Ả Rập Saudi mắc kẹt giữa hai tuyến hàng hải

Nằm giữa Eo biển Bab al-Mandeb và chia tuyến hàng hải này thành hai luồng, đảo Perim có vị trí đặc biệt nhạy cảm đối với tàu thuyền ra vào Biển Đỏ.

Tàu chở dầu bốc khói đen sau khi bị tên lửa tấn công trên Biển Đỏ. Ảnh: Reuters

Việc Houthi chiếm đảo, sau khi kiểm soát cảng Mocha (còn được biết đến là Mokha hoặc Mukha) và tiến tới Dhubab trên bờ biển Yemen, giúp lực lượng này có thêm khả năng đe dọa một tuyến vận tải mà Ả Rập Saudi đang phải dựa vào nhiều hơn trong lúc Hormuz vẫn bị gián đoạn.

Khoảng 10-12% lượng hàng hóa toàn cầu thường đi qua Bab al-Mandeb. Eo biển này chưa bị phong tỏa, nhưng nguy cơ tên lửa và máy bay không người lái đã đủ khiến các hãng vận tải phải tính toán lại hành trình, thời gian chờ và chi phí bảo hiểm.

Với Ả Rập Saudi, sức ép càng lớn khi Hormuz vẫn là điểm nghẽn đối với hoạt động xuất khẩu năng lượng của khu vực. Để giảm phụ thuộc vào tuyến biển này, Riyadh có thể chuyển dầu từ các mỏ phía Đông qua đường ống Đông - Tây tới cảng Yanbu trên Biển Đỏ.

Tuy nhiên, chính tuyến đường ống này cũng bị tấn công nhiều lần ngày 10-9 và phải tạm thời đóng cửa. Sự cố xảy ra đúng lúc lượng dầu xuất khẩu qua các cảng Biển Đỏ tăng mạnh do vận tải qua Hormuz bị đình trệ.

Điều đó khiến bài toán của Riyadh trở nên khó khăn hơn khi các tuyến thay thế được sử dụng nhiều hơn, bất kỳ sự cố nào trên những tuyến này cũng có thể gây tác động lớn hơn đến dòng chảy năng lượng.

Trong nhiều năm kể từ khi can thiệp vào Yemen năm 2015, Ả Rập Saudi không thể đánh bật Houthi khỏi các khu vực lực lượng này kiểm soát. Thỏa thuận đình chiến năm 2022 giúp giảm cường độ giao tranh, nhưng cũng tạo điều kiện để Houthi củng cố lực lượng, trong khi các phe chống Houthi vẫn chia rẽ.

Việc Mocha và Perim lần lượt rơi vào tay lực lượng Houthi cho thấy lực lượng được Ả Rập Saudi hậu thuẫn vẫn thiếu khả năng ngăn chặn một chiến dịch tiến công nhanh và có tổ chức.

Nếu Riyadh tăng cường can thiệp, nguy cơ bị sa lầy trở lại vào cuộc chiến mà nước này từng tìm cách thu hẹp vai trò sẽ lớn hơn; còn nếu kiềm chế, Houthi lại có thêm đòn bẩy tại một tuyến hàng hải ngày càng quan trọng với xuất khẩu dầu của Ả Rập Saudi.

Thái tử Mohammed bin Salman đã đề nghị Tổng thống Donald Trump hỗ trợ quân sự mạnh hơn, song Washington đến nay vẫn tránh các cuộc tấn công trực tiếp và chủ yếu duy trì hỗ trợ tình báo, kỹ thuật.

Kinh nghiệm từ những đợt không kích trước đây cũng khiến lựa chọn quân sự kém hấp dẫn hơn. Các cuộc tấn công có thể gây thiệt hại cho Houthi nhưng không loại bỏ được năng lực quân sự của nhóm này, trong khi việc giành lại và giữ lãnh thổ vẫn phụ thuộc vào các lực lượng Yemen trên thực địa.

Với Mỹ, mở thêm một chiến dịch tại Yemen trong lúc vẫn phải bảo vệ lợi ích hàng hải quanh Hormuz đồng nghĩa với việc phân tán thêm nguồn lực trong một cuộc xung đột đã lan rộng.

Các cuộc tiếp xúc dự kiến giữa Iran và các nước vùng Vịnh tại Oman có thể giúp hạ nhiệt căng thẳng quanh Hormuz nếu đạt được thỏa thuận về vận tải hàng hải. Tuy nhiên, ngay cả trong kịch bản đó, tình hình tại Biển Đỏ vẫn khó trở lại trạng thái trước chiến tranh khi Houthi đã có vị trí thuận lợi hơn quanh Bab al-Mandeb.

Khác với một vụ phong tỏa hoàn toàn, rủi ro tại các eo biển có thể tác động đến thị trường từ rất sớm. Chỉ cần tàu phải neo chờ lâu hơn, phí bảo hiểm tăng hoặc các hãng vận tải chủ động đổi tuyến, chi phí đã bắt đầu dịch chuyển sang giá năng lượng và hàng hóa.

Điều đáng lo hơn là hai tuyến hàng hải quan trọng cùng chịu sức ép: Hormuz vẫn chưa thông suốt, trong khi Bab al-Mandeb ngày càng tiềm ẩn rủi ro. Với Ả Rập Saudi, điều đó đồng nghĩa với việc những phương án vốn được dùng để phân tán rủi ro lại đang đồng thời trở nên mong manh hơn.