Hưng Yên tìm lời giải cho bài toán rác thải

Lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn Hưng Yên đang ở mức gần 2.000 tấn mỗi ngày, trong khi năng lực xử lý tập trung còn hạn chế. Trong bối cảnh tỉnh đặt mục tiêu xử lý 100% chất thải rắn sinh hoạt và hướng tới phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại, thân thiện với môi trường, việc hình thành các cơ sở xử lý rác quy mô lớn, ứng dụng công nghệ hiện đại, kết hợp thu hồi năng lượng đang trở thành yêu cầu đáng chú ý.

Gần 2.000 tấn rác mỗi ngày

Cùng với tốc độ đô thị hóa, phát triển công nghiệp và gia tăng dân số, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn Hưng Yên ngày càng lớn.

Theo thông tin được UBND tỉnh Hưng Yên cập nhật tháng 5/2026, tổng lượng chất thải phát sinh trên địa bàn tỉnh hiện khoảng 1.977 tấn/ngày, trong khi tỷ lệ thu gom đạt khoảng 98%. Trên cơ sở dự báo lượng rác phát sinh trong các giai đoạn 2030, 2035 và 2050, tỉnh đang nghiên cứu quy hoạch 3 khu xử lý rác thải tập trung, đồng thời xây dựng phương án phân vùng thu gom, vận chuyển và xử lý.

Những con số này cho thấy bài toán rác thải của Hưng Yên không còn là câu chuyện của riêng từng địa phương mà đã trở thành vấn đề cần một giải pháp có tính quy hoạch, lâu dài và đồng bộ.

Trước đó, các số liệu của tỉnh cũng cho thấy lượng rác thải sinh hoạt đã tăng đáng kể so với những năm trước. Một thông tin được công bố trên Cổng thông tin điện tử của ngành tài nguyên và môi trường Hưng Yên cho biết quy hoạch quản lý chất thải rắn đến năm 2025 từng dự báo lượng chất thải rắn sinh hoạt toàn tỉnh ở mức khoảng 1.500,6 tấn/ngày.

Thực tế hiện nay, con số phát sinh đã cao hơn đáng kể so với dự báo nói trên, cho thấy sức ép đối với hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý rác ngày càng lớn.

Thu gom cao nhưng năng lực xử lý tập trung vẫn là vấn đề

Tỷ lệ thu gom khoảng 98% là một kết quả đáng chú ý. Tuy nhiên, thu gom được rác mới chỉ là một phần của bài toán. Vấn đề quan trọng hơn nằm ở việc sau khi thu gom, rác được xử lý như thế nào, bằng công nghệ gì và có thể giảm được bao nhiêu lượng rác phải chôn lấp.

Một báo cáo, thông tin được cơ quan chức năng Hưng Yên công bố cuối năm 2025 cho thấy trên địa bàn Hưng Yên (cũ), lượng rác thải sinh hoạt phát sinh khoảng 787 tấn/ngày, lượng thu gom, xử lý khoảng 653 tấn/ngày, tương đương khoảng 83%. Trong số lượng được xử lý, chôn lấp vẫn chiếm 65,1%, xử lý bằng phương pháp đốt khoảng 25%, còn lại là xử lý rác hữu cơ tại hộ gia đình.

Trong khi đó, một thông tin của Công an tỉnh Hưng Yên tháng 3/2026 cho biết, trên địa bàn hiện phát sinh khoảng 1.850–2.000 tấn rác thải sinh hoạt mỗi ngày; tỷ lệ thu gom đạt khoảng 95%, nhưng lượng rác được xử lý tập trung tại các khu xử lý chỉ khoảng 450 tấn/ngày, tương đương hơn 22% lượng rác phát sinh. Phần còn lại vẫn được xử lý bằng nhiều hình thức khác nhau, trong đó có chôn lấp, đốt quy mô nhỏ hoặc xử lý tại hộ gia đình.

Đáng chú ý, bài toán không chỉ nằm ở lượng rác phát sinh mới. Theo số liệu của cơ quan chức năng tỉnh Hưng Yên, tính đến tháng 3/2026, toàn tỉnh có 461 điểm, bãi chôn lấp chứa rác thải tồn đọng, với tổng khối lượng 1.681.482 tấn. Đây là lượng chất thải đã tích tụ qua nhiều năm, tạo áp lực lớn lên quỹ đất, môi trường và hệ thống xử lý chất thải của địa phương. Các điểm, bãi chôn lấp, hố ủ và điểm tập kết tại nhiều xã, thôn cũng được cơ quan chức năng đánh giá là đã quá tải.

