Hơn 773.000 căn nhà ở xã hội đang triển khai, vì sao người thu nhập thấp vẫn khó tiếp cận?

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng về kết quả thực hiện Đề án “Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021-2030”, đến hết tháng 7/2026, cả nước có 875 dự án đang được triển khai, với tổng quy mô 773.457 căn và tổng mức đầu tư khoảng 637.019 tỷ đồng.

Trong số này, 289 dự án đã hoàn thành với 197.805 căn, tổng vốn khoảng 162.912 tỷ đồng. Có 270 dự án đã khởi công, đang triển khai với 270.409 căn, tổng mức đầu tư khoảng 222.709 tỷ đồng. Ngoài ra, 316 dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư, quy mô 305.243 căn, tổng vốn khoảng 251.938 tỷ đồng.

Tính chung, số dự án đã hoàn thành, khởi công hoặc được chấp thuận chủ trương đầu tư đạt khoảng 77% so với chỉ tiêu của Đề án. Một số địa phương có kết quả tích cực như Hải Phòng, Đà Nẵng, Thái Nguyên, Hưng Yên, Bắc Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Khánh Hòa và Cà Mau.

Hơn 773.000 căn nhà ở xã hội đang triển khai, vì sao người thu nhập thấp vẫn khó tiếp cận?.

Quỹ đất lớn nhưng nguồn cung thực tế còn hạn chế

Báo cáo cho thấy, cả nước đã quy hoạch khoảng 1.986 vị trí với tổng diện tích khoảng 10.279ha đất để phát triển nhà ở xã hội. Trong đó có 944 quỹ đất độc lập với khoảng 6.047ha; 837 quỹ đất 20% trong các dự án nhà ở thương mại với khoảng 3.174ha; cùng quỹ đất của lực lượng vũ trang và đất dành cho nhà lưu trú công nhân.

Một số địa phương đã dành quỹ đất khá lớn cho nhà ở xã hội như Đồng Nai khoảng 1.723ha, Tp.HCM 1.740ha, Hà Nội 1.555ha, Bắc Ninh 754ha, Tây Ninh 570ha và Quảng Ngãi 461ha.

Dù vậy, Bộ Xây dựng đánh giá nguồn cung thực tế đưa ra thị trường vẫn chưa đáp ứng tương xứng nhu cầu rất lớn của công nhân, người lao động và người thu nhập thấp, đặc biệt là nhà ở cho thuê.

Một trong những nguyên nhân là nhiều địa phương chưa quan tâm đúng mức đến việc tạo lập quỹ đất sạch. Việc bố trí ngân sách để thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và đầu tư hạ tầng kỹ thuật còn hạn chế.

Đáng chú ý, không ít khu đất được quy hoạch làm nhà ở xã hội nằm xa trung tâm đô thị, khu, cụm công nghiệp, trong khi giao thông kết nối chưa thuận lợi. Điều này làm tăng chi phí đi lại, sinh hoạt và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận nhà ở của người lao động.

Thủ tục và vốn vẫn là điểm nghẽn

Bên cạnh quỹ đất, thủ tục đầu tư, đất đai, xây dựng và nhà ở tại một số địa phương còn chậm. Việc phối hợp giữa các cơ quan quản lý chưa đồng bộ, kéo dài thời gian chuẩn bị dự án và làm tăng chi phí cho doanh nghiệp.

Nguồn vốn cũng là một bài toán lớn. Các dự án nhà ở xã hội cần vốn đầu tư lớn nhưng thời gian thu hồi vốn dài, đặc biệt với nhà ở cho thuê. Trong khi đó, việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng hỗ trợ còn khó khăn, nguồn vốn ưu đãi của Nhà nước hạn chế và ngân sách dành cho phát triển nhà ở xã hội chưa đáp ứng nhu cầu.

Bộ Xây dựng nhận định nhu cầu nhà ở cho thuê trên cả nước rất lớn, song nguồn cung hiện còn thấp. Đây là khoảng trống cần được giải quyết nếu mục tiêu phát triển nhà ở xã hội không chỉ dừng ở số lượng dự án đang triển khai mà phải thực sự chuyển thành nguồn cung phù hợp với khả năng chi trả và nhu cầu của người lao động.

Ngoài ra, quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và điều chỉnh các quy hoạch liên quan cũng phát sinh yêu cầu rà soát, cập nhật nhiều nội dung, ảnh hưởng nhất định đến tiến độ chuẩn bị và triển khai các dự án.