Hùng Lô – Cảm nhận di sản từ nhịp sống cộng đồng

Đình Hùng Lô (phường Vân Phú, tỉnh Phú Thọ) hơn 300 năm tuổi, lưu giữ nhiều giá trị kiến trúc truyền thống Việt Nam. (Nguồn ảnh: UBND phường Vân Phú)

Một câu Xoan dưới mái đình hơn ba thế kỷ, một lần tự tay làm bánh, một cuộc trò chuyện cùng người giữ nghề… Những trải nghiệm ấy làm nên sức hấp dẫn của Điểm du lịch văn hóa cộng đồng Hùng Lô, nơi du khách tìm hiểu văn hóa Đất Tổ qua chính những con người đang gìn giữ và tiếp nối di sản.

Tại tổ dân phố Hùng Lô, phường Vân Phú, tỉnh Phú Thọ, tiếng hát, nếp nhà và nghề truyền thống kết nối thành một hành trình giàu cảm xúc. Người dân vừa là chủ thể văn hóa, vừa là người đón khách, kể chuyện, giúp mỗi cuộc gặp gỡ trở thành dịp khám phá chiều sâu của một miền quê.

Tiếng Xoan dẫn bước, mái đình giữ hồn

Đình Hùng Lô là điểm khởi đầu đầy ý nghĩa cho hành trình ấy. Được xây dựng năm 1697, xếp hạng Di tích quốc gia năm 1984, ngôi đình lưu giữ dấu ấn lịch sử và gắn bó với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Dưới mái đình cổ, Hát Xoan Phú Thọ – di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh – đem đến cho người nghe một cách cảm nhận riêng về Đất Tổ. Lời ca, nhịp phách hòa trong không gian kiến trúc truyền thống, giúp du khách cảm nhận sự gắn kết giữa nghệ thuật dân gian với môi trường đã nuôi dưỡng di sản.

Du khách thưởng thức Hát Xoan Phú Thọ trong không gian đình cổ Hùng Lô. (Nguồn ảnh: UBND phường Vân Phú)

Qua phần trình diễn và những câu chuyện được giới thiệu, người nghe hiểu thêm về phong tục, nghi lễ và vị trí của Hát Xoan trong đời sống tinh thần địa phương. Sức cuốn hút đến từ cả câu hát lẫn sự tận tình của người thực hành di sản, khi họ chia sẻ điều thân thuộc với mình bằng niềm tự hào dành cho quê hương.

Chị Nguyễn Thu Hà, du khách Hà Nội, chia sẻ: “Nghe Hát Xoan ngay tại đình cổ, tôi cảm nhận rõ hơn sự gắn bó giữa câu hát và vùng đất này. Được nghe người dân giới thiệu về phong tục, tôi thấy chuyến đi có chiều sâu hơn. Điều đọng lại là sự gần gũi và tình cảm họ dành cho di sản quê mình.”

Từ đình làng, hành trình tiếp nối qua những nếp nhà gỗ lâu đời. Khoảng 50 ngôi nhà gỗ cổ còn được lưu giữ góp phần tạo nên nét riêng của Hùng Lô, mở thêm góc nhìn về kiến trúc và sinh hoạt truyền thống của làng Việt vùng Đất Tổ.

Đình Hùng Lô mang vẻ đẹp cổ kính, in đậm dấu ấn văn hóa vùng Đất Tổ. (Nguồn ảnh: UBND phường Vân Phú)

Những nếp nhà ấy giúp câu chuyện văn hóa trở nên gần gũi. Bên cạnh không gian sinh hoạt chung của làng là không gian gia đình, nơi nếp sống được vun đắp, ký ức được lưu giữ và những giá trị thân thuộc tiếp tục được trao truyền.

Theo bàn tay giữ nghề, hiểu thêm nếp làng

Rời mái đình, du khách có thể khám phá Hùng Lô qua nghề làm mì gạo đã có lịch sử hơn 100 năm. Hơn 30 hộ làm nghề mở cửa xưởng đón khách tham quan, tìm hiểu quy trình sản xuất, đưa công việc thường ngày trở thành một phần sinh động của trải nghiệm du lịch.

Nghề làm mì gạo hơn 100 năm tuổi ở Hùng Lô thu hút du khách đến tham quan, tìm hiểu quy trình sản xuất tại hơn 30 hộ làm nghề. (Nguồn ảnh: UBND phường Vân Phú)

Qua lời kể của người làm nghề, sợi mì mang theo câu chuyện về kinh nghiệm, sự khéo léo và công sức gìn giữ sản phẩm truyền thống. Được tìm hiểu ngay tại nơi sản xuất, du khách có thêm cơ sở để trân trọng món ăn quen thuộc và hiểu vì sao nghề có thể gắn bó lâu bền với đời sống người làng.

Hùng Lô có 5 sản phẩm được công nhận OCOP. Trong đó, mì gạo sạch sợi nhỏ làng Hùng Lô đạt OCOP 5 sao, mì gạo Hùng Lô loại đặc biệt đạt OCOP 4 sao trong năm 2025. Những kết quả ấy ghi nhận nỗ lực nâng chất lượng sản phẩm, đồng thời mở thêm cơ hội để nghề truyền thống tiếp cận thị trường và được nhiều người biết đến.

Cùng với nghề mì gạo, trải nghiệm làm bánh chưng, bánh giầy làng Xốm đem lại niềm vui được trực tiếp tham gia. Qua từng thao tác được hướng dẫn, du khách cảm nhận sự tỉ mỉ trong cách làm bánh và tìm hiểu văn hóa ẩm thực địa phương. Với các gia đình, đây còn là khoảng thời gian để người lớn và trẻ nhỏ cùng học, cùng làm, cùng chia sẻ một trải nghiệm đáng nhớ.

Du khách trải nghiệm gói bánh chưng truyền thống tại Điểm du lịch văn hóa cộng đồng Hùng Lô. (Nguồn ảnh: UBND phường Vân Phú)

Anh Trần Đức Minh, du khách Bắc Ninh, bày tỏ: “Tôi thích được tự tay tham gia làm bánh và trò chuyện với người làm nghề. Khi hiểu công sức phía sau một sản phẩm, mình cũng trân trọng hơn món quà mang về. Chuyến đi vì thế có thêm câu chuyện để kể với người thân.”

Từ thưởng thức ẩm thực đến tìm hiểu cách làm, từ chọn mua sản vật đến gặp người sản xuất, mỗi hoạt động giúp du khách gắn bó hơn với điểm đến. Sợi mì, chiếc bánh mang về cũng lưu lại một phần ký ức về con người và nếp sống Hùng Lô.

Người dân tiếp nối sức sống di sản

Sự tham gia của cộng đồng là mạch nối xuyên suốt các trải nghiệm tại Hùng Lô. Câu lạc bộ Hát Xoan làng Hùng Lô phối hợp cùng các hộ sản xuất mì gạo, kết nối thưởng thức nghệ thuật với tham quan làng nghề và tìm hiểu đời sống địa phương. Nhờ đó, hành trình có sự tiếp nối tự nhiên giữa nghe, xem, trải nghiệm và trò chuyện.

Du khách chụp ảnh lưu niệm cùng các thành viên Câu lạc bộ Hát Xoan làng Hùng Lô trong không gian đình cổ. (Nguồn ảnh: UBND phường Vân Phú).

Tính đến tháng 9/2026, địa phương có 20 hộ tham gia hoạt động du lịch với 60 lao động trực tiếp. Người dân đảm nhận nhiều vai trò, từ thực hành di sản, giới thiệu nghề đến phục vụ ẩm thực, đón tiếp du khách. Cùng với đó, các nhà hàng, cơ sở kinh doanh, mua sắm và hướng dẫn viên tại điểm góp phần đáp ứng nhu cầu của khách.

Giá trị của cách làm này nằm ở mối liên hệ giữa gìn giữ văn hóa và phát triển sinh kế. Khi hoạt động du lịch tạo thêm việc làm, đầu ra cho sản phẩm và cơ hội giới thiệu quê hương, người dân có thêm động lực duy trì nghề, thực hành tiếng hát và chăm chút những không gian văn hóa của làng.

Các hoạt động văn hóa truyền thống tại Hùng Lô thu hút đông đảo người dân và du khách (Nguồn ảnh: UBND phường Vân Phú)

Mỗi cuộc gặp gỡ với du khách cũng là dịp để cộng đồng nhìn lại, hiểu sâu hơn giá trị mình đang nắm giữ. Một câu hát được lắng nghe, một sản phẩm được đón nhận, một câu chuyện được quan tâm đều góp phần nuôi dưỡng niềm tự hào và ý thức tiếp nối.

Đến Hùng Lô, hãy dành thời gian nghe trọn một câu Xoan, thử làm một chiếc bánh, tìm hiểu một nếp nhà và trò chuyện với người giữ nghề. Chính những gặp gỡ giản dị ấy khiến văn hóa Đất Tổ trở nên gần gũi, để chuyến đi lưu lại bằng cảm xúc và sự thấu hiểu. Và khi du khách mang theo một câu chuyện đẹp về Hùng Lô, sức sống của di sản lại được nối dài.