Hồn của đất nâng hồn con tung cánh

Được biết, một nhóm bạn người Pháp mời Trương Thành Công với tư cách nguyên Phó Chủ tịch Tổng hội Cơ khí Việt Nam, nguyên Giám đốc Sở Khoa học - Công nghệ, Chủ tịch Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đến vùng đô thị biển Brest của quốc gia châu Âu hoa lệ và sung túc nghỉ dưỡng, thảo luận các đề tài khoa học, sáng tác văn thơ, vẽ tranh. Anh rất vui và hồ hởi:

- Tuổi cao, tôi có chuyến du ngoạn nghĩa tình. Đô thị biển Brest nằm ở cực Tây Bắc nước Pháp, cách Thủ đô Paris hơn 600 km. Tôi đã tới Brest nhiều lần, gắn bó với nhiều bạn quý, các nhà khoa học công nghệ nơi đây. Brest đi lên từ biển và khoa học công nghệ, một trong những đô thị biển ứng dụng thành công khoa học công nghệ vào sản xuất và đời sống, phát triển kinh tế biển. Tôi nghiệm ra nhiều điều về biển, tình bằng hữu, về học tập và nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ.

Tiến sĩ Trương Thành Công.

Tiến sĩ Trương Thành Công tiếp tục mạch kể, khi nhớ về quê nhà, giọng nhỏ nhẹ:

- Sau chuyến trở lại đô thị biển Brest, tôi càng nghĩ nhiều về hai vùng quê Kinh Bắc và biển Vũng Tàu. Vốn văn hóa của miền quan họ thấm đậm vào máu thịt nuôi tôi khôn lớn, nay cứ thế mà bật ra qua văn thơ và hội họa. Người ta nói người làm khoa học khô khan, nhưng sinh thành từ miền quan họ, mình cũng có tâm hồn nghệ sĩ của người con Kinh Bắc. Nghệ thuật càng giúp khoa học công nghệ thăng hoa. Với Vũng Tàu - đô thị biển nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, có thể học hỏi nhiều kinh nghiệm từ Brest, nhất là trong lĩnh vực ứng dụng khoa học công nghệ chinh phục đại dương.

Bên giọt đắng của tách cà phê biển Vũng Tàu, Trương Thành Công thủ thỉ tâm tình:

- Anh biết đấy, nhà tôi ở vùng thị trấn Thứa thuộc huyện Lương Tài (nay là xã Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh). Thân phụ là nhà nho yêu nước, tuổi thơ ông học giỏi nổi tiếng trong vùng, thấm sâu truyền thống lịch sử, văn hóa Kinh Bắc. Gia đình tôi gắn bó và chịu ảnh hưởng của văn hóa Tràng An. Thuở thiếu thời, anh trai tôi là nhà văn Trương Minh Đức, học sinh trường Bưởi Hà Nội, tôi thường theo anh về Tràng An nghe hát, vẽ tranh, bình thơ. Biết tôi yêu thơ, yêu cây cọ mà nhóm bạn thành phố Brest đã thu xếp cho tôi đến đây thả hồn cùng mây gió, nghe sóng biển vỗ rì rào. Đó là khoảng thời gian tịnh lặng để tôi càng yêu hơn thị trấn Thứa biết mấy tự hào, thêm sâu nặng với khoa học công nghệ.

Lắng đọng tâm tư, tôi mở xem tập thơ “Đường chân trời” của Tiến sĩ, nhà khoa học Trương Thành Công. Đam mê khoa học công nghệ, không chỉ làm thơ, viết bút ký, anh có nhiều tranh vẽ về thiên nhiên, sông núi, biển cả, tranh được tuyển chọn dự triển lãm cùng các họa sĩ miền Đông Nam Bộ. Nhà khoa học, kỹ sư chuyên ngành cơ khí động lực học, độ bền máy đa tài, tâm hồn nghệ sĩ hội tụ trong con người Trương Thành Công.

Xuất thân từ người lính đặc công gắn bó với chiến trường Khu 5 từ năm 1969, tiếp đó là kỹ sư cơ khí nặng về tư duy logic của toán học, vật lý học trái hẳn với tư duy hình tượng nghệ thuật, vậy mà anh làm thơ hay, vẽ tranh sinh động. Trương Thành Công đam mê nghệ thuật đâu phải để thành nhà thơ, nhà văn, họa sĩ; viết bút ký, ký sự đâu phải để thành nhà báo.

Thơ, bút ký, ghi chép và tranh vẽ của Trương Thành Công chính là những trang nhật ký sống động, nơi anh đến, chốn anh về, vùng đất anh có mặt và trải nghiệm, trong nước, ngoài nước, tiếp thêm sức cho đôi cánh nghiên cứu - ứng dụng khoa học công nghệ. Những bài thơ, bức tranh anh viết về vùng Kinh Bắc - quan họ quê anh; viết về Vũng Tàu biển hát và nhiều vùng đất, vùng biển đa sắc màu. Thơ Trương Thành Công là sự trải lòng, chân thực, không màu mè về cuộc sống; về khoa học công nghệ, tình yêu đôi lứa; yêu vùng quê sông Hồng, sông Thương, sông Cầu; yêu con người Việt Nam dũng cảm, kiên trung, giàu nghĩa tình.

