HTX nâng giá trị hạt tiêu bằng sở hữu trí tuệ và liên kết chuỗi

Biến động giá cả không làm khó HTX Nông nghiệp - Thương mại - Du lịch Bầu Mây như nhiều vùng trồng tiêu khác. Nhờ phát triển thương hiệu, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và liên kết chuỗi, hạt tiêu nơi đây đã được nâng giá trị lên nhiều lần.

Biến sáng tạo thành tài sản trí tuệ

Đằng sau thành công đó là câu chuyện về việc biến tri thức và sáng tạo thành tài sản có giá trị. Người đặt nền móng cho hành trình này là ông Lâm Ngọc Nhâm, Giám đốc HTX Bầu Mây, với nhiều năm nghiên cứu để chọn tạo giống tiêu mới mang tên Bầu Mây.

Giống tiêu Bầu Mây được nghiên cứu, chọn tạo và bảo hộ nhãn hiệu đã trở thành nền tảng để HTX xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Trước khi thành công, ông đã trải qua nhiều năm học hỏi từ các chương trình khuyến nông, tìm hiểu tài liệu chuyên ngành và tiếp cận kiến thức từ Viện Khoa học Nông nghiệp miền Nam.

Sau 7 năm kiên trì nghiên cứu, ông Nhâm đã chọn tạo thành công giống tiêu có nhiều đặc tính nổi trội. Cây có bộ rễ khỏe, khả năng chịu hạn tốt, chống chịu sâu bệnh cao và cho năng suất ổn định qua các năm.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở việc tạo ra một giống tiêu mới. Ngay từ đầu, ông Nhâm đã xác định phải bảo vệ thành quả sáng tạo bằng công cụ sở hữu trí tuệ.

Giống tiêu mới được đặt tên là tiêu Bầu Mây, gắn với vùng đất lập nghiệp của ông. Sau đó, nhãn hiệu Tiêu Bầu Mây được đăng ký bảo hộ tại Cục Sở hữu trí tuệ.

Theo ông Nhâm, giống tiêu Bầu Mây hiện cho năng suất từ 10 - 12 tấn/ha, cao hơn nhiều giống tiêu phổ biến trên thị trường. Quan trọng hơn, chất lượng hạt tiêu được duy trì ổn định, đáp ứng yêu cầu của nhiều thị trường khó tính.

Câu chuyện HTX Bầu Mây cho thấy tài sản trí tuệ không còn xa lạ với kinh tế tập thể. Với HTX, đó có thể là giống cây trồng, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý hay quy trình kỹ thuật. Khi được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và khai thác hiệu quả, các tài sản vô hình này có thể tạo ra giá trị vượt xa nông sản nguyên liệu ban đầu.

Tạo khác biệt bằng khoa học công nghệ

Sau khi tạo ra giống tiêu mới, ông Nhâm tiếp tục nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm. Trong quá trình sản xuất, ông nhận thấy hạt tiêu muốn tạo được chỗ đứng bền vững phải có sự khác biệt. Từ suy nghĩ đó, ông bắt đầu thử nghiệm nhiều phương pháp chăm sóc và dinh dưỡng cho cây tiêu.

Ý tưởng sử dụng cua, phôi trứng vịt và sữa để sản xuất phân bón hữu cơ sinh học xuất phát từ chính hoạt động chăn nuôi tại trang trại. Qua nhiều lần điều chỉnh công thức, loại phân hữu cơ đặc biệt này đã được đưa vào sử dụng cho vườn tiêu Bầu Mây.

Kết quả vượt kỳ vọng khi chất lượng hạt tiêu cải thiện rõ rệt, hương vị đặc trưng hơn và tạo được dấu ấn khác biệt trên thị trường. Điều này khẳng định vai trò của nghiên cứu và đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp hiện đại. Thực tế, HTX Bầu Mây luôn gắn phát triển với việc tiếp nhận tri thức từ các cơ quan chuyên môn, khuyến nông và các tổ chức khoa học.

Đây cũng là mô hình cần được khuyến khích trong khu vực kinh tế tập thể. Các HTX cần chủ động liên kết với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học để nghiên cứu, ứng dụng, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Thông qua những liên kết này, các kết quả nghiên cứu có thể nhanh chóng được đưa vào sản xuất. Ngược lại, những vấn đề phát sinh từ thực tiễn sẽ trở thành cơ sở để các nhà khoa học tiếp tục hoàn thiện giải pháp công nghệ.

