HTX gắn sở hữu trí tuệ vào từng trái xoài ở Xuân Lộc

Muốn xuất khẩu, trái xoài không chỉ cần chất lượng. Các thị trường nhập khẩu đòi hỏi sản phẩm phải có “lý lịch” rõ ràng, từ vùng trồng, cơ sở đóng gói đến truy xuất nguồn gốc. Điều đó cho thấy cuộc cạnh tranh mới không chỉ nằm ở sản phẩm mà còn ở sở hữu trí tuệ, dữ liệu và thương hiệu.

Số hóa sản xuất để bồi đắp sở hữu trí tuệ

Tại xã Xuân Lộc (Đồng Nai), HTX Thương mại, dịch vụ nông nghiệp cây xoài Xuân Trường không chạy theo sản lượng. HTX tập trung chuyển đổi số, áp dụng tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc và phát triển thương hiệu. Qua đó, từng bước xây dựng tài sản trí tuệ cho trái xoài, nâng giá trị và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Xoài cát Hòa Lộc của HTX Xuân Trường thu hút người tiêu dùng nhờ chất lượng ổn định, truy xuất nguồn gốc và phát triển thương hiệu gắn với sở hữu trí tuệ.

Ở vùng chuyên canh xoài của HTX, nhật ký điện tử đã thay cho sổ ghi chép thủ công. Mọi công đoạn, từ bón phân, tưới nước, cắt tỉa đến thu hoạch, đều được cập nhật trên hệ thống. Dữ liệu này trở thành “hồ sơ số” của từng vườn xoài, phục vụ quản lý và truy xuất nguồn gốc.

Ông Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc HTX, cho biết toàn bộ hơn 20 hộ thành viên đều được tập huấn định kỳ về sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định và ghi chép nhật ký điện tử.

“Việc ghi chép đầy đủ giúp HTX dễ dàng kiểm soát chất lượng, đồng thời tạo niềm tin với khách hàng và doanh nghiệp thu mua. Khi cần kiểm tra, mọi thông tin đều có thể truy xuất ngay trên hệ thống”, ông Dũng nói.

Theo ông, sự thay đổi lớn nhất không nằm ở việc bỏ cuốn sổ giấy mà nằm ở cách người nông dân quản lý sản xuất bằng dữ liệu. Mỗi thông tin được cập nhật đều giúp HTX theo dõi hiệu quả canh tác, phát hiện những khâu cần điều chỉnh và chuẩn hóa quy trình giữa các thành viên.

Đó cũng là nền tảng để xây dựng tài sản trí tuệ. Theo các chuyên gia, dữ liệu sản xuất đang trở thành một tài sản có giá trị của HTX. Dữ liệu minh bạch giúp chứng minh nguồn gốc, chất lượng và quy trình sản xuất, qua đó bảo vệ thương hiệu và hạn chế hàng giả, hàng mạo danh.

HTX còn đầu tư hệ thống tưới, hòa phân và phun sương tự động. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, các thành viên có thể vận hành toàn bộ hệ thống. Không chỉ tiết kiệm nước, phân bón và nhân công, cách làm này còn tạo dữ liệu phục vụ quản lý, hoàn thiện quy trình sản xuất và phát triển tài sản trí tuệ.

Như chia sẻ của ông Nguyễn Văn Dũng, dữ liệu sản xuất đang trở thành tài sản của HTX. Dữ liệu giúp chuẩn hóa quy trình, truy xuất nguồn gốc và tạo “hồ sơ số” cho từng trái xoài. Đây cũng là yêu cầu ngày càng phổ biến của nhiều thị trường nhập khẩu.

Chất lượng làm nền cho tài sản trí tuệ

Để dữ liệu thực sự tạo ra giá trị, HTX Xuân Trường xác định chất lượng phải là yếu tố cốt lõi. Hiện HTX là chủ đầu tư Dự án Cánh đồng mẫu lớn sản xuất, tiêu thụ xoài với diện tích khoảng 34ha. Toàn bộ vùng chuyên canh đã được cấp chứng nhận VietGAP.

Đây không chỉ là một chứng nhận về quy trình sản xuất an toàn mà còn là nền tảng để xây dựng hệ thống quản lý chất lượng thống nhất giữa các thành viên.

Theo ông Dũng, tất cả thành viên đều được tập huấn thường xuyên về sử dụng vật tư nông nghiệp đúng quy định, thu gom bao bì sau sử dụng, bảo đảm vệ sinh môi trường và cập nhật đầy đủ nhật ký sản xuất.

