Hội tụ tinh hoa nghề sinh vật cảnh

Sáp nhập đơn vị hành chính và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp mở ra không gian phát triển mới cho xã Hải Tiến. Toàn xã hiện có 9 làng nghề sinh vật cảnh gồm: Đỗ Bá, Nguyễn Chẩm A (thôn 7), Phạm Tăng (thôn 14), xóm 11 (thôn 21), xóm 5 (thôn 25), xóm 7 (thôn 27), xóm 8 (thôn 28), xóm 9 (thôn 29) và Văn Lý. Hội Sinh vật cảnh xã hiện có 1.300 hội viên, trong đó có 4 nghệ nhân cấp quốc gia và 26 nghệ nhân cấp tỉnh.

Các vườn cây đan xen trong các khu dân cư ở xã Hải Tiến.

Sống chung với sự khắc nghiệt của thiên nhiên vùng biển, tại thôn Tây Cát, Nghệ nhân sinh vật cảnh cấp quốc gia Nguyễn Văn Đức biến khuôn viên 3.000m2 thành nơi sáng tác, lưu giữ nhiều cây cảnh giá trị. Tiêu biểu như cây sanh cổ mang dáng “Lão mai” với tuổi đời 80-90 năm. Thân cây vươn cao gần 3 mét, tán lá vươn rộng bao phủ không gian 4 mét.

Tại sự kiện Triển lãm sinh vật cảnh tỉnh Bắc Ninh năm 2022, tác phẩm lọt top 20 toàn quốc. Tác phẩm nổi tiếng thứ hai do Nghệ nhân Nguyễn Văn Đức sở hữu là sanh cổ dáng “Tam đa” với ba chóp đỉnh vươn lên từ chung gốc rễ, tượng trưng cho Phúc - Lộc - Thọ. Đầu năm 2026, cây đoạt giải Vàng tại cuộc thi triển lãm Đền Trần. Đau đáu với nghề, ông thấu hiểu từng nhịp thở của vùng đất thấm đẫm hơi sương mặn mòi. Thời tiết khắc nghiệt miền biển trở thành đòn bẩy rèn giũa sức đề kháng cho cây.

Nghệ nhân Nguyễn Văn Đức cho biết: “Nhận diện rõ đặc thù khí hậu miền biển, chúng tôi áp dụng kỹ thuật thuần hóa phôi dài ngày kết hợp điều tiết thổ nhưỡng và lượng nước để cây quen dần với sương mặn. Khi rễ bám sâu và vượt qua giai đoạn sinh tử ban đầu, nắng rát cùng hơi sương mặn mòi được tận dụng làm môi trường rèn giũa, gia tăng sức đề kháng và triệt tiêu mầm bệnh. Kế thừa tư duy tạo tác của tiền nhân, lớp thợ chúng tôi dùng kỹ nghệ để biến sự khắc nghiệt thành giá trị gia tăng trên từng tác phẩm”.

Các nghệ nhân giao lưu chuyên môn tại Trung tâm Triển lãm và giao lưu các sản phẩm cây cảnh nghệ thuật xã Hải Tiến.

Trong giới chơi cây, Nghệ nhân Nguyễn Văn Đông, thôn 29 nổi tiếng cả nước với bộ sưu tập cây cổ mang thương hiệu Đông Đỏ. Các tác phẩm có giá trị nghệ thuật và kinh tế cao của Nghệ nhân Nguyễn Văn Đông tiêu biểu như: “Lạc Tiên tọa thạch”, “Tháp Liên hoa”, “Đại Hồng Phúc”, “Hưng Thịnh”, “Trực tên lửa”, “Cổ mộc hóa thạch” và “Trực thăng”... Trong đó, hai tác phẩm cây sanh “Cổ mộc hóa thạch” và “Trực tên lửa” từng đoạt nhiều Giải Vàng tại các triển lãm sinh vật cảnh trong và ngoài tỉnh.

Anh Đông chia sẻ: “Kế thừa nếp nghề truyền thống không nằm ở những khái niệm xa xôi, mà thể hiện ngay trong sự tỉ mẩn ở từng dáng cây, thế rễ. Thay vì chạy theo số lượng đại trà, chúng tôi lấy độ tinh xảo làm thước đo giá trị tác phẩm. Việc không ngừng rèn giũa, nâng tầm kỹ nghệ uốn tỉa là cách thiết thực nhất để tạo sinh kế vững bền, mở ra con đường làm giàu chính đáng ngay trên mảnh đất quê hương”.

Dưới bàn tay tài hoa cùng kỹ nghệ điêu luyện, những gốc phôi thô ráp dần được đục đẽo, uốn nắn thành mộc thạch nghệ thuật mang giá trị kinh tế cao.

Cùng với phân khúc cây cổ thụ, tại thôn 13, anh Phan Thành Trung tập trung phát triển phân khúc cây cảnh nhỏ cao cấp. Đặc biệt, cây sanh bám đá thế mai bò của anh được giới chuyên môn ước tính khoảng 2 tỷ đồng. Thành công của anh Trung cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của phân khúc cây cảnh cao cấp, đáp ứng nhu cầu thưởng ngoạn ngày càng cao trong giới sưu tầm.

Bên cạnh dòng cây truyền thống, xu hướng đa dạng hóa sản phẩm sinh vật cảnh nở rộ. Điển hình như gia đình ông Nguyễn Can Trường (thôn 1), nhạy bén đưa các giống cây ăn quả như bưởi Diễn, bưởi đỏ, ổi, khế vào chậu cảnh tạo dáng nghệ thuật, mang lại nguồn thu ổn định hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Những hướng đi đa dạng đan xen thiết lập bức tranh toàn cảnh trù phú, khẳng định sức mạnh nội sinh to lớn của vùng đất ven biển.

Chuyển hóa tiềm năng thành đòn bẩy kinh tế đòi hỏi tầm nhìn chiến lược từ bộ máy quản lý nhà nước. Thời gian qua, Đảng ủy, UBND xã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quy hoạch không gian làng nghề, khơi thông điểm nghẽn về mặt bằng sản xuất.

Đồng chí Lưu Thị Nghiêm, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Hải Tiến cho biết: “Việc sáp nhập đơn vị hành chính mở ra lợi thế về quỹ đất, tạo tiền đề để xã Hải Tiến phát triển chuỗi hạ tầng thương mại. Chính quyền đồng hành tháo gỡ triệt để rào cản, đưa ngành nghề truyền thống thoát khỏi tư duy sản xuất manh mún. Mục tiêu cốt lõi là định hình các phân khu giao dịch bài bản, đưa sinh vật cảnh trở thành trụ cột gắn kết chặt chẽ cùng chiến lược du lịch bền vững”.

Hiện thực hóa định hướng, khu vực Cồn - Văn Lý (nằm trên trục đường 21) được quy hoạch thành chợ hoa chuyên nghiệp, mở đường cho luồng giao thương tấp nập. Bên cạnh đó, tháng 4 năm 2026, xã thành lập Trung tâm Triển lãm và giao lưu các sản phẩm cây cảnh nghệ thuật xã Hải Tiến, đồng thời Trung tâm được giao quản lý 1,7 ha khuôn viên trụ sở xã Hải Sơn cũ (thôn 25).

Tư vấn phương án uốn phôi tại Trung tâm Triển lãm và giao lưu các sản phẩm cây cảnh nghệ thuật xã Hải Tiến.

Ngay khi đi vào hoạt động, Trung tâm nhanh chóng phát huy hiệu quả thực tiễn khi thiết lập đội ngũ chuyên môn kỹ thuật sâu sát hỗ trợ nhà vườn. Những gốc phôi thô ráp hay sản phẩm khó tiêu thụ, khi đưa về trung tâm đều được chuyên gia phân tích nguyên nhân, sau đó tư vấn, cắt tỉa và tái tạo vóc dáng nghệ thuật. Nhiều tác phẩm ban đầu định giá mức 5 - 10 triệu đồng, sau quá trình tinh chỉnh, uốn, tỉa, giá trị giao dịch tăng lên từ 30 - 50 triệu đồng.

Phát huy cơ sở hạ tầng, chiến lược đa dạng hóa sản phẩm được Hội Sinh vật cảnh địa phương triển khai sâu rộng. Theo ông Đỗ Thanh Trường, Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh xã Hải Tiến, Hội định hướng hội viên chuyển dịch cơ cấu cây trồng thích ứng nếp sống đô thị. Cùng với dòng cây đại cổ thụ chủ lực, các tác phẩm bonsai mini, tiểu cảnh được chú trọng.

Phân tích bài toán du lịch, ông Trường lý giải: “Biến trung tâm triển lãm thành điểm đến trong chuỗi du lịch sinh thái Hải Tiến là mục tiêu chiến lược của Hội. Hội khuyến khích nghệ nhân tạo tác sản phẩm bonsai tiểu cảnh, ang chậu giả đá gọn nhẹ. Quy chuẩn này đáp ứng nhu cầu thưởng ngoạn của khách tham quan, giúp họ dễ dàng xách tay, vận chuyển nguyên vẹn tác phẩm về không gian chung cư, nhà phố”.

Nghệ nhân Hải Tiến trao truyền kỹ năng cắt, tỉa cây cho thế hệ kế cận.

Ngoài ra, thay vì giao thương đơn thuần, hiện nay các nhà vườn chủ động tạo điểm dừng chân, đưa du khách trực tiếp trải nghiệm nghệ thuật uốn tỉa, chăm sóc cây. Đánh giá về hướng đi này, ông Vũ Văn Cường, Giám đốc Công ty Cổ phần Du lịch Viet Global, Giảng viên Khoa Du lịch (Đại học Công nghiệp Hà Nội) phân tích: “Khách tham quan tìm về Hải Tiến luôn khao khát những giá trị nguyên bản, muốn tận mắt quan sát kỹ nghệ uốn tỉa và hòa mình vào nhịp sống làng nghề ven biển. Nắm bắt tâm lý đó, việc nhà vườn nhạy bén kết hợp bán cây cùng với mở cửa cung cấp dịch vụ trải nghiệm là hướng đi đúng đắn. Chúng tôi tin tưởng mô hình này sẽ trở thành đòn bẩy nâng tầm vị thế địa phương trên bản đồ du lịch”.

Cùng với định hướng phát triển du lịch, không gian thương mại số trở thành mảnh ghép quan trọng trong chuỗi giá trị sinh vật cảnh ở xã Hải Tiến. Kế thừa nền tảng vững chắc của thế hệ trước, lực lượng thanh niên địa phương mang theo luồng sinh khí hội nhập mạnh mẽ. Anh Nguyễn Văn Hoàng (26 tuổi), thôn Tây Cát thường xuyên sử dụng nền tảng mạng xã hội để số hóa hình ảnh tác phẩm. Không gian phẳng của Internet xóa nhòa rào cản địa lý, kết nối nhà vườn với người yêu cây toàn quốc.

Ứng dụng công nghệ và nền tảng mạng xã hội giúp các nhà vườn ở Hải Tiến tự chủ khâu tiếp thị, kết nối trực tiếp tác phẩm với giới thưởng ngoạn toàn quốc.

Về bài toán đầu ra, anh Hoàng chia sẻ: “Nắm giữ lợi thế công nghệ, chúng tôi tự chủ khâu tiếp thị qua các phiên livestream. Việc làm chủ quy trình logistics, từ đóng gói chuyên nghiệp đến vận chuyển an toàn, giúp loại bỏ hoàn toàn khâu thương lái trung gian, duy trì nhịp độ xuất bán 40 đến 50 tác phẩm mỗi tháng, phân phối rộng khắp từ miền Bắc đến miền Nam”.

Thực tế cho thấy, ngành sinh vật cảnh xã Hải Tiến bước vào chu kỳ tăng trưởng. Thành quả đến từ sự khớp nối nhịp nhàng giữa ba trụ cột vững chãi: quyết sách quy hoạch không gian của chính quyền; kỹ thuật tạo tác điêu luyện đúc kết qua nhiều thế hệ và tư duy thương mại số hóa của lực lượng thanh niên. Bức tranh kinh tế nông nghiệp địa phương đạt nhiều kết quả quan trọng. Năm 2025, giá trị sản phẩm thu hoạch trên mỗi ha đất trồng trọt toàn xã ước đạt 148 triệu đồng, trong đó sinh vật cảnh đóng vai trò quan trọng. Năm 2026, Đảng bộ, chính quyền xã đặt mục tiêu nâng mức giá trị sản phẩm thu hoạch lên 220 triệu đồng/ha/năm, đồng thời thu nhập bình quân đầu người đạt mốc 85 triệu đồng/năm.

Từ những vùng đất canh tác kém hiệu quả, sinh vật cảnh vươn lên trở thành mũi nhọn kinh tế địa phương.

Từ những diện tích đất canh tác kém hiệu quả, xã Hải Tiến hôm nay mang diện mạo mới: xanh tươi, trù phú với những vườn cây cảnh trăm hoa đua sắc. Nghề trồng cây cảnh không chỉ là câu chuyện “làm chơi ăn thật” mà đã trở thành ngành kinh tế quan trọng của xã, giúp nhiều hộ gia đình vươn lên làm giàu, đồng thời đóng góp tích cực vào công cuộc xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu. Sự gắn bó, say nghề và tinh thần lao động sáng tạo của người dân chính là sức bật để nghề cây cảnh xã Hải Tiến tiếp tục “đơm hoa, kết trái” bền vững trong tương lai.