Từ ký ức chợ Sài Gòn xưa đến hành trình kết nối di sản hôm nay

Các đại biểu tham dự Lễ kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc được tổ chức tại phường Tân Định, TP.HCM sáng 14/11.

Sáng ngày 14 tháng 11, con đường Đặng Dung, phường Tân Định, TP.HCM trở nên nhộn nhịp với những gian hàng mang dáng dấp chợ xưa. Quầy nón lá, guốc mộc, những vật dụng quen thuộc của một thời được sắp đặt giữa không gian phố thị hiện đại, gợi lại hình ảnh Sài Gòn cách đây hơn nửa thế kỷ.

Giữa dòng người tham quan, nhiều người dừng lại khá lâu bên những gian hàng, chăm chú ngắm nhìn từng món đồ, chụp ảnh lưu niệm và kể cho con cháu nghe về một thời đã qua.

Không chỉ tái hiện một góc chợ Sài Gòn những năm 1960-1970, chương trình trên đường Đặng Dung. TP.HCM mở ra không gian gặp gỡ giữa các thế hệ, nơi những câu chuyện về Biệt động Sài Gòn - Gia Định được kể lại qua ký ức nhân chứng, tình cảm của người dân và những giá trị văn hóa được gìn giữ qua thời gian.

Với người từng sống ở Sài Gòn, những năm tháng ấy là dịp để tìm lại những hình ảnh thân thuộc.

Với người trẻ, đó là cơ hội để khám phá một phần đời sống đô thị mà họ chỉ biết qua sách báo và lời kể của ông bà, cha mẹ.

Không gian văn hóa chợ xưa là điểm nhấn trong chương trình “Giữ gìn bản sắc - Gắn kết nghĩa tình”, do UBND và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường Tân Định phối hợp với Bảo tàng Biệt động Sài Gòn - Gia Định tổ chức, hưởng ứng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026.

Tham dự chương trình có bà Đặng Thị Ngọc Thịnh, nguyên Phó Chủ tịch nước; bà Tô Thị Bích Châu, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam; cùng đại diện chính quyền địa phương, các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và thân nhân của các chiến sĩ Biệt động Sài Gòn - Gia Định.

Các cựu chiến binh tại di tích Biệt động Sài Gòn, số 113A Đặng Dung, phường Tân Định,

Cựu chiến sĩ tình báo Biệt động Sài Gòn tham gia ngày hội.

Những câu chuyện lịch sử được kể bằng ký ức nhân chứng

Không chỉ có không khí hoài niệm của một khu chợ xưa, chương trình còn đưa người tham dự trở về những năm tháng hoạt động bí mật của lực lượng Biệt động Sài Gòn - Gia Định.

Tại địa chỉ 113A Đặng Dung, nơi gắn với di tích cơ sở hoạt động bí mật của lực lượng biệt động, những nhân chứng lịch sử đã gặp gỡ, chia sẻ câu chuyện về cuộc chiến đấu trong lòng đô thị, những năm tháng gian khó và tình đồng đội sau chiến tranh.

Trong số đó có bà Vũ Minh Nghĩa, nữ chiến sĩ Đội 5 Biệt động tham gia trận đánh vào Dinh Độc Lập dịp Tết Mậu Thân 1968, bà Lại Thị Kim Túy, nữ giao liên Đội 3 Biệt động, ông Hồ Duy Hùng, cựu chiến sĩ Quân báo Sài Gòn - Gia Định và ông Lâm Quốc Dũng, người từng thực hiện nhiệm vụ làm giấy tờ phục vụ cán bộ, chiến sĩ hoạt động bí mật.

Không chỉ có không khí hoài niệm của một khu chợ xưa, chương trình còn đưa người tham dự trở về những năm tháng hoạt động bí mật của lực lượng Biệt động Sài Gòn - Gia Định.

Qua lời kể của các nhân chứng, chúng ta hiểu thêm rằng phía sau những trận đánh đi vào lịch sử là sự đóng góp thầm lặng của nhiều lực lượng và các gia đình cơ sở cách mạng.

Đó là những người làm công tác giao liên, bảo đảm, văn thư, những gia đình âm thầm nuôi giấu cán bộ, cất giữ tài liệu, vũ khí và bảo vệ các cơ sở hoạt động bí mật.

Đặc biệt, sự hiện diện của thân nhân các liệt sĩ và những gia đình từng che chở cho lực lượng cách mạng khiến cuộc gặp gỡ càng thêm ý nghĩa.

Khu vực trưng bày tư liệu, hình ảnh và triển lãm số giới thiệu lịch sử hình thành, phát triển của địa phương, các di tích, địa danh, nhân vật, công trình kiến trúc và nét sinh hoạt văn hóa của người dân.

Bà Tô Thị Mai Hương, con gái Anh hùng liệt sĩ Tô Hoài Thanh, ông Đỗ Tấn Cường, con trai ông bà Đỗ Miễn, chủ nhân ngôi nhà tại địa chỉ tổ chức chương trình, là những người tiếp nối ký ức gia đình với câu chuyện lịch sử của địa phương.

Một trong những hiện vật thu hút sự chú ý của khách tham quan là chiếc Citroën mang số hiệu NCE-345, thuộc bộ sưu tập xe cổ gắn với hoạt động của lực lượng Biệt động Sài Gòn.

Đây là một trong hai chiếc xe của ông Trần Văn Lai, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, được Đội 5 Biệt động sử dụng trong cuộc tiến công vào Dinh Độc Lập vào dịp Tết Mậu Thân 1968. Những hiện vật như chiếc xe cổ không đơn thuần là phương tiện trong thời chiến.

Chúng còn là chứng tích giúp người hôm nay hình dung rõ hơn về cách thức hoạt động, sự sáng tạo và lòng dũng cảm của các chiến sĩ biệt động giữa lòng đô thị.

Với người trẻ, đó là cơ hội để khám phá một phần đời sống đô thị mà họ chỉ biết qua sách báo và lời kể của ông bà, cha mẹ.

Khi di sản trở thành một phần đời sống cộng đồng

Bên cạnh không gian chợ xưa và hoạt động giao lưu nhân chứng, ngày hội còn có nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao, tham quan di sản, thưởng lãm tranh sơn mài của họa sĩ Việt Anh, tìm hiểu ẩm thực, sản phẩm OCOP và trải nghiệm các tiện ích số của phường Tân Định.

Khu vực trưng bày tư liệu, hình ảnh và triển lãm số giới thiệu lịch sử hình thành, phát triển của địa phương, các di tích, địa danh, nhân vật, công trình kiến trúc và nét sinh hoạt văn hóa của người dân.

Qua đó, những giá trị lịch sử không chỉ được lưu giữ trong không gian bảo tàng mà còn hiện diện trong các hoạt động gần gũi với đời sống hằng ngày.

Nhiều du khách nước ngoài rất hào hứng với sự kiện.

Nhiều người dân, du khách nước ngoài và các bạn trẻ hào hứng tham quan, chụp ảnh tại các gian hàng chợ xưa. Sự tò mò, thích thú trước những vật dụng quen thuộc của một thời cho thấy sức hấp dẫn của di sản khi được giới thiệu bằng hình thức trực quan, sinh động và gần gũi.

Theo bà Đỗ Thị Ánh Tuyết, Phó Chủ tịch UBND phường Tân Định, chương trình là mô hình sáng tạo nhằm phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong việc tổ chức các hoạt động văn hóa, kết nối cư dân và gìn giữ các giá trị truyền thống.

Quá khứ vì thế không còn là những trang sử xa xôi, mà trở thành một phần ký ức sống động, được người dân tiếp nhận, gìn giữ và truyền lại cho các thế hệ mai sau.

Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục khuyến khích các khu phố chủ động triển khai các hoạt động có sức lan tỏa, thu hút người dân tham gia, góp phần xây dựng cộng đồng đoàn kết, văn minh, nghĩa tình.

Điều đọng lại sau ngày hội không chỉ là hình ảnh một khu chợ xưa được tái hiện hay những câu chuyện lịch sử được nhắc lại.

Đó còn là sự gặp gỡ giữa những người từng trải qua chiến tranh với thế hệ sinh ra trong hòa bình, giữa ký ức của các gia đình cơ sở cách mạng và sự quan tâm của cộng đồng ngày nay. Trên con đường Đặng Dung, những gian hàng nón lá, guốc mộc và những câu chuyện về người chiến sĩ biệt động cùng hiện diện trong một không gian văn hóa chung.

Quá khứ vì thế không còn là những trang sử xa xôi, mà trở thành một phần ký ức sống động, được người dân tiếp nhận, gìn giữ và truyền lại cho các thế hệ mai sau.