Huế và hành trình khẳng định vị thế dẫn đầu về bảo vệ môi trường

Du khách trải nghiệm du lịch sinh thái tại Phá Tam Giang. Ảnh: Hiền Lường

Những năm gần đây, bảo vệ môi trường đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng của phát triển bền vững, gắn với chất lượng sống của người dân và năng lực cạnh tranh của mỗi địa phương. Tại Việt Nam, Bộ chỉ số đánh giá kết quả bảo vệ môi trường (PEPI - Provincial Environmental Protection Index) ra đời đã tạo nên công cụ đo lường toàn diện, khách quan về hiệu quả quản lý môi trường ở cấp tỉnh, thành phố.

Qua các kết quả PEPI được công bố từ năm 2020 đến năm 2024, tỉnh Thừa Thiên Huế trước đây, nay là TP. Huế trực thuộc Trung ương đã cho thấy một quá trình cải thiện bền bỉ, rõ nét và mang tính đột phá và vươn lên dẫn đầu cả nước về công tác bảo vệ môi trường.

PEPI - thước đo hiệu quả quản lý môi trường địa phương

PEPI do Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chủ trì xây dựng, công bố định kỳ hằng năm đối với 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Bộ chỉ số được thiết kế nhằm đánh giá kết quả thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ môi trường, đồng thời phản ánh mức độ hài lòng của người dân về chất lượng môi trường sống.

Cấu trúc PEPI gồm ba nhóm chỉ số chính với tổng điểm tối đa 100 điểm: (1) Kết quả thực thi nhiệm vụ quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường; (2) kết quả bảo vệ môi trường, hệ sinh thái và khí hậu; (3) mức độ hài lòng của người dân đối với chất lượng môi trường sống. Cách tiếp cận này giúp PEPI không chỉ phản ánh nỗ lực quản lý của chính quyền, mà còn đo lường tác động thực tế đến đời sống xã hội.

Nền tảng vững chắc từ những năm đầu

2020 là năm đầu tiên Bộ chỉ số PEPI được triển khai trên phạm vi cả nước. Trong bối cảnh còn nhiều khó khăn về dữ liệu, phương pháp và năng lực triển khai, kết quả PEPI 2020 mang ý nghĩa định hình mặt bằng chung về bảo vệ môi trường của các địa phương.

Theo công bố, Huế nằm trong nhóm địa phương đạt mức khá, không thuộc nhóm thấp, cho thấy địa phương đã có nền tảng tương đối tốt về quản lý và bảo vệ môi trường. Đây là kết quả của quá trình lâu dài gắn bảo vệ môi trường với bảo tồn di sản, phát triển du lịch bền vững và gìn giữ cảnh quan đô thị đặc thù.

Sang năm 2021, kết quả PEPI cho thấy xu hướng chung của cả nước là số địa phương đạt mức tốt tăng lên, số địa phương trung bình giảm mạnh. Trong xu thế đó, Huế tiếp tục duy trì vị trí ổn định, từng bước cải thiện các chỉ số thành phần, nhất là về chất lượng môi trường sống và sự tham gia của cộng đồng.

Củng cố và bứt phá

Giai đoạn 2022 - 2023 được xem là thời kỳ Huế tăng tốc rõ rệt trong công tác bảo vệ môi trường. Nhiều giải pháp đồng bộ được triển khai, từ kiểm soát nguồn thải, quản lý chất thải rắn sinh hoạt, bảo vệ tài nguyên nước đến bảo tồn hệ sinh thái rừng và đầm phá.

Kết quả PEPI 2023 đã phản ánh rõ những nỗ lực đó. Huế đạt 62,80 điểm, xếp thứ 5/63 tỉnh, thành phố trên cả nước. Đây là lần đầu tiên Huế chính thức bước vào nhóm địa phương có kết quả bảo vệ môi trường cao, vượt lên trên nhiều địa phương có quy mô kinh tế lớn hơn.

Thứ hạng này không chỉ là sự ghi nhận về mặt kỹ thuật, mà còn cho thấy hiệu quả của mô hình phát triển đặt môi trường, di sản và chất lượng sống của người dân làm trung tâm. Các chỉ số liên quan đến bảo vệ môi trường sống, hệ sinh thái và mức độ hài lòng của người dân đều được cải thiện rõ rệt.

Đến vị trí dẫn đầu cả nước

Năm 2024 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi Huế đạt 80,63 điểm, xếp thứ Nhất trên 63 tỉnh, thành phố, trở thành địa phương dẫn đầu cả nước về kết quả bảo vệ môi trường theo Bộ chỉ số PEPI tại Quyết định số 5848/QĐ-BNNMT ngày 31/12/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về phê duyệt và công bố kết quả thực hiện Bộ chỉ số đánh giá kết quả bảo vệ môi trường năm 2024 của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Khoảng cách điểm số giữa Huế và các địa phương xếp sau cho thấy Huế có sự bứt phá mang tính toàn diện, không chỉ ở một vài chỉ số đơn lẻ. Kết quả này phản ánh sự nỗ lực bền bỉ của cả hệ thống chính trị, sự phối hợp hiệu quả giữa các cấp, các ngành, cùng với sự đồng thuận và tham gia tích cực của người dân trong bảo vệ môi trường.

Việc TP. Huế dẫn đầu và TP. Đà Nẵng xếp thứ hai trong bảng xếp hạng PEPI 2024 cũng cho thấy xu hướng tích cực của khu vực kinh tế trọng điểm miền Trung, nơi đang từng bước khẳng định vai trò tiên phong trong phát triển đô thị sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tầm nhìn phát triển bền vững

Thành tích dẫn đầu PEPI 2024 không chỉ mang ý nghĩa xếp hạng, mà còn là sự khẳng định cho định hướng phát triển lâu dài của Huế. Trong tiến trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Huế xác định rõ môi trường là một trong những trụ cột cốt lõi, gắn với bảo tồn di sản, phát triển văn hóa và du lịch bền vững.

Kết quả PEPI cho thấy, Huế đã thành công trong việc gắn phát triển kinh tế - xã hội với bảo vệ môi trường, gìn giữ cảnh quan, bảo tồn thiên nhiên và nâng cao chất lượng sống của người dân. Đây chính là nền tảng để Huế hướng tới mục tiêu trở thành đô thị di sản, văn hóa, sinh thái, cảnh quan thân thiện với môi trường, xứng tầm trung tâm văn hóa - du lịch đặc sắc của cả nước.

Nhìn lại giai đoạn 2020 - 2024, hành trình bảo vệ môi trường của Huế là một quá trình cải thiện liên tục, có chiều sâu và mang tính chiến lược. Từ nhóm khá trong những năm đầu triển khai PEPI, Huế từng bước vươn lên nhóm cao và cuối cùng giữ vị trí số một cả nước.

Kết quả này không chỉ là niềm tự hào của địa phương, mà còn là minh chứng cho một mô hình phát triển đặt môi trường và con người ở vị trí trung tâm. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và đô thị hóa ngày càng gia tăng, thành tích PEPI 2024 sẽ là nền tảng quan trọng để Huế tiếp tục giữ vững vai trò tiên phong, đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững chung của cả nước.

TS. Nguyễn Đính