Hơn nửa thế kỷ đi tìm phần mộ người cha liệt sĩ chưa một lần được thấy mặt

Gác bục giảng lên đường ra trận

Những ngày tháng Bảy, khi dòng người tìm về các nghĩa trang liệt sĩ để tri ân những người đã ngã xuống, gia đình liệt sĩ Nguyễn Xuân Hương (xã Đông Kinh, Hà Tĩnh) cũng lặng lẽ lên đường vào Quảng Trị. Hành trình ấy đã lặp lại suốt hàng chục năm qua, mang theo một niềm hy vọng tìm lại người chồng, người cha liệt sĩ sau những tấm bia khắc dòng chữ "Liệt sĩ chưa xác định được thông tin".

Đứng trước bàn thờ cha, ông Nguyễn Trọng Hùng (SN 1969), người con út của liệt sĩ Nguyễn Xuân Hương, không giấu được sự xúc động. Trên bàn thờ không có một tấm di ảnh. Suốt hơn nửa thế kỷ qua, Bằng Tổ quốc ghi công được đặt trang trọng giữa gian nhà, trở thành hình ảnh duy nhất gợi nhớ về người chồng, người cha và người thầy đã gác bục giảng để lên đường vào chiến trận.

“Cha hy sinh khi tôi còn chưa biết mặt. Đến một tấm ảnh cũng không có. Mọi người bảo tôi giống cha lắm, tôi ước chỉ được gặp cha một lần”, ông Hùng rưng rưng nước mắt.

Ông Nguyễn Trọng Hùng, người con út của nhà giáo, liệt sĩ Nguyễn Xuân Hương.

Liệt sĩ Nguyễn Xuân Hương (SN 1938), quê ở thôn Phú Quý (nay là thôn Liên Thanh, xã Đông Kinh, Hà Tĩnh), sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo. Tốt nghiệp Trường Sư phạm, ông trở về quê đứng lớp tại Trường cấp I-II Thạch Đài (huyện Thạch Hà cũ). Với đồng nghiệp và học trò, ông là người thầy hiền lành, tận tụy, luôn hết lòng với mái trường. Năm 1957, ông nên duyên với bà Nguyễn Thị Xờ (SN 1939), người con gái quê Thạch Vĩnh (nay là xã Toàn Lưu), lần lượt sinh được 5 người con.

Đến năm 1968, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, theo lệnh tổng động viên, người thầy ấy lại gác lại bục giảng, xung phong khoác ba lô lên đường nhập ngũ. Sau thời gian huấn luyện, ông được biên chế về Sư đoàn 968, đơn vị F31, làm nhiệm vụ chiến đấu trên chiến trường Lào.

Ngày theo đơn vị hành quân, ông chỉ xin chỉ huy ít phút ghé về nhà. Trong khoảng thời gian ngắn ngủi ấy, người lính trẻ lặng lẽ ôm mẹ già, nắm chặt tay người vợ đang mang thai bốn tháng rồi lần lượt bế từng đứa con vào lòng.

"Nghe mẹ kể lại, hôm ấy bố ôm từng anh em tôi vào lòng, dặn ở nhà ngoan ngoãn, hứa đánh giặc xong sẽ về. Khi ấy, mẹ đang mang thai tôi được bốn tháng. Mẹ còn chuẩn bị cho bố ít đồ rồi tiễn bố theo đơn vị. Không ai ngờ đó lại là lần cuối cùng cả gia đình được nhìn thấy bố...", ông Nguyễn Trọng Hùng nói.

Hiện gia đình chưa có bức ảnh của liệt sĩ để thờ phụng.

Kể từ ngày lên đường nhập ngũ, những lá thư nhà giáo Nguyễn Xuân Hương gửi về quê nhà ngày một thưa dần. Có một bức thư ông viết từ chiến trường, gửi gắm nỗi nhớ vợ con và dặn nếu sinh con trai thì đặt tên là Nguyễn Văn Sĩ. Thế nhưng, lá thư ấy đã vượt qua quá nhiều cách trở của chiến tranh. Khi đến tay gia đình, cậu con trai út đã chào đời từ lâu và được mẹ đặt tên là Nguyễn Trọng Hùng.

