Hơn mười năm chờ tái định cư, người dân ven sông Lam thấp thỏm chạy lũ

Cụm dân cư Hòa Lam nằm ngoài đê sông Lam, nơi hàng chục hộ dân nhiều năm sống trong cảnh thấp thỏm mỗi mùa mưa lũ. Ảnh: CTV

Nửa đêm ôm đồ chạy lũ

Mỗi khi nước sông Lam dâng cao, người dân cụm dân cư Hòa Lam, nằm ngoài đê ở phường Trường Vinh (Nghệ An) thấp thỏm thu dọn đồ đạc để sơ tán. Có những đêm, người dân chỉ kịp chất vội tài sản lên thuyền, tìm đường vào phía trong đê.

"Nửa đêm nước cuồn cuộn dâng phải ôm đồ đạc chất lên thuyền bơi vào đê. Nếu được thông báo trước, người dân còn chủ động sơ tán, mang theo được ít đồ đạc. Còn lũ từ thượng nguồn bất ngờ ập về thì không kịp, đồ dùng ngâm nước hỏng hết", ông Đậu Xuân Thủy, một người dân cụm dân cư Hòa Lam cho biết.

Mỗi khi nước sông Lam dâng cao, người dân Hòa Lam phải chủ động di chuyển người và tài sản vào phía trong đê để tránh lũ. Ảnh: CTV

Nỗi lo chạy lũ đã đeo bám các gia đình nơi đây suốt nhiều năm. Để đưa người dân ra khỏi vùng ngập lụt, năm 2013, UBND tỉnh Nghệ An phê duyệt dự án xây dựng khu tái định cư, di dời toàn bộ 58 hộ dân Hòa Lam vào khu vực phía trong đê, cách nơi ở cũ khoảng 500m.

Tuy nhiên, do thiếu vốn, dự án kéo dài nhiều năm, đến năm 2020 mới chính thức khởi công. Một năm sau, khu tái định cư cơ bản hoàn thành. Thời gian chờ đợi kéo dài cũng khiến số hộ dân tăng từ 58 lên 82 hộ. Trong đó, nhiều gia đình có con cái lập gia đình, muốn tách hộ nhưng vẫn phải sống trên đất của bố mẹ. Các cơ quan chức năng đã nhiều lần điều chỉnh phương án, mở rộng khu tái định cư để tìm cách bố trí chỗ ở cho số hộ phát sinh.

Thế nhưng, sau hơn một thập niên kể từ ngày dự án được phê duyệt, không phải gia đình nào cũng có cơ hội chuyển đến nơi ở mới.

Có đất, hàng chục hộ dân vẫn phải chờ

Đầu tháng 7 vừa qua, UBND phường Trường Vinh phê duyệt phương án bố trí đất ở đợt 1 cho 34 hộ dân. Mỗi hộ được bố trí một lô đất rộng 150m² để xây dựng nhà ở, đồng thời có trách nhiệm bàn giao lại đất tại nơi ở cũ cho Nhà nước.

Đến nay, các hộ đủ điều kiện đã nhận đất, một số gia đình bắt đầu xây nhà mới. Tuy nhiên, 38 hộ còn lại vẫn đang chờ được xem xét bố trí đất, trong đó có 24 hộ phát sinh do con cái lập gia đình, tách hộ trong thời gian dự án kéo dài. Với những gia đình này, khu tái định cư đã hình thành nhưng cơ hội thoát khỏi vùng ngập lụt vẫn chưa rõ ràng.

Khu tái định cư được xây dựng cách nơi ở cũ của người dân Hòa Lam khoảng 500 m. Ảnh: Song Hoàng

Bà Hoàng Thị Thuyết, Bí thư Chi bộ khối Hưng Hòa 1 cho biết, nếu 24 hộ phát sinh không được bố trí đất tại khu tái định cư, họ sẽ tiếp tục phải sinh sống ngoài đê, trong khi chưa có phương án di dời nào khác. "Nếu các hộ mới không được bố trí đất ở khu tái định cư thì họ phải ở lại, không biết di dời đi đâu. Như vậy, mục tiêu của dự án là đưa người dân ra khỏi vùng ngập lụt sẽ khó đạt được", bà Thuyết nói.

Theo bà Thuyết, các hộ dân ở đây đều có đất ở, diện tích nhà đất ít nhất 200m², một số hộ có 500 - 600m² và đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Việc phát sinh hộ mới chủ yếu diễn ra trong thời gian dự án kéo dài, khi con cái lập gia đình nhưng không được tách thửa để xây dựng nơi ở riêng. "Chúng tôi đã kiến nghị chính quyền bố trí đất cho các hộ mới để đảm bảo quyền an sinh, giúp họ thoát khỏi vùng ngập lụt nhưng đến nay vẫn chưa có kết quả", bà Thuyết cho biết thêm.

Không chỉ đối mặt nguy cơ ngập lụt, nhiều gia đình còn phải sống trong những căn nhà chật chội suốt nhiều năm. Do không được tách thửa, con cái sau khi lập gia đình vẫn phải sống cùng bố mẹ, có nhà tập trung 3 - 4 thế hệ.

Nhiều căn nhà tại khu dân cư ngoài đê vẫn là nơi ở của các gia đình chờ di dời suốt nhiều năm. Ảnh: Song Hoàng

Trong khi đó, phần lớn người dân Hòa Lam sống bằng nghề chài lưới trên sông, thu nhập bấp bênh. Việc xoay xở tiền xây một căn nhà mới trên lô đất được bố trí đã là gánh nặng, còn phải mua thêm đất để có nơi ở riêng càng vượt quá khả năng của nhiều gia đình. "Vì không được tách thửa nên khi con cái lập gia đình cũng không thể tách thành hộ riêng biệt mà phải tiếp tục sống chung với bố mẹ. Nếu không xem xét bố trí tái định cư cho các gia đình mới thì rất khó đảm bảo công bằng cho người dân", bà Thuyết nói.

Theo ông Nguyễn Ngọc Phong, Phó chủ tịch UBND phường Trường Vinh, tháng 7 vừa qua, phường đã có văn bản gửi UBND tỉnh Nghệ An báo cáo và xin ý kiến xử lý những vướng mắc liên quan đến dự án.

Theo đề xuất của địa phương, ngoài 34 hộ đã được bố trí đất, 38 hộ còn lại cần được xem xét bố trí đất ở tại khu tái định cư. Mỗi hộ được đề xuất một lô đất rộng 150m² và miễn tiền sử dụng đất. "Phường đã khảo sát, kiểm tra kỹ và đề xuất để đảm bảo quyền lợi chính đáng cho bà con. Nếu tỉnh đồng ý thì phường sẽ thực hiện ngay việc bố trí đất", ông Phong khẳng định.

Theo ông Phong, các hộ được bố trí đất phải bàn giao lại đất tại nơi ở cũ cho Nhà nước. Ngoài diện tích đất được đề xuất bố trí không thu tiền sử dụng đất, mỗi hộ còn được hỗ trợ 40 triệu đồng để di dời nhà cửa theo nghị quyết của HĐND tỉnh Nghệ An.