Homestay vươn tầm từ văn hóa bản địa

Những năm gần đây, mô hình du lịch cộng đồng gắn với homestay tại Tuyên Quang bứt phá mạnh mẽ, trở thành sinh kế bền vững giúp đồng bào vùng cao thoát nghèo. Tuy nhiên, trước sức ép của làn sóng thương mại hóa, bài toán đặt ra là làm sao để giữ trọn “phần hồn” bản sắc, ngăn chặn sự mai một của bản sắc văn hóa.

Sức hút từ du lịch cộng đồng

Sở hữu kho tàng di sản văn hóa phong phú của nhiều dân tộc anh em cùng hệ sinh thái rừng, hồ, núi đá hùng vĩ, Tuyên Quang đang khẳng định vị thế điểm sáng trên bản đồ du lịch miền núi phía Bắc.

Nhờ đòn bẩy từ các cơ chế, chính sách hỗ trợ thiết thực theo các Nghị quyết của HĐND tỉnh, phong trào làm du lịch cộng đồng đã lan tỏa mạnh mẽ tại các địa phương giàu tiềm năng như Lâm Bình, Nà Hang, Tân Trào, Đồng Văn, Quản Bạ. Toàn tỉnh hiện có 54 làng văn hóa, du lịch cộng đồng, trong đó 28 làng đã đạt tiêu chuẩn phục vụ khách du lịch, góp phần quan trọng đưa lượng khách đến tỉnh tăng trưởng ấn tượng qua từng năm.

Các thí sinh tham dự Cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2026 ấn tượng với kiến trúc nhà sàn truyền thống ở thôn Tha, phường Hà Giang 1.

Các thí sinh tham dự Cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2026 ấn tượng với kiến trúc nhà sàn truyền thống ở thôn Tha, phường Hà Giang 1.

Thực tế chứng minh, “thỏi nam châm” níu chân du khách khi tìm về các bản làng xứ Tuyên không nằm ở những khu nghỉ dưỡng xa hoa, mà ở chính không gian sống mộc mạc, đậm bản sắc văn hóa bản địa.

Tại Làng Văn hóa du lịch Tân Lập (xã Tân Trào), gần 20 hộ gia đình làm homestay vẫn gìn giữ nguyên vẹn nếp nhà sàn truyền thống của người Tày với cột gỗ, mái lá cọ thoáng mát nép mình dưới tán rừng. Tương tự, tại thôn Nặm Đíp (Lâm Bình), làng Khâu Tràng (Hồng Thái) hay thôn Nà Tông (Thượng Lâm), những ngôi nhà truyền thống mái ngói âm dương, nhà sàn cổ kính, được giữ gìn. Bên cạnh đó nghề dệt thổ cẩm, kỹ thuật vẽ sáp ong của người Dao Tiền, người Tày cùng các làn điệu hát Páo dung, hát Then, đàn Tính được lồng ghép tự nhiên vào nhịp sống thường nhật.

Chính sự chân thực, không phô trương ấy đã đưa thương hiệu du lịch Tuyên Quang vươn tầm quốc tế với loạt giải thưởng danh giá: thôn Nặm Đăm (Giải thưởng Du lịch Cộng đồng ASEAN 2023), cụm homestay thôn Tha (Giải thưởng Homestay ASEAN 2024) và đặc biệt là Làng Lô Lô Chải được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025”.

Lần đầu đặt chân đến Tuyên Quang và lưu trú tại một homestay nhà sàn của người Tày ở thôn Tha, chị Nguyễn Minh Anh, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: “Điều khiến tôi ấn tượng nhất là cảm giác được sống như một thành viên trong gia đình bản địa. Buổi tối cả nhà quây quần bên bếp lửa hồng, thưởng thức cơm lam, cá suối nướng, nhấp chén rượu men lá và nghe bà con hát Then. Nếu nơi đây mọc lên những khối bê tông như khách sạn ở phố thị thì chắc chắn tôi sẽ không tìm đến”.

