Hợp tác dầu giữa Venezuela và Mỹ: 5 bài toán khó

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 5-1 tuyên bố các tập đoàn dầu mỏ Mỹ có thể hoạt động trở lại tại Venezuela trong chưa đầy 18 tháng. Nhưng đài CNN hôm 6-1 chỉ ra rằng Washington cần cùng với Caracas xem xét ít nhất 5 vấn đề để các công ty dầu Mỹ an tâm rót vốn đầu tư vào Venezuela.

Các vấn đề này xuất phát từ thực tế là nhiều công ty dầu khí nước ngoài đã buộc phải rời khỏi Venezuela sau khi bị Caracas tịch thu tài sản cách đây gần 20 năm. Trong khi đó, ngành dầu khí Venezuela đang chịu sự cấm vận nặng nề của Mỹ và đồng minh.

Năm 2007, Tổng thống Venezuela lúc bấy giờ là ông Hugo Chavez ký quy định mới về mô hình quản lý các công ty dầu khí: các công ty nước ngoài hoặc chấp nhận vai trò cổ đông thiểu số trong các liên doanh do doanh nghiệp nhà nước Venezuela nắm quyền quản lý, hoặc buộc phải rời đi.

Một bức tranh tường ở thủ đô Caracas vẽ quốc kỳ Venezuela và các giàn khoan dầu (ảnh chụp tháng 5-2022). Ảnh: AFP

Trong các công ty Mỹ, chỉ có Chervon chấp nhận yêu cầu này và duy trì hoạt động ở Venezuela tới bây giờ. Các hãng khác đều từ chối và bị Caracas tịch thu tài sản.

Cam kết an ninh từ chính phủ Venezuela

CNN cho rằng nếu các công ty dầu mỏ Mỹ muốn trở lại Venezuela, trước hết họ cần cảm nhận rằng mình được bảo vệ, tránh tái diễn nguy cơ bị Caracas tịch thu tài sản một lần nữa.

Theo chuyên gia Tai Liu thuộc bộ phận nghiên cứu chiến lược năng lượng BloombergNEF của hãng Bloomberg, “bước đầu tiên, các công ty dầu Mỹ cần một số loại đảm bảo và cam kết an ninh, đồng thời phải tin tưởng rằng nhân viên và thiết bị của họ sẽ được an toàn”.

Theo ông Dan Pickering – người sáng lập hãng phân tích tài chính chuyên về ngành công nghiệp năng lượng Pickering Energy Partners (Mỹ), các công ty dầu mỏ sẽ không bị ép buộc phải đầu tư vào một đất nước nếu họ thấy ở đó có rủi ro.

CNN cho rằng trước mắt các công ty dầu mỏ Mỹ có thể kỳ vọng vào khả năng quân đội nước này giúp họ bảo vệ cơ sở hạ tầng sẽ được triển khai ở Venezuela. Nhưng về lâu dài, cần có đảm bảo an ninh từ Caracas.

Chính sách ổn định từ cả Venezuela và Mỹ

Các chuyên gia chia sẻ với CNN nhận định chung rằng cần ít nhất 10 năm để các tập đoàn dầu mỏ Mỹ có thể hoàn vốn nếu quyết định trở lại Venezuela. Do đó, các tập đoàn này muốn đảm bảo rằng các chính phủ tiếp theo ở cả Washington và Caracas sẽ không thay đổi cách tiếp cận về hợp tác dầu khí song phương trong những năm tới.

Các chuyên gia cho rằng các công ty Mỹ cần tiêu tốn khoảng 10 tỉ USD mỗi năm để khôi phục hoàn toàn cơ sở hạ tầng ở Venezuela và đưa sản lượng dầu mỏ trở lại mức tương đương cuối thế kỷ XX – khi Venezuela còn áp dụng quy định rộng mở nhất về kiểm soát đầu tư từ nước ngoài trong ngành dầu khí.

Trong khi đó, một thập niên là khoảng thời gian đủ dài cho nhiều biến động lớn có thể xảy đến. Khi đó, Mỹ có thể đã bước sang nhiệm kỳ tổng thống thứ hai sau ông Trump.

“Lời hứa của chính quyền [đang cầm quyền ở Washington và Caracas] là chưa đủ. Điều này đòi hỏi một sự đồng thuận chính trị rất mạnh mẽ, và điều đó còn rất xa vời” - GS Ryan Kellogg, Phó Hiệu trưởng Trường Chính sách công Harris thuộc Đại học Chicago (Mỹ), nhận định.

Venezuela bỏ hạn chế đầu tư, Mỹ cũng phải dỡ cấm vận

Hiện nay, Caracas có quy định nghiêm ngặt về hoạt động của các hãng dầu nước ngoài tại Venezuela như giới hạn tỉ lệ cổ phần trong liên doanh, thường là không quá 40%, cùng với yêu cầu trả phí nhượng quyền 30% và thuế thu nhập 60% cho nhà nước Venezuela.

Trong khi đó, Washington duy trì lệnh cấm vận dầu mỏ đối với Venezuela và đã áp đặt lệnh trừng phạt lên ngành công nghiệp dầu mỏ của nước này.

CNN cho rằng tất cả các quy định này cần bị loại bỏ thì các công ty dầu mỏ nước ngoài mới xem xét đầu tư vào Venezuela.

Nhà phân tích Homayoun Falakshahi chuyên về nghiên cứu dầu thô hàng đầu tại công ty phân tích thị trường Kpler (Bỉ) cho rằng “Venezuela sẽ phải đưa ra những hợp đồng hấp dẫn hơn để thu hút sự quan tâm của các công ty tốt nhất với công nghệ tiên tiến nhất”

Bài toàn khó cho Caracas - bồi thường sau đợt tịch thu tài sản năm 2007

Sau khi bị Venezuela tịch thu tài sản và trục xuất năm 2007, nhiều hãng dầu nước ngoài như Eni (Ý), Repsol (Tây Ban Nha), Conoco Phillips và Exxon Mobil (Mỹ) đã yêu cầu PDVSA bồi thường hàng chục tỉ USD.

Ông Kellogg cho rằng Exxon Phillips “sẽ nhớ những gì đã xảy ra với họ” ở Venezuela. Hãng dầu này đòi hỏi ít nhất một phần trong số tài sản bị tịch thu năm 2007 cần phải được hoàn trả, nhưng hiện tại Venezuela được cho là không có đủ tiền để trả lại.

Ông Luisa Palacios, Giám đốc Điều hành Trung tâm Chính sách năng lượng toàn cầu (CGEP) của Đại học Columbia (Mỹ) cho rằng Venezuela cần phải giành lại quyền tiếp cận thị trường vốn toàn cầu, đồng thời tiến hành cải cách để thu hút đầu tư từ nước ngoài.

Tuy nhiên, ông Palacios lo ngại rằng ngay cả khi tìm kiếm được các nguồn đầu tư lớn thì Venezuela cũng không chắc chắn có thể có đủ nguồn tài chính để tăng sản lượng dầu khai thác và tăng doanh thu cho nhà nước.

Các hỗ trợ tài chính từ chính phủ Mỹ

Theo ông Palacios, nếu có được sự đầu tư vừa phải từ các công ty Mỹ và mối quan hệ hợp tác được duy trì với chính quyền Washington, Venezuela có thể khôi phục công suất ngành dầu mỏ về mức cách đây một thập niên - trước khi Washington bắt đầu thi hành các lệnh trừng phạt toàn diện chống lại Caracas.

Tuy nhiên, ông Palacios cho rằng nếu các công ty dầu khí nước ngoài đầu tư vào Venezuela với kỳ vọng cao hơn thì họ cần khoản tiền lớn và khoản thời gian đáng kể. Do đó, các đảm bảo tài chính, hỗ trợ về lãi suất vay và các ưu đãi khác của chính phủ Mỹ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút các công ty dầu khí nước này trở lại Venezuela.

Đồng quan điểm, ông Pickering cho rằng “các điều khoản tài chính, các biện pháp hỗ trợ và bảo đảm đều rất quan trọng” vì các biện pháp này từ phía chính phủ Mỹ có thể đẩy nhanh tiến độ khôi phục đầu tư vào ngành dầu khí Venezuela. Song chuyên gia này lưu ý rằng hiện vẫn chưa rõ các Washington có thể đưa ra các chính sách ưu đãi tới mức nào.

Nhìn chung các chuyên gia đều đồng ý rằng trong điều kiện thích hợp, Venezuela sẽ thu hút sự quan tâm đáng kể và lâu dài từ các công ty dầu mỏ nước ngoài vì đây là nơi có trữ lượng dầu mỏ khổng lồ.

Sau vụ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro bị lực lượng Mỹ bắt giữ hôm 3-1, Phó Tổng thống Delcy Rodriguez đã nhậm chức Tổng thống lâm thời. Hôm 4-1, bà Rodriguez gửi thông điệp tới ông Trump mời Mỹ hợp tác “hướng tới sự phát triển chung trong khuôn khổ luật pháp quốc tế”.

Kể từ sau thông điệp đó, chưa có động thái rõ ràng nào từ cả Mỹ và Venezuela khôi phục hợp tác song phương.

HOÀN ĐỨC