Các số liệu ở những thời điểm và phạm vi thống kê khác nhau có thể có sự chênh lệch, nhưng cùng cho thấy một thực tế: nhu cầu xử lý rác tập trung với công nghệ phù hợp đang rất lớn.

Từ chôn lấp, đốt nhỏ lẻ đến nhu cầu công nghệ hiện đại

Một trong những thách thức của xử lý chất thải hiện nay là sự phụ thuộc vào các phương thức truyền thống.

Theo cơ quan chuyên môn của tỉnh, tình trạng đổ, đốt, chôn lấp chất thải không đúng quy định vẫn từng xảy ra tại nhiều địa phương, đặc biệt tại Văn Giang và Văn Lâm.

Trong khi đó, các khu xử lý rác hiện hữu dù đã được đầu tư, nâng cấp vẫn cần được bổ sung năng lực để đáp ứng lượng chất thải ngày càng tăng.

Chẳng hạn, Khu xử lý chất thải rắn Đại Đồng từng được đầu tư với công suất xử lý chất thải rắn sinh hoạt khoảng 200 tấn/ngày; công nghệ xử lý đã được chuyển dần từ chôn lấp sang đốt. Tỉnh cũng từng triển khai các hạng mục mở rộng nhằm nâng công suất xử lý.

Với riêng lượng rác đã chôn lấp, con số 1.681.482 tấn tương đương khoảng 1,68 triệu tấn. Đặt trong mối liên hệ với Quyết định số 68/QĐ-UBND, việc giai đoạn 1 của Nhà máy điện rác Phù Cừ được bố trí 200 tấn/ngày đêm để xử lý chất thải rắn đã chôn lấp và chất thải rắn công nghiệp thông thường cho thấy dự án có thêm chức năng xử lý lượng chất thải tồn lưu, bên cạnh xử lý rác sinh hoạt phát sinh mới.

Điều đó cho thấy Hưng Yên đã có bước chuyển từ chôn lấp sang đốt rác. Tuy nhiên, trong điều kiện lượng rác ngày càng lớn, yêu cầu đặt ra không chỉ là “đốt rác”, mà cần những cơ sở có công nghệ xử lý hiện đại, kiểm soát môi trường chặt chẽ và có khả năng thu hồi năng lượng.

Đây chính là khoảng trống mà mô hình điện rác có thể hướng tới.

Vì sao cần điện rác?

Khác với mô hình xử lý rác chỉ tập trung vào việc giảm khối lượng chất thải, điện rác đặt mục tiêu kết hợp hai nhiệm vụ: xử lý chất thải và thu hồi năng lượng.

Trong quá trình đốt, nhiệt năng được thu hồi để tạo hơi nước, từ đó phát điện. Như vậy, một phần giá trị năng lượng trong chất thải được khai thác thay vì toàn bộ lượng rác sau xử lý trở thành gánh nặng cần chôn lấp.

Đối với Hưng Yên, đây là hướng có ý nghĩa trong bối cảnh quỹ đất dành cho xử lý chất thải cần được sử dụng hiệu quả hơn, lượng rác phát sinh ngày càng lớn và tỉnh đang định hướng phát triển theo mô hình công nghiệp hiện đại, thân thiện với môi trường, phát thải carbon thấp. Quy hoạch tỉnh Hưng Yên thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 cũng xác định định hướng phát triển công nghiệp hiện đại, thân thiện với môi trường và phát thải carbon thấp.

Đáng chú ý, đến nay Hưng Yên chưa có nhà máy điện rác đi vào vận hành, trong khi nhu cầu xử lý chất thải bằng công nghệ hiện đại ngày càng rõ rệt. Vì vậy, việc triển khai dự án điện rác Phù Cừ có thể tạo ra một phương thức xử lý mới, bổ sung cho hệ thống xử lý hiện hữu của tỉnh.

Phù Cừ - dự án được đặt trong đúng bài toán của địa phương

Theo Quyết định số 68/QĐ-UBND ngày 25/12/2025, UBND tỉnh Hưng Yên đã chấp thuận điều chỉnh chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư đối với dự án Nhà máy điện rác Phù Cừ do Công ty Cổ phần Năng lượng Môi trường Thiên Ý - Huy Anh thực hiện.

Dự án được thực hiện tại xã Đoàn Đào, với mục tiêu xây dựng nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn đã chôn lấp, chất thải rắn công nghiệp thông thường bằng công nghệ lò đốt ghi cơ học kiểu Waterleau của Bỉ. Nhiệt năng thu hồi được sử dụng để tạo hơi nước phát điện.

Theo Quyết định số 68/QĐ-UBND ngày 25/12/2025 chấp thuận điều chỉnh chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư, dự án có quy mô công suất thiết kế 1.600 tấn chất thải/ngày đêm, công suất phát điện 40 MW. Giai đoạn 1 có công suất 800 tấn/ngày đêm, gồm 600 tấn rác thải sinh hoạt và 200 tấn chất thải rắn đã chôn lấp cùng chất thải rắn công nghiệp thông thường/ngày đêm; giai đoạn 2 có công suất 800 tấn/ngày đêm.

Chi tiết này cho thấy dự án không chỉ hướng tới xử lý dòng rác phát sinh hằng ngày mà còn được chấp thuận tiếp nhận, xử lý một phần lượng chất thải rắn đã chôn lấp. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: 200 tấn/ngày đêm là công suất được bố trí trong giai đoạn 1 cho chất thải rắn đã chôn lấp và chất thải rắn công nghiệp thông thường, không đồng nghĩa toàn bộ lượng rác đã chôn lấp tồn đọng trên địa bàn tỉnh sẽ được xử lý ngay tại dự án.

Đặc biệt, quyết định chấp thuận đầu tư quy định dự án không thực hiện việc tập kết, thu gom rác thải từ các tỉnh, địa phương khác để xử lý tại Hưng Yên. Điều này xác định rõ phạm vi phục vụ của dự án và giúp đặt dự án trong bài toán xử lý chất thải của địa phương.

Cần một dự án điện rác, nhưng phải là dự án xanh

Sự cần thiết của điện rác không chỉ nằm ở số tấn rác có thể xử lý mỗi ngày. Một dự án điện rác chỉ thực sự có ý nghĩa khi đồng thời giải quyết được ba yêu cầu: xử lý được lượng chất thải lớn, giảm áp lực chôn lấp và kiểm soát tốt các tác động môi trường.

Đây cũng là lý do yêu cầu về công nghệ cần được đặt lên hàng đầu.

Theo quyết định của UBND tỉnh, Nhà máy điện rác Phù Cừ phải sử dụng công nghệ, quy chuẩn, dây chuyền và trang thiết bị hiện đại, thân thiện với môi trường, đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn môi trường của Việt Nam.

Bên cạnh đó, nhà đầu tư phải thực hiện đầy đủ các quy định về đất đai, xây dựng, bảo vệ môi trường, lao động và các quy định pháp luật có liên quan; các cơ quan chuyên môn của tỉnh có trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra và giám sát quá trình triển khai.

Đây là những điều kiện quan trọng để bảo đảm điện rác không trở thành một hình thức chuyển dịch ô nhiễm từ rác thải sang khí thải, tro xỉ hoặc các nguồn thải khác.

Không chỉ là một nhà máy xử lý rác

Hưng Yên đang đặt mục tiêu đến năm 2030 thu gom, xử lý 100% chất thải rắn sinh hoạt, đồng thời đẩy nhanh tiến độ xây dựng các nhà máy xử lý rác tập trung và xử lý các điểm tồn lưu.

Trong bối cảnh đó, việc phát triển các dự án xử lý rác quy mô lớn, trong đó có điện rác, có thể trở thành một phần của lời giải tổng thể cho bài toán môi trường của tỉnh.

Nhà máy điện rác Phù Cừ, với tổng vốn đầu tư 4.000 tỷ đồng, công suất xử lý 1.600 tấn/ngày đêm và công suất phát điện 40 MW, nếu được triển khai đúng tiến độ, vận hành ổn định và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu môi trường, sẽ bổ sung một phương thức xử lý chất thải mà Hưng Yên chưa có ở quy mô nhà máy điện rác vận hành thực tế.

Xa hơn, ý nghĩa của dự án không chỉ nằm ở 40 MW điện được tạo ra. Giá trị lớn hơn là khả năng biến một phần chất thải thành nguồn tài nguyên năng lượng, giảm áp lực lên các khu xử lý, hạn chế nhu cầu chôn lấp và góp phần xây dựng hệ thống quản lý chất thải theo hướng tập trung, hiện đại.

Khi lượng rác của Hưng Yên đã lên tới gần 2.000 tấn mỗi ngày và tỉnh đang phải tính toán lại mạng lưới các khu xử lý cho những giai đoạn phát triