Hơn 17.000 tỷ đồng kinh phí khoa học, công nghệ ở địa phương chưa giải ngân

Bộ KH&CN đề nghị các địa phương khẩn trương rà soát, xác định rõ nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến chậm giải ngân.

Giải ngân toàn quốc đạt 41,18%, địa phương đạt 38,49%
Sáng 27/10, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức hội nghị trực tuyến với các Sở KH&CN nhằm đánh giá tình hình giải ngân kinh phí, trao đổi kinh nghiệm và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026.

Theo Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính Hoàng Thị Phương Lựu, tính đến ngày 26/10/2026, tổng dự toán kinh phí được sử dụng trên cả nước là 52.680,28 tỷ đồng. Số giải ngân đạt 21.693,48 tỷ đồng, tương đương 41,18%.

Đối với khối địa phương, tổng dự toán được sử dụng là 28.032,79 tỷ đồng, trong đó đã giải ngân 10.789,36 tỷ đồng, đạt 38,49%. Như vậy, còn 17.243,43 tỷ đồng chưa được giải ngân, đặt ra yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thực hiện trong thời gian còn lại của năm.

Xét theo lĩnh vực, tỷ lệ giải ngân tại địa phương đạt 47,15% đối với khoa học, công nghệ; 27,54% đối với đổi mới sáng tạo và 30,23% đối với chuyển đổi số. Theo nguồn kinh phí, chi đầu tư phát triển đạt 43,78%, trong khi chi thường xuyên đạt 37,18%.

Đáng chú ý, có 7 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân từ 50% trở lên, gồm Thái Nguyên, Huế, Tuyên Quang, Cần Thơ, Quảng Trị, Khánh Hòa và Đà Nẵng. Trong đó, Huế đạt 65,21%, Tuyên Quang đạt 65,17%.

Xét theo giá trị tuyệt đối, 10 địa phương có số giải ngân lớn nhất đạt tổng cộng 7.778,35 tỷ đồng, chiếm 72,1% tổng số giải ngân của khối địa phương. TPHCM giải ngân 2.711,87 tỷ đồng, Hà Nội đạt 2.035,14 tỷ đồng và Đà Nẵng đạt 697,70 tỷ đồng. Riêng TPHCM và Hà Nội chiếm 44% tổng giá trị giải ngân của khối địa phương.

Kết quả giữa các địa phương cho thấy sự khác biệt về tiến độ triển khai nhiệm vụ, đồng thời đặt ra yêu cầu tăng cường chỉ đạo, chủ động tháo gỡ vướng mắc để nâng cao khả năng giải ngân.

Gỡ vướng cơ chế, rút ngắn thời gian triển khai nhiệm vụ
Tại hội nghị, đại diện các đơn vị chuyên môn thuộc Bộ KH&CN đã làm rõ những vướng mắc về thủ tục quản lý nhiệm vụ, đồng thời giới thiệu các cơ chế tại Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Luật Chuyển đổi số cùng các nghị định hướng dẫn.

Về quy trình quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ, Vụ trưởng Vụ Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ Nguyễn Phú Hùng cho biết, Nghị định 267/2025/NĐ-CP quy định thời gian ký hợp đồng giao nhiệm vụ tối đa 120 ngày kể từ ngày hết hạn nộp hồ sơ đề xuất nhiệm vụ.

Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15 quy định tổ chức chủ trì được Nhà nước tự động giao quyền quản lý, sử dụng và quyền sở hữu kết quả nhiệm vụ tương ứng với phần kinh phí ngân sách nhà nước, không phải làm thủ tục giao quyền, không phải bồi hoàn. Tài sản trang bị cho nhiệm vụ cũng được giao tự động ngay khi trang bị.

Về phương thức tổ chức nhiệm vụ, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo Nguyễn Mai Dương làm rõ sự khác biệt giữa đặt hàng và tài trợ. Trong đó, đặt hàng theo hướng từ trên xuống, nhằm giải quyết bài toán của địa phương; còn tài trợ theo hướng từ dưới lên, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ. Hành lang pháp lý cũng cho phép bảo đảm bình đẳng giữa các chủ thể tham gia, không phân biệt cấp hành chính.

Đối với lĩnh vực chuyển đổi số, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia Lê Anh Tuấn cho biết, Nghị định 224/2026/NĐ-CP quy định trường hợp chủ đầu tư đã tổ chức thu thập báo giá công khai, minh bạch thì không phải chịu trách nhiệm đối với việc nhà cung cấp vi phạm quy định về cung cấp báo giá. Thiết kế chi tiết và dự toán được phê duyệt đồng thời.

Các cơ chế này nhằm tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, tạo điều kiện để các đơn vị chủ động hơn trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ, qua đó thúc đẩy tiến độ giải ngân.

Đẩy nhanh giải ngân, gắn với hiệu quả đầu ra
Để hoàn thành mục tiêu kế hoạch năm 2026, Bộ KH&CN đề nghị các địa phương khẩn trương rà soát, xác định rõ nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến chậm giải ngân. Các địa phương cần chủ động ban hành quy trình, quy chế quản lý thuộc thẩm quyền của UBND cấp tỉnh, đồng thời tăng cường làm việc với doanh nghiệp, hiệp hội để thúc đẩy các dự án đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bộ KH&CN cũng yêu cầu các địa phương cập nhật số liệu giải ngân hằng tuần, phối hợp chặt chẽ với Kho bạc Nhà nước để đối soát dữ liệu. Với những khoản kinh phí ngân sách Trung ương bổ sung được xác định không còn khả năng giải ngân trong năm, địa phương cần chủ động đề xuất hủy dự toán hoặc hoàn trả để cấp có thẩm quyền kịp thời điều chỉnh, bố trí cho các nhiệm vụ khác có khả năng hấp thụ vốn tốt hơn.

Tuy nhiên, tỷ lệ giải ngân không phải mục tiêu duy nhất. Theo Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, ngân sách nhà nước chi cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải được sử dụng có trọng tâm, trọng điểm, gắn với kết quả và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.

Thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách có trách nhiệm đánh giá, báo cáo kết quả, hiệu quả sử dụng ngân sách trên Nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia.

Đáng chú ý, kết quả giải ngân năm 2026 cùng sản phẩm đầu ra tương ứng sẽ là căn cứ để xem xét bố trí ngân sách các năm tiếp theo cho từng bộ, ngành, địa phương.

Theo đó, kinh phí nhiệm vụ được cấp tiếp trên cơ sở đánh giá tiến độ, kết quả trong kỳ; tổ chức chủ trì chịu trách nhiệm về sản phẩm đã cam kết. Việc giải ngân hình thức để đạt tỷ lệ không đáp ứng yêu cầu quản lý ngân sách.

Yêu cầu đặt ra là các địa phương vừa phải chủ động đẩy nhanh tiến độ, vừa bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng mục tiêu, tạo ra kết quả thực chất trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.