Ngoài hoạt động nghiên cứu, HTX Bầu Mây còn chú trọng ứng dụng công nghệ vào quản lý sản xuất. Từ vùng nguyên liệu đến quy trình chế biến đều được kiểm soát theo những tiêu chuẩn thống nhất. HTX cũng đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường trong và ngoài nước.

Khi người tiêu dùng ngày càng yêu cầu minh bạch và chất lượng, truy xuất nguồn gốc trở thành trụ cột trong xây dựng thương hiệu và gia tăng giá trị tài sản trí tuệ của HTX. Song song, HTX Bầu Mây đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm từ hạt tiêu thô sang nhóm sản phẩm giá trị gia tăng như tiêu không hạt, tiêu sữa và tiêu muối.

Mỗi sản phẩm hướng tới một nhóm khách hàng khác nhau. Nhờ vậy, giá trị của hạt tiêu không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường nguyên liệu thô. Sự kết hợp giữa việc biến sở hữu trí tuệ thành giá trị kinh tế, kết hợp công nghệ chế biến và đổi mới sáng tạo đã giúp HTX tạo ra lợi thế cạnh tranh riêng.

Thương hiệu mạnh nhờ liên kết chuỗi

Nếu sở hữu trí tuệ là nền tảng thì liên kết chuỗi chính là động lực giúp HTX Bầu Mây phát triển quy mô lớn. Khác với cách sản xuất nhỏ lẻ trước đây, HTX xây dựng hệ sinh thái liên kết với hàng trăm hộ dân trên diện tích hơn 1.000 ha trồng tiêu.

Thành viên HTX Bầu Mây chăm sóc vườn tiêu theo quy trình canh tác hữu cơ. Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và phát triển tài sản trí tuệ đang giúp hạt tiêu gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

Đến nay, HTX đã liên kết khoảng 1.000 thành viên tại nhiều địa phương để phát triển sản xuất nông nghiệp. Theo ông Lâm Ngọc Nhâm, mô hình bao tiêu dài hạn là yếu tố quan trọng giúp người dân yên tâm gắn bó với cây tiêu.

Tham gia chuỗi liên kết, người trồng tiêu được định hướng sản xuất ngay từ đầu vụ, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào biến động thị trường. Đầu ra được xác định rõ ràng giúp giảm rủi ro, đồng thời tăng tính chủ động trong sản xuất. Cùng với chuyển giao kỹ thuật và quy trình canh tác đồng bộ từ HTX, cây tiêu rút ngắn thời gian thu hoạch, nâng năng suất và giúp nhiều hộ dân mạnh dạn quay lại với loại cây trồng này.

Tuy nhiên, theo ông Nhâm, mở rộng diện tích phải đi cùng với chất lượng. Người trồng tiêu chỉ thực sự nâng cao thu nhập khi tham gia đầy đủ vào chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến thương mại hóa sản phẩm.

Một dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng thương hiệu của HTX là chương trình OCOP. Năm 2020, các sản phẩm tiêu không hạt, tiêu một nắng, tiêu sữa, tiêu tươi muối, tiêu xanh muối và củ hoài sơn của HTX được công nhận OCOP 4 sao. Chứng nhận OCOP không chỉ giúp nâng cao uy tín sản phẩm mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường.

Từ đó đến nay, HTX thường xuyên tham gia các chương trình xúc tiến thương mại, hội chợ và hoạt động quảng bá sản phẩm. Nhiều đoàn khách quốc tế, tổ chức ngoại giao và doanh nghiệp đã đến tham quan mô hình sản xuất của HTX.

Cùng với phát triển nông nghiệp, HTX còn khai thác lợi thế du lịch trải nghiệm để gia tăng giá trị thương hiệu. Đến nay, tiêu Bầu Mây đã có mặt tại nhiều thị trường khó tính như Nhật Bản, Mỹ, Úc, Singapore, Canada và Dubai.

Kết quả này cho thấy thương hiệu nông sản Việt hoàn toàn có thể cạnh tranh trên thị trường quốc tế nếu được đầu tư bài bản về chất lượng, sở hữu trí tuệ và liên kết chuỗi.

Từ giống tiêu được nghiên cứu tại Bầu Mây, HTX đã xây dựng thương hiệu có giá trị trên thị trường trong nước và quốc tế. Sở hữu trí tuệ vì thế không chỉ bảo vệ sáng tạo mà còn trở thành đòn bẩy nâng giá trị nông sản và thu nhập cho thành viên HTX.

Thương hiệu, sở hữu trí tuệ và liên kết chuỗi đang trở thành “chìa khóa” của nông nghiệp hiện đại. HTX chỉ có thể phát triển bền vững khi biến tri thức và sáng tạo thành giá trị kinh tế thực.