Hormuz sắp mở cửa trở lại: Bước ngoặt trong cuộc đối đầu Mỹ - Iran

Quang cảnh Eo biển Hormuz gần thị trấn Khasab, miền Bắc Oman, ngày 20/6/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Nếu được công bố trong những ngày tới, thỏa thuận không chỉ giúp giảm nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu mỏ toàn cầu mà còn mở đường cho việc khôi phục lệnh ngừng bắn giữa Washington và Tehran, đồng thời nối lại các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran.

Hãng tin Axios dẫn lời hai nguồn tin khu vực và một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết chính quyền Tổng thống Donald Trump kỳ vọng có thể công bố thỏa thuận ngay trong ngày 5/8. Về phía Iran, quá trình phê chuẩn nội bộ đã hoàn tất trong ngày 4/8 sau khi nhận được sự đồng thuận của các cấp lãnh đạo cao nhất.

Theo khuôn khổ thỏa thuận đang được hoàn thiện, trong thời hạn 60 ngày, các tàu đi vào Vịnh Persian sẽ di chuyển theo tuyến phía Bắc, đi qua vùng lãnh hải của Iran.

Trong khi đó, các tàu rời Vịnh Persian hướng ra biển Arập sẽ sử dụng tuyến phía Nam đi qua vùng lãnh hải của Oman, với sự phối hợp của Tehran. Đáng chú ý, các tàu sẽ không phải trả bất kỳ khoản phí hay lệ phí quá cảnh nào khi lưu thông qua khu vực.

Song song với việc thiết lập các tuyến hàng hải mới, các bên cũng sẽ triển khai chiến dịch rà phá thủy lôi trên tuyến vận tải chính của eo biển Hormuz.

Công việc này dự kiến hoàn thành trong vòng 30 ngày. Sau khi tuyến luồng chính được bảo đảm an toàn, các bên sẽ tiến tới khôi phục hoạt động lưu thông hai chiều theo một cơ chế lâu dài do Iran và Oman tiếp tục đàm phán.

Giới quan sát đánh giá đây không chỉ là một thỏa thuận kỹ thuật về hàng hải mà còn mang ý nghĩa chính trị và chiến lược sâu rộng. Mục tiêu của thỏa thuận là khôi phục lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran sau nhiều tuần căng thẳng quân sự, đồng thời tạo nền tảng để hai nước nối lại các cuộc thương lượng về chương trình hạt nhân của Tehran.

Nếu được thực thi, Iran sẽ có vai trò lớn hơn trong việc điều phối hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz so với thời điểm trước khi xung đột bùng phát. Đây được xem là một trong những nhượng bộ đáng chú ý trong nỗ lực tìm kiếm giải pháp ngoại giao giữa hai bên.

Phát biểu trong cuộc trả lời phỏng vấn kênh Fox News, Tổng thống Donald Trump cho biết các cuộc tiếp xúc với Iran trong ngày diễn ra "rất tích cực", bất chấp việc Tehran công khai phủ nhận đang đàm phán.

Ông Trump nói: "Tình hình đang tiến triển theo hướng tốt đẹp", đồng thời khẳng định nếu thỏa thuận đạt được, eo biển Hormuz sẽ được mở trở lại và Iran sẽ "không bao giờ có được vũ khí hạt nhân".

Nhà lãnh đạo Mỹ cũng tuyên bố Washington vẫn duy trì quyền kiểm soát đối với các diễn biến tại eo biển Hormuz thông qua các biện pháp phong tỏa hiện nay. Khi được hỏi về khả năng đàm phán đổ vỡ một lần nữa, ông Trump chỉ trả lời ngắn gọn: "Tôi có thời gian".

Cuối tuần trước, Tổng thống Trump đã quyết định tạm thời không triển khai chiến dịch không kích quy mô lớn nhằm vào Iran như từng cảnh báo trước đó, nhằm tạo thêm cơ hội cho giải pháp ngoại giao.

Tuy nhiên, giới chức Mỹ cho biết phương án sử dụng sức mạnh quân sự vẫn được giữ nguyên nếu các cuộc đàm phán thất bại hoặc không đạt kết quả trong thời gian tới.

Nguồn tin cho biết Nhà Trắng đang tham gia trực tiếp vào quá trình thương lượng. Trong những ngày gần đây, Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff đã liên tục tiến hành các cuộc trao đổi với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi và Ngoại trưởng Oman Badr al-Busaidi. Ngoài Oman, Qatar, Pakistan và Saudi Arabia cũng tham gia các nỗ lực hòa giải.

Ngoại trưởng Abbas Araghchi được cho là đã nhất trí về nguyên tắc với khuôn khổ thỏa thuận từ cuối tuần trước. Tuy nhiên, văn bản này vẫn cần sự phê chuẩn của Lãnh đạo tối cao Mojtaba Khamenei cùng Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran. Theo các nguồn tin của Mỹ và khu vực, toàn bộ quy trình phê duyệt đã hoàn tất trong ngày 4/8.

Mặc dù vậy, Washington vẫn tỏ ra thận trọng. Khoảng ba tuần trước, Nhà Trắng cùng Oman và các bên trung gian từng tin rằng hai nước đã đạt được một thỏa thuận tương tự. Tuy nhiên, sau đó Iran nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền hoạt động trong khu vực, kéo theo hai tuần giao tranh căng thẳng, đẩy Mỹ và Iran đến sát nguy cơ bùng phát một cuộc chiến tranh quy mô lớn.

Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Persian với biển Arab và Ấn Độ Dương, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ giao dịch trên toàn cầu. Vì vậy, bất kỳ diễn biến nào liên quan đến việc đóng hay mở tuyến đường này đều có tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng quốc tế, giá dầu cũng như an ninh hàng hải khu vực Trung Đông.

Nếu thỏa thuận 60 ngày giữa Mỹ, Iran và Oman chính thức được ký kết, đây sẽ là bước hạ nhiệt đáng kể đầu tiên sau nhiều tuần đối đầu quân sự, đồng thời tạo cơ hội để các bên tìm kiếm một giải pháp lâu dài đối với cả vấn đề an ninh hàng hải lẫn chương trình hạt nhân của Iran.