Cảnh báo nguy cơ từ phát triển tự phát

PGS.TS Dương Văn Sáu, chuyên gia cao cấp nghiên cứu phát triển du lịch bền vững nhận định, ranh giới giữa phát triển và phá vỡ rất mong manh nếu thiếu sự định hướng và quản lý chặt chẽ: “Bản chất của homestay là du lịch dựa vào cộng đồng và văn hóa bản địa. Khi người dân phá bỏ nếp nhà truyền thống để xây nhà ống, hay biến nghi lễ tâm linh thành trò diễn mua vui cho khách, họ đang tự tước bỏ lợi thế cạnh tranh của chính mình. Xu hướng du lịch toàn cầu hiện nay cho thấy, du khách quốc tế và nhóm khách có mức chi tiêu cao sẵn sàng trả tiền để trải nghiệm sự nguyên bản và chiều sâu văn hóa, chứ không tìm kiếm những bản sao chắp vá”.

Thôn Khâu Tràng, xã Hồng Thái bảo tồn kiến trúc nhà mái ngói âm dương của dân tộc Dao Tiền.

Thôn Khâu Tràng, xã Hồng Thái bảo tồn kiến trúc nhà mái ngói âm dương của dân tộc Dao Tiền.

Là người nhiều năm gắn bó và ghi lại vẻ đẹp của các bản làng vùng cao Tuyên Quang, nhiếp ảnh gia Hà Thế Đô, hội viên Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh bày tỏ: “Chúng tôi thích nhất khi được khám phá những bản làng còn giữ gìn tốt kiến trúc, cảnh quan, văn hóa bản địa. Rất mong việc quy hoạch, phát triển du lịch phải đi đúng định hướng, chú trọng bảo tồn nét văn hóa gốc, tránh lai căng. Nếu làm tốt công tác này, mỗi làng du lịch có sức lan tỏa lớn, du khách cũng sẽ tự tìm đến”.

Giữ “hồn” di sản trong nhịp sống đương đại

Để các làng homestay tại Tuyên Quang phát triển đúng quỹ đạo, tránh rơi vào sự thương mại hóa, bài toán cốt lõi là phải giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn di sản và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Theo các nhà quản lý và chuyên gia, giải pháp tiên quyết là phải siết chặt công tác quy hoạch và quản lý trật tự xây dựng tại các vùng lõi di sản, làng văn hóa du lịch. Chính quyền cơ sở cần ban hành quy chế quản lý kiến trúc cụ thể, hướng dẫn người dân cách cải tạo hệ thống công trình phụ trợ khép kín, tiện nghi bên trong nhưng vẫn giữ nguyên vẹn kết cấu nhà sàn, nhà trình tường, mái ngói âm dương bên ngoài, ưu tiên tối đa vật liệu tự nhiên, thân thiện với môi trường.

Song song với đó, công tác đào tạo, tập huấn kỹ năng làm du lịch chuyên nghiệp theo bộ tiêu chuẩn homestay và phát huy vai trò của các hương ước, tổ tự quản cộng đồng cần được duy trì thực chất. Khi chính người dân được hưởng lợi trực tiếp từ di sản và được trang bị kiến thức, họ sẽ trở thành những “đại sứ văn hóa” tự giác nhất trong việc bảo vệ nếp nhà, tiếng nói, trang phục và phong tục của dân tộc mình.

Bảo tồn văn hóa không có nghĩa là “đóng khung” di sản hay khước từ tiện nghi hiện đại, mà là làm cho di sản sống động, thích ứng hài hòa với đời sống đương đại. Khi mỗi nếp nhà sàn, mỗi làn điệu dân ca được gìn giữ bằng niềm tự hào và mang lại sinh kế bền vững cho người dân, các làng homestay ở Tuyên Quang mới có thể đi đường dài, khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ du lịch trong nước và quốc tế.

Bài, ảnh: Quang Hòa

Nguồn Tuyên Quang: http://baotuyenquang.com.vn/van-hoa/202611/homestay-vuon-tam-tu-van-hoa-ban-dia-cd608d6/