Houthi là lực lượng nào và vì sao có thể đe dọa biển Đỏ?

Houthi, tên chính thức là Ansar Allah, là một phong trào chính trị và vũ trang của Yemen, hình thành trong cộng đồng người Hồi giáo dòng Zaydi ở miền bắc nước này.

Phong trào lấy tên theo gia tộc Houthi, trong đó Hussein al-Houthi là nhân vật có ảnh hưởng lớn trong giai đoạn đầu.

Phong trào Houthi bắt đầu nổi lên từ cuối thập niên 1980 với mục tiêu phục hưng đời sống tôn giáo và văn hóa của cộng đồng Zaydi.

Đến đầu những năm 2000, tổ chức chuyển dần sang hoạt động chính trị và đối đầu với chính quyền Tổng thống Ali Abdullah Saleh.

Hussein al-Houthi bị lực lượng chính phủ Yemen loại năm 2004, nhưng phong trào mang tên ông tiếp tục phát triển thành một lực lượng nổi dậy có tổ chức.

Bước ngoặt xảy ra trong năm 2014. Lợi dụng tình trạng bất ổn chính trị sau cuộc nổi dậy năm 2011, Houthi tiến vào thủ đô Sanaa và chiếm quyền kiểm soát nhiều cơ quan quan trọng.

Đến đầu năm 2015, Tổng thống Abd-Rabbu Mansour Hadi phải rời Yemen. Saudi Arabia sau đó thành lập liên minh quân sự can thiệp vào Yemen nhằm đẩy Houthi khỏi những khu vực lực lượng này kiểm soát.

Cuộc chiến kéo dài nhiều năm biến Houthi từ một lực lượng nổi dậy địa phương thành một trong những tổ chức vũ trang phi nhà nước có năng lực quân sự đáng kể nhất Trung Đông.

Theo Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ (CFR), Houthi hiện kiểm soát khoảng 1/3 lãnh thổ Yemen nhưng khu vực này bao gồm khoảng 2/3 dân số cả nước.

Ước tính quân số rất khác nhau, từ khoảng 20.000 thành viên nòng cốt đến hàng trăm nghìn người nếu tính cả lực lượng bộ lạc và các đơn vị được huy động.

Iran đóng vai trò quan trọng trong quá trình Houthi phát triển năng lực quân sự. Tehran được cho là cung cấp vũ khí, huấn luyện và hỗ trợ tình báo cho lực lượng này.

Tuy nhiên, giới chuyên gia không hoàn toàn đồng nhất khi gọi Houthi là “lực lượng ủy nhiệm” của Iran. Một số đánh giá cho rằng Houthi có quan hệ đối tác chiến lược với Tehran nhưng vẫn duy trì mức độ tự chủ đáng kể và có những lợi ích riêng tại Yemen.

Kho vũ khí của Houthi hiện gồm tên lửa đạn đạo, tên lửa chống hạm, máy bay không người lái (UAV) và các phương tiện không người lái trên biển.

Năng lực này cho phép Houthi mở rộng hoạt động từ chiến trường Yemen ra biển Đỏ. Từ năm 2023, lực lượng này đã nhiều lần tấn công tàu thuyền tại khu vực, làm gián đoạn một trong những tuyến hàng hải quan trọng kết nối châu Á với châu Âu qua kênh đào Suez.

Địa bàn kiểm soát của Houthi cũng mang lại cho lực lượng này lợi thế đặc biệt. Các thành phố cảng như Hodeidah nằm trên bờ biển Đỏ, trong khi những vị trí như Mocha và đảo Perim nằm gần eo biển Bab al-Mandab.

Reuters ngày 11/9 cho biết Houthi đã kiểm soát đảo Perim và thị trấn Dhubab, qua đó tiến gần hơn đến tuyến hàng hải chiến lược này.

Chính khả năng kết hợp giữa kiểm soát lãnh thổ, tên lửa, UAV và vị trí địa lý đã khiến Houthi trở thành một nhân tố quan trọng trong an ninh Trung Đông.

Từ một phong trào tôn giáo ở miền bắc Yemen, Houthi giờ đây có khả năng tác động trực tiếp đến hoạt động vận tải biển, thương mại và an ninh năng lượng trên phạm vi quốc tế.