Song song đó, HTX cũng khuyến khích các thành viên chuyển dần sang sản xuất hữu cơ, tăng sử dụng phân bón hữu cơ và chế phẩm sinh học nhằm đáp ứng yêu cầu của các thị trường chất lượng cao.

Một điểm nhấn khác là việc HTX thực hiện thành công mô hình ghép cải tạo giống xoài cát Bưởi với xoài cát Hòa Lộc. Xoài cát Hòa Lộc vốn nổi tiếng thơm ngon nhưng cũng là giống rất khó trồng, nhạy cảm với điều kiện thời tiết. Người dân địa phương vẫn ví đây là loại cây “nắng không ưa, mưa không chịu”.

Thông qua việc nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao kỹ thuật, HTX đã giúp nhiều thành viên duy trì được năng suất ổn định nhưng vẫn giữ được chất lượng giống xoài. Ông Dũng cũng trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật ghép giống, chăm sóc, thu hoạch và vận hành hệ thống tưới tự động cho các thành viên.

Theo các chuyên gia, những đổi mới về kỹ thuật, quy trình sản xuất và quản lý chất lượng đều góp phần tạo nên giá trị sở hữu trí tuệ cho sản phẩm. Một thương hiệu chỉ có thể phát triển bền vững khi chất lượng được duy trì ổn định. Ngược lại, nếu chất lượng không đồng nhất, giá trị của nhãn hiệu cũng sẽ suy giảm.

Đó là lý do việc áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, xây dựng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc và các hệ thống quản lý chất lượng ngày càng được xem là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển tài sản trí tuệ của các HTX.

Đây là điều kiện quan trọng để đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu. Đồng thời, các “định danh” này còn giúp bảo vệ thương hiệu trước nguy cơ làm giả, mạo danh sản phẩm.

Khi mỗi lô hàng đều xác định rõ vùng trồng, cơ sở đóng gói và quy trình sản xuất, uy tín của sản phẩm cũng được nâng lên. Đây chính là mối liên kết chặt chẽ giữa sở hữu trí tuệ với chất lượng sản phẩm và an toàn thực phẩm. Tài sản trí tuệ sẽ không có nhiều ý nghĩa nếu thiếu nền tảng chất lượng. Ngược lại, chất lượng sẽ khó tạo giá trị gia tăng nếu không được bảo vệ và phát triển thông qua các công cụ của sở hữu trí tuệ.

Thương hiệu số mở rộng cánh cửa xuất khẩu

Nếu trước đây thương hiệu của HTX chủ yếu hiện diện trên bao bì thì nay thương hiệu còn hiện diện trên môi trường số. Chỉ cần quét mã QR, người tiêu dùng có thể biết sản phẩm được trồng ở đâu, ai sản xuất, đạt tiêu chuẩn gì, chăm sóc như thế nào và được đóng gói tại cơ sở nào.

Sở hữu trí tuệ gắn với tiêu chuẩn sản xuất và truy xuất nguồn gốc giúp trái xoài của HTX gia tăng giá trị.

Sự minh bạch giúp nâng giá trị sản phẩm. Thương hiệu số là sự nối dài của tài sản trí tuệ. Khi dữ liệu sản xuất, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng được số hóa, người tiêu dùng có thể dễ dàng kiểm chứng nguồn gốc sản phẩm.

Đây là xu hướng của nhiều thị trường nhập khẩu và cũng mở ra cơ hội cho các HTX phát triển thương mại điện tử. Muốn tận dụng cơ hội này, HTX phải đầu tư cho tài sản trí tuệ, từ nhãn hiệu, dữ liệu sản xuất đến truy xuất nguồn gốc và thương hiệu số.

Theo các chuyên gia, sở hữu trí tuệ chỉ phát huy giá trị khi gắn với tiêu chuẩn chất lượng, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và thương hiệu số. Đây là nền tảng để các HTX nâng sức cạnh tranh, nâng giá trị nông sản và hướng tới xuất khẩu bền vững.

Thực tế tại HTX Xuân Trường cho thấy, tài sản trí tuệ không bắt đầu ở giấy chứng nhận mà được bồi đắp ngay trên đồng ruộng. Gắn sở hữu trí tuệ với tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số đang giúp mỗi trái xoài có thêm “tấm hộ chiếu” để bước vào những thị trường khó tính.