Hợp tác xã kiến tạo chuỗi giá trị cho nông sản Lạng Sơn

Toàn tỉnh Lạng Sơn hiện có 400 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, nhiều HTX đã chủ động chuyển từ mô hình hỗ trợ sản xuất đơn thuần sang tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị. Từ quy hoạch vùng nguyên liệu, thống nhất quy trình canh tác, ứng dụng khoa học kỹ thuật đến xây dựng thương hiệu và kết nối tiêu thụ, các HTX đang góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân, đưa nông nghiệp từng bước phát triển theo hướng hiện đại và bền vững.

Là một trong những đơn vị tiên phong, HTX Nông nghiệp Hoàng Việt, xã Na Sầm đã lựa chọn phát triển hồng Vành Khuyên theo tiêu chuẩn VietGAP. Đây không chỉ là yêu cầu của thị trường mà còn là giải pháp để nâng cao giá trị sản phẩm ngay từ khâu sản xuất.

"Trước đây, mỗi hộ trồng hồng chăm sóc theo kinh nghiệm nên chất lượng quả không đồng đều, đầu ra cũng gặp nhiều khó khăn. Khi các thành viên cùng thực hiện chung một quy trình kỹ thuật, ghi chép nhật ký sản xuất và kiểm soát vật tư đầu vào, chất lượng sản phẩm được nâng lên rõ rệt", ông Hoàng Văn Hưng, Giám đốc HTX Nông nghiệp Hoàng Việt chia sẻ.

Hiện toàn bộ khoảng 20 ha hồng của HTX được sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, năng suất tăng khoảng 15 - 20% so với trước, mẫu mã quả đồng đều hơn, đáp ứng yêu cầu của nhiều thị trường. Theo ông Hưng, điều quan trọng hơn cả là tư duy của các thành viên đã thay đổi, từ sản xuất theo thói quen sang sản xuất theo tiêu chuẩn, lấy nhu cầu thị trường làm định hướng.

HTX Chế biến nông sản Lụa Vy với sản phẩm trà diếp cá đạt OCOP 4 sao.

Không chỉ với cây hồng, nhiều HTX trên địa bàn tỉnh cũng đang tạo dấu ấn bằng việc đầu tư chế biến sâu và xây dựng thương hiệu. Điển hình như HTX Chế biến nông sản Lụa Vy, xã Quan Sơn đã nâng sản phẩm trà diếp cá từ OCOP 3 sao lên OCOP 4 sao sau quá trình đầu tư máy móc, hoàn thiện quy trình sản xuất và cải tiến mẫu mã. Việc phát triển sản phẩm OCOP, cùng với chế biến sâu, không chỉ gia tăng giá trị nông sản mà còn mở rộng cơ hội tham gia các hệ thống phân phối hiện đại, tạo thêm dư địa phát triển cho nông sản địa phương.

Nếu chuẩn hóa sản xuất là nền tảng của chuỗi giá trị thì liên kết tiêu thụ chính là yếu tố quyết định tính bền vững.

Xuất phát từ thực tế người dân thường xuyên đối mặt với tình trạng đầu ra thiếu ổn định, năm 2019, ông Hà Văn Thượng đã thành lập HTX Hà Phát Khánh Khê để liên kết các hộ dân trồng khoai tây theo hướng hàng hóa.

"Người nông dân sẽ khó mạnh dạn đầu tư nếu vẫn phải tự tìm đầu ra cho sản phẩm. Vì vậy, HTX đứng ra hướng dẫn kỹ thuật, liên kết doanh nghiệp thu mua và bao tiêu sản phẩm để bà con yên tâm sản xuất", ông Hà Văn Thượng cho biết.

Từ mô hình của gia đình, HTX Hà Phát Khánh Khê đã từng bước mở rộng liên kết với nhiều hộ dân trên địa bàn, đầu tư cơ giới hóa các khâu sản xuất, mỗi năm thu hoạch khoảng 100 tấn khoai tây và tạo việc làm thường xuyên, thời vụ cho gần 40 lao động địa phương. Điều HTX tạo ra không chỉ là sản lượng hay doanh thu, mà quan trọng hơn là xây dựng được mối liên kết ổn định giữa người sản xuất với doanh nghiệp tiêu thụ. Khi đầu ra được bảo đảm, người dân mạnh dạn mở rộng diện tích, đầu tư chăm sóc theo đúng quy trình kỹ thuật, từ đó nâng cao năng suất, giá trị sản phẩm và cải thiện thu nhập.

Ông Hà Văn Thượng ghi chép sản lượng khoai cho các xã viên HTX Hà Phát Khánh Khê

Thực tế cho thấy, giá trị của HTX không chỉ nằm ở việc tập hợp các hộ sản xuất mà còn ở khả năng điều phối toàn bộ chuỗi giá trị. Dù là hồng Vành Khuyên, trà dược liệu hay khoai tây, các HTX đều đang đảm nhận vai trò tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường. Chính sự thay đổi này giúp người nông dân chuyển từ tư duy sản xuất những gì mình có sang sản xuất theo nhu cầu của thị trường.

Hiện toàn tỉnh có 50 HTX ứng dụng nông nghiệp công nghệ, thực hành nông nghiệp tốt; 72 HTX liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp, HTX, tổ hợp tác và hộ sản xuất; 58 HTX có sản phẩm đạt OCOP. Những con số này cho thấy mô hình liên kết theo chuỗi đang dần trở thành xu hướng phát triển của kinh tế tập thể trên địa bàn tỉnh.

Ông Liễu Xuân Du, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh cho biết, thời gian tới, Liên minh HTX tỉnh sẽ tiếp tục phối hợp với các sở, ngành hỗ trợ các HTX nâng cao năng lực quản trị, ứng dụng chuyển đổi số, xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, phát triển sản phẩm OCOP và đẩy mạnh xúc tiến thương mại. Đây là những điều kiện quan trọng để các HTX nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản.

Trong bối cảnh nông nghiệp ngày càng cạnh tranh bằng chất lượng thay vì sản lượng, HTX đang trở thành "kiến trúc sư" của chuỗi giá trị nông sản. Khi từng mắt xích từ vùng nguyên liệu, tiêu chuẩn sản xuất, chế biến đến tiêu thụ được kết nối, giá trị gia tăng không chỉ nằm ở sản phẩm làm ra mà còn được chuyển hóa thành thu nhập, việc làm và sinh kế bền vững cho người dân. Đó cũng là nền tảng để nông sản Lạng Sơn tiếp tục khẳng định vị thế trên thị trường và phát triển theo hướng hiện đại, bền vững.