và Tôn giáo học tổ chức. Hội thảo còn nhận được sự đồng hành tài trợ đến từ các định chế học thuật uy tín trên thế giới như Quỹ Nghiên cứu Wenner-Gren (Hoa Kỳ), Đại học Yale (Hoa Kỳ), Đại học Bielefeld (Đức) và Đại học Copenhagen (Đan Mạch).

Khát vọng tuổi 25: "Từ Việt Nam cho Nhân học thế giới"

Hội thảo diễn ra vào một thời điểm mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc: hướng tới kỷ niệm 25 năm hình thành và phát triển ngành Nhân học trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam (2002–2026), hướng tới 70 năm thành lập Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, ĐHQG-TPHCM. Nhìn lại chặng đường gần một phần tư thế kỷ, từ bước chuyển mang tính lịch sử khi đổi tên ngành Dân tộc học sang Nhân học, ngành học này đã phát triển mạnh mẽ, nổi bật là thay đổi về chủ đề nghiên cứu tiếp cận, từ tập trung vào các vấn đề dân tộc thiểu số địa phương mở rộng sang các vấn đề đương đại chẳng hạn như đô thị hóa, di dân, sinh thái môi trường, công nghệ số và toàn cầu hóa...

Các nhà nhân học tham gia sự kiện - Ảnh: Tuấn Vũ

GS Lương Văn Hy (Đại học Toronto, Canada) phát biểu - Ảnh: Tuấn Vũ

Phát biểu tại lễ khai mạc, Hiệu trưởng Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG TP.HCM, một trong những nhà nhân học thuộc thế hệ đầu tiên được cử đi đào tạo ở nước ngoài để về Việt Nam phát triển ngành học - GS.TS Ngô Thị Phương Lan - đã khẳng định sứ mệnh mới: "Trong nhiều năm, Việt Nam là một địa bàn nghiên cứu quan trọng của nhân học quốc tế. Tuy nhiên, hôm nay chúng ta có quyền kỳ vọng nhiều hơn thế. Chúng ta không chỉ hướng tới một ‘Nhân học về Việt Nam’, mà còn hướng tới những đóng góp ‘từ Việt Nam cho Nhân học thế giới’. Mang những nghiên cứu tại Việt Nam làm phong phú thêm khái niệm, phương pháp và lý thuyết của nhân học toàn cầu – đó là sứ mệnh của thế hệ hiện nay và khát vọng của tương lai".

Nơi hội tụ của các thế hệ và "Tiếng nói Bình Châu" sau hai thập kỷ

Một trong những điểm nhấn của phiên khai mạc chính là sự hiện diện của các thế hệ nhà nhân học. Đối với giới học thuật, hội thảo lần này gợi nhắc về kỷ niệm của hội thảo Nhân học Bình Châu năm 2007 do Đại học Toronto (Canada) và Trường ĐH KHXH&NV phối hợp tổ chức. Khởi đầu từ một diễn đàn sơ khởi cách đây gần hai thập kỷ, ngày hôm nay, tại Đà Lạt, tiếng nói của các thế hệ nhân học đã hòa chung một nhịp.

Tại hội thảo, NGND.GS.TS Ngô Văn Lệ (nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-TPHCM, một trong những người có công lớn trong việc thúc đẩy mở ngành thời kỳ đầu) đã bồi hồi chia sẻ về những ngày đầu gian khó. Từ giai đoạn đất nước đổi mới, đối diện với muôn vàn hạn chế về chính sách, kinh tế và nền tảng giáo dục, nhờ sự nỗ lực tự thân, các nhà giáo dục của ngành học và sự đồng hành của các quỹ quốc tế như Ford Foundation, ngành Nhân học đã từng bước định hình và phát triển đặc biệt ở khu vực Nam bộ.

Các đại biểu tham dự hội thảo - Ảnh: Tuấn Vũ

Các chuyên gia chủ trì phiên thảo luận - Ảnh: Tuấn Vũ

Tiếp lời người đồng nghiệp, GS Lương Văn Hy (Đại học Toronto, Canada) đã tự hào bảo chứng cho sự trưởng thành của thế hệ trẻ: "Các luận án tiến sĩ ở Việt Nam hiện nay xuất sắc về chất lượng, hoàn toàn ngang ngửa với những luận án tiến sĩ nhân học ở các trường khu vực Châu Âu và Bắc Mỹ". Bên cạnh những cây đại thụ đặt nền móng như cố GS Oscar Salemink, GS Lương Văn Hy, GS.TS Ngô Văn Lệ, sự xuất hiện của các nhân tố mới như GS Nguyễn Thị Nguyệt Minh (Đại học Bielefeld, Đức) đang tiếp tục mở rộng góc nhìn, đem đến những chuyển biến học thuật đa chiều và hiện đại cho các nghiên cứu nhân học Việt Nam.

Tây Nguyên – Không gian kết nối tri thức nhân học

TS Mai Minh Nhật – Hiệu trưởng Trường Đại học Đà Lạt, đơn vị đăng cai địa điểm tổ chức hội thảo, nhấn mạnh việc đưa diễn đàn quốc tế này về giữa vùng không gian Tây Nguyên đã mang một thông điệp học thuật sâu sắc. Tây Nguyên không chỉ là không gian địa lý, mà là một vùng văn hóa đặc thù sống động, nơi gần một thế kỷ trước các nhà nhân học/ Dân tộc học nổi tiếng thế giới nghiên cứu về Việt Nam như Georges Condominas và Jacques Dournes đã gắn bó để viết nên những tác phẩm nổi tiếng cho các nghiên cứu Nhân học ở Việt Nam trước đây.

Sự kết hợp giữa giá trị cốt lõi "Thụ nhân" (Trồng người) của Đại học Đà Lạt và chiều sâu học thuật của các đơn vị phối hợp đã tạo nên một không gian đối thoại đa chiều, nơi tri thức toàn cầu gặp gỡ và tôn vinh bản sắc địa phương.

Ngay sau phiên khai mạc, hội thảo đã bước vào Phiên 1 với chủ đề “Kiến tạo tri thức” với 4 báo cáo tham luận mổ xẻ các cách tiếp cận hậu thực dân, nghiên cứu liên ngành và quá trình sản xuất tri thức về Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Chuỗi hội thảo sẽ tiếp tục diễn ra đến ngày 19/6/2026 với 9 phiên thảo luận độc lập và 34 báo cáo tham luận, hứa hẹn sẽ mang đến những tranh luận học thuật nảy lửa và những hướng đi đột phá để định vị Nhân học Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Một số hình ảnh tại hội thảo:

Nội dung 9 phiên thảo luận:

● Phiên 1: Kiến tạo tri thức (Knowledge Production).

● Phiên 2: Sinh thái và môi sinh (Ecology and living environment).

● Phiên 3: Tiếp xúc văn hóa (Cultural Encounters).

● Phiên 4: Chuyển dịch kinh tế (Economic Transformations).

● Phiên 5: Bản sắc và đời người (Identity and Personhood).

● Phiên 6: Nghi lễ và di sản văn hóa (Ritual and cultural heritage).

● Phiên 7: Trung tâm hóa ngoại vi (Centralizing the margins).

● Phiên 8: Đời sống toàn cầu (Global lives).

● Phiên 9: Di dân từ Việt Nam sang Châu Âu: khát vọng một cuộc sống tốt đẹp (Migration from Vietnam to Europe).