Niềm vui ngắn ngủi từ những dòng chữ của người lính chưa kịp nguôi thì tháng 6/1973, gia đình lặng người đón nhận giấy báo tử. Nhận tin, người vợ trẻ ôm năm con thơ lặng đi trong đau đớn, còn người mẹ già nghẹn ngào trước nỗi mất mát không gì bù đắp được. "Ngày bố hy sinh, tôi còn quá nhỏ nên chưa một lần được bố bế, chưa một lần được gọi tiếng cha", ông Hùng tâm sự.

Mỏi mòn tìm cha liệt sĩ

Nhận tin chồng hy sinh, ở quê nhà, bà Nguyễn Thị Xờ một mình gánh vác gia đình, lặng lẽ nuôi năm người con khôn lớn. Trên đôi vai người phụ nữ ấy là những mùa vụ nối tiếp, chắt chiu từng hạt lúa ngoài đồng để nuôi các con khôn lớn, giữ trọn lời hứa với chồng: "Có khổ vẫn cố gắng cho con học".

Thời gian trôi qua, năm người con ngày nào đều đã trưởng thành. Người nối nghiệp nghề giáo, người công tác trong ngành y, người đảm nhận những công việc khác nhau. Cuộc sống dần đủ đầy hơn, nhưng cùng nỗi lo khi chưa tìm được phần mộ của cha.

Ông Nguyễn Văn Dũng, Hiệu trưởng Trường THPT Hà Huy Tập, con trai thứ tư của liệt sĩ Nguyễn Xuân Hương, cho biết hơn nửa thế kỷ qua, gia đình chưa một lần từ bỏ hy vọng. Có lần, cả nhà vỡ òa khi phát hiện tại Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn một phần mộ mang đúng tên Nguyễn Xuân Hương. Nhưng sau khi đối chiếu hồ sơ, niềm vui ấy nhanh chóng khép lại khi xác định đó là một liệt sĩ khác cùng tên.

Suốt nhiều năm qua, gia đình tìm mọi cách để tìm thông tin về người chồng, người cha liệt sĩ.

Bước ngoặt của hành trình tìm kiếm là khi có được đồng đội từng trực tiếp chiến đấu cùng ông. Từ những lời kể và thông tin về đơn vị, gia đình biết liệt sĩ Nguyễn Xuân Hương hy sinh vào cuối năm 1969 trên chiến trường Savannakhet (Lào). Các đồng đội kể rằng sau trận đánh, ông cùng một đồng đội được an táng dưới chân một ngọn núi, bên cạnh vẫn còn những vật dụng của người lính trinh sát.

Những ký ức ấy trở thành manh mối quý giá. Vì thế người thân trong gia đình đã sang Lào tìm kiếm, lần theo những địa điểm được xác định từ lời kể của đồng đội. Tuy nhiên, qua xác minh, nhiều khả năng hài cốt của ông đã được quy tập về Quảng Trị từ nhiều năm trước.

Từ đó, gia đình tiếp tục trở lại Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Đường 9, kiên trì đối chiếu từng phần mộ chưa xác định danh tính. Thế nhưng, sau hơn nửa thế kỷ mòn mỏi kiếm tìm, vẫn chưa có thông tin chính xác về nơi yên nghỉ của người cha.

Bằng "Tổ quốc ghi công" cùng các phần thưởng cao quý của liệt sĩ được gia đình trân trọng gìn giữ.

Sau nhiều năm mòn mỏi kiếm tìm, gia đình liệt sĩ Nguyễn Xuân Hương đặt niềm tin vào Chiến dịch "500 ngày đêm" thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính. "Tôi không biết phải chờ thêm bao lâu nữa. Chỉ mong một ngày nào đó, gia đình được biết chính xác nơi cha yên nghỉ để đón trở về quê hương. Đó là điều anh em chúng tôi mong mỏi suốt hơn nửa thế kỷ qua", ông Nguyễn Văn Dũng xúc động chia sẻ.