Câu mực trên biển Brest, nước Pháp. Tranh: Trương Thành Công (11/2025).

Quê hương quan họ - nơi xuất phát để Trương Thành Công ra đi, bay cao đang độ vào xuân rực rỡ mai vàng, đào thắm. Bên giọt đắng cà phê, ly trà Thái Nguyên của chốn đi về, chúng tôi bàn về bài thơ “Đường chân trời”, một trong số những bài thơ độc đáo, đa tài thật đáng yêu: "Trong hội họa đường chân trời rất đẹp/ Nhưng chưa thấy ai đến được để lên trời/ Nơi rực vầng dương còn chị Hằng ngọc ngà vời vợi/ Chỉ thơ đẫm bình minh và hồn người lai láng trước trăng thôi".

Tình yêu Trương Thành Công dành trọn cho quê hương quan họ Bắc Ninh là bệ phóng, trụ đỡ và bến đậu đời người là Vũng Tàu, nay là Thành phố Hồ Chí Minh mà anh tận hiến, thân thương. Gặp các nghệ sĩ vùng quê quan họ bên biển Vũng Tàu, anh diễn đạt các “liền chị, liền anh” sâu sắc: "Vành nón che nghiêng/ Mắt huyền lúng liếng/ Áo mớ ba mớ bảy xao lòng/ Thắt lưng hoa lý váy buông chùng/ Lời giã bạn/ Đất Vũng Tàu gặp bạn/ Rượu tình chưa uống đã say/ Tay trong tay má lúm đồng tiền/ Miệng cười tỏa nắng/ Câu quan họ ngất ngây". Bài thơ “Trước mộ cha”, “Về quê mẹ Bắc Ninh" như đã neo vào trái tim Trương Thành Công hình ảnh quê hương và công ơn đấng sinh thành: "Đất mẹ thương yêu, giữa đất mẹ đây rồi/ Hồn của đất nâng hồn con tung cánh/ Khói hương vấn vít cỏ hoa". Trước mộ cha bên thị trấn Thứa, anh viết: "Nỗi niềm con trẻ đường xa trở về/ Dẫu ngàn trùng vẫn người quê/ Nguyện xin giữ trọn lối lề gia phong!".

Với Vũng Tàu, Trương Thành Công thả hồn: "Sừng sững ngang trời hai núi dựng/ Giang tay ôm lấy cả đại dương/ Một mũi đất nhô ra lấn biển/ Tình người mang hồn cốt bốn phương"... Hoặc khi viết về Bãi Trước của Vũng Tàu, anh như thốt lên, bâng quơ nghiệm chút gì đó về nhân tình thế thái: "Gió mưa bãi Trước sóng nhồi/ Trời buồn thấu được cõi người trăm năm/ Cà phê từng giọt lặng thầm/ Cuộc đời tri kỷ tri âm mấy người?". Ra biển ngắm Hòn Bà - Nghinh Phong, dưới núi Tao Phùng, anh ký họa nên tác phẩm nghệ thuật đẹp và thốt lên như lời tâm sự cùng biển và núi non: "Một mình đảo trước mù khơi/ Trập trùng con sóng nổi trôi vô thường/ Hòn Bà ẩn giữa trùng dương/ Bao người lặng lẽ tìm đường về đây!".

Hồn của đất nâng hồn con tung cánh! Với Trương Thành Công - nhà khoa học công nghệ nghiên cứu và ứng dụng, đam mê hết mình, luôn truyền cho giới trẻ ngọn lửa khát vọng, bay cao. Yêu khoa học và yêu nghệ thuật, thi ca là đam mê vốn có từ trong trái tim người Kinh Bắc. Hai tình yêu đó trộn lẫn, hòa quyện, chắp cánh cho nhau.

Mùa xuân Bính Ngọ, người con của vùng Kinh Bắc, Tiến sĩ Trương Thành Công trải 76 mùa xuân, tâm hồn vẫn tung cánh. Đi xa nhưng anh vẫn luôn hướng về cội nguồn, nơi sinh thành. Thơ và họa là cảm xúc, nhâm nhi cho tình đời thêm đậm, cho khoa học công nghệ thêm sắc xuân. Bên giọt cà phê biển nhớ về thị trấn Thứa quê nhà một sáng xuân nay: "Hương xuân tỏa khắp không gian/ Giọt xuân đẫm mảnh trăng vàng trước sân/ Đầu thềm mai nở tần ngần"…

Phạm Quốc Toàn