Hợp tác thương mại Việt-Trung phát triển mạnh mẽ đi vào chiều sâu, thực chất hơn

Chế tạo vật liệu sản xuất pin năng lượng mặt trời tại Công ty TNHH JA Solar Việt Nam, vốn đầu tư của Hong Kong (Trung Quốc) tại khu công nghiệp Quang Châu (Bắc Giang). (Ảnh: Danh Lam/TTXVN)

Trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN tại Bắc Kinh trước thềm chuyến thăm chính thức Trung Quốc của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, ông Nông Đức Lai, Tham tán Thương mại Đại sứ quán Việt Nam tại Trung Quốc cho biết, từ đầu năm 2026 đến nay, đặc biệt sau chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào tháng 4/2026, hợp tác thương mại Việt Nam-Trung Quốc tiếp tục phát triển mạnh mẽ, đi vào chiều sâu và thực chất hơn, trở thành một điểm sáng trong quan hệ song phương.

Theo ông Nông Đức Lai, đà phát triển này không chỉ xuất phát từ nhu cầu thị trường và tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế, mà còn được thúc đẩy bởi sự gắn kết giữa định hướng chiến lược của lãnh đạo cấp cao hai Đảng, hai nước với việc cụ thể hóa các định hướng đó thành cơ chế, chương trình và hoạt động hợp tác thiết thực.

Đây là nền tảng quan trọng để thương mại song phương tiếp tục mở rộng về quy mô, nâng cao chất lượng và thích ứng tốt hơn với những biến động của môi trường quốc tế.

Thứ nhất, định hướng chiến lược của lãnh đạo cấp cao tạo động lực chính trị và khuôn khổ thuận lợi cho phát triển thương mại song phương. Trong những năm gần đây, thông qua các chuyến thăm và tiếp xúc cấp cao, hai bên luôn khẳng định hợp tác kinh tế, thương mại là một trong những trụ cột quan trọng của quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Trung Quốc.

Các nhận thức chung và thỏa thuận cấp cao, đặc biệt từ năm 2023 đến nay, đã xác định rõ phương hướng thúc đẩy thương mại phát triển cân bằng, bền vững; mở rộng tiếp cận thị trường; tăng cường kết nối hạ tầng, logistics và chuỗi cung ứng; đồng thời mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực mới như kinh tế số, thương mại điện tử và chuyển đổi xanh.

Phương tiện chở hàng hóa thông quan qua cửa khẩu Móng Cái (Việt Nam)- Đông Hưng (Trung Quốc) tại khu vực cầu Bắc Luân II. (Ảnh: Văn Đức/TTXVN)

Điểm đáng chú ý là các định hướng hợp tác ngày càng cụ thể, gắn với nhu cầu thực tiễn và khả năng mang lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp. Hợp tác thương mại không còn được xem xét một cách riêng lẻ mà được đặt trong tổng thể kết nối chiến lược phát triển, đầu tư, sản xuất, hạ tầng giao thông và chuỗi cung ứng khu vực. Điều này tạo cơ sở để các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp hai nước chủ động triển khai những chương trình hợp tác có tính liên kết, bổ trợ và lâu dài.

Thứ hai, thương mại song phương duy trì đà tăng trưởng mạnh, phản ánh sự kết hợp giữa định hướng cấp cao và nhu cầu hợp tác thực chất. Trung Quốc tiếp tục là đối tác thương mại lớn nhất, thị trường nhập khẩu lớn nhất và là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng hàng đầu của Việt Nam. Ở chiều ngược lại, Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc trong ASEAN và là đối tác thương mại lớn thứ ba của Trung Quốc trên toàn cầu.

Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, trong 9 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại song phương đạt 253,1 tỷ USD, tăng 37,6% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc đạt 65,8 tỷ USD, tăng 32,9%; nhập khẩu từ Trung Quốc đạt 187,3 tỷ USD, tăng 39,3%. Trung Quốc chiếm khoảng 41,3% tổng kim ngạch nhập khẩu và 15,2% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.

Kim ngạch thương mại hai chiều tiếp tục mở rộng, nổi bật ở các nhóm hàng điện tử, máy móc, thiết bị, nguyên phụ liệu sản xuất, nông sản và thực phẩm. Cơ cấu thương mại ngày càng gắn kết với chuỗi cung ứng, nhất là trong các ngành điện tử, máy móc, thiết bị, nguyên phụ liệu và công nghiệp chế biến, chế tạo. Tăng trưởng xuất khẩu sang Trung Quốc cho thấy dư địa mở rộng thị trường vẫn còn đáng kể, không chỉ đối với nông sản mà cả hàng công nghiệp chế biến, chế tạo.

Thứ ba, các nhận thức chung cấp cao đang từng bước được cụ thể hóa thành những kết quả hợp tác thiết thực. Nhiều chương trình xúc tiến thương mại và đầu tư do các bộ, ngành, địa phương Việt Nam tổ chức đã được triển khai tại Trung Quốc, góp phần tăng cường sự hiện diện của hàng hóa Việt Nam và quảng bá thương hiệu Việt tới người tiêu dùng Trung Quốc.

Phương tiện chở hàng hóa thông quan qua cửa khẩu Móng Cái (Việt Nam)- Đông Hưng (Trung Quốc) tại khu vực cầu Bắc Luân II. (Ảnh: Văn Đức/TTXVN)

Một chuyển biến đáng chú ý là hai bên tăng cường phối hợp tháo gỡ rào cản thương mại, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường đối với nông sản, thực phẩm và các mặt hàng có thế mạnh. Việc đàm phán, ký kết và triển khai các Nghị định thư về kiểm dịch, an toàn thực phẩm đã tạo cơ sở pháp lý để nhiều mặt hàng nông sản Việt Nam xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, qua đó từng bước chuyển từ phương thức thương mại biên giới truyền thống sang hoạt động thương mại dựa trên tiêu chuẩn, ổn định và bền vững hơn.

Bên cạnh đó, hợp tác về cửa khẩu thông minh, hải quan, kiểm dịch, logistics và kết nối đường sắt liên vận tiếp tục được thúc đẩy. Những nỗ lực này không chỉ góp phần tháo gỡ khó khăn trước mắt trong lưu thông hàng hóa mà còn hướng tới nâng cao năng lực kết nối lâu dài giữa hai nền kinh tế, giảm chi phí thương mại và tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Đặc biệt, việc hai bên thúc đẩy các cơ chế hợp tác về khu hợp tác kinh tế qua biên giới, chuỗi sản xuất và chuỗi cung ứng cho thấy xu hướng chuyển từ thương mại truyền thống sang hợp tác kinh tế có mức độ liên kết cao hơn, gắn thương mại với đầu tư, sản xuất và phát triển hạ tầng.

Thứ tư, hợp tác thương mại ngày càng mở rộng sang các lĩnh vực mới, phù hợp với xu hướng phát triển và lợi ích lâu dài của hai nước. Bên cạnh các lĩnh vực truyền thống, thương mại điện tử xuyên biên giới, kinh tế số, logistics thông minh và chuyển đổi xanh đang mở ra nhiều tiềm năng hợp tác.

Sự phát triển của các nền tảng thương mại điện tử Trung Quốc tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận trực tiếp hệ thống phân phối và người tiêu dùng nước này, nhất là với các mặt hàng nông sản, thực phẩm chế biến và hàng tiêu dùng có thương hiệu.

Cùng với đó, việc triển khai Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và các khuôn khổ hợp tác thương mại hiện có, đặc biệt là Hiệp định Thương mại Tự do giữa ASEAN và Trung Quốc (ACFTA), góp phần tạo thuận lợi cho thương mại và đầu tư, hỗ trợ thực thi quy tắc xuất xứ và tăng cường liên kết sản xuất giữa Việt Nam, Trung Quốc cùng các đối tác trong khu vực. Đây là điều kiện thuận lợi để hai nước phát huy tốt hơn lợi thế bổ trợ, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Công ty TNHH công nghệ điện tử Chee Yuen Việt Nam, 100% vốn Đài Loan (Trung Quốc) tại Khu công nghiệp An Dương (Hải Phòng), chuyên sản xuất các loại sản phẩm nhựa và linh kiện điện tử ngành máy in. (Ảnh: Vũ Sinh/TTXVN)

Thứ năm, triển vọng hợp tác thương mại tiếp tục rộng mở, song cần chuyển mạnh từ tăng trưởng về quy mô sang nâng cao chất lượng và hiệu quả. Trong thời gian tới, thương mại Việt Nam-Trung Quốc có nhiều điều kiện thuận lợi để tiếp tục phát triển, nhờ nền tảng quan hệ chính trị ổn định, sự quan tâm và chỉ đạo thường xuyên của lãnh đạo cấp cao, tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế, vị trí địa lý liền kề và hệ thống cơ chế hợp tác ngày càng hoàn thiện.

Những định hướng đã thống nhất về mở cửa thị trường, kết nối hạ tầng, tạo thuận lợi thương mại, phát triển chuỗi cung ứng và kinh tế số sẽ tiếp tục tạo động lực cho hợp tác song phương.

Tuy nhiên, theo ông Nông Đức Lai, việc hiện thực hóa tiềm năng này phụ thuộc đáng kể vào hiệu quả triển khai các thỏa thuận đã ký kết, khả năng tháo gỡ rào cản kỹ thuật, cải thiện kết nối logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Trong đó, cần chú trọng mở rộng xuất khẩu hàng hóa Việt Nam sang Trung Quốc, phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao, tăng cường kết nối doanh nghiệp và thúc đẩy thương mại theo hướng cân bằng, bền vững.

Tham tán Thương mại Việt Nam tại Trung Quốc nhận định, nhìn chung, quan hệ thương mại Việt Nam-Trung Quốc ngày càng cho thấy sự gắn kết chặt chẽ giữa định hướng chiến lược và hành động thực tiễn.

Nếu các nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao tạo nền tảng chính trị, xác lập ưu tiên và định hướng dài hạn, thì việc triển khai các cơ chế hợp tác, mở cửa thị trường, kết nối hạ tầng và chuỗi cung ứng chính là những bước đi cụ thể để chuyển hóa định hướng đó thành lợi ích kinh tế thiết thực. Sự kết hợp này không chỉ góp phần duy trì đà tăng trưởng thương mại song phương mà còn tạo tiền đề để hợp tác kinh tế Việt Nam-Trung Quốc phát triển sâu rộng, hiệu quả và bền vững hơn trong thời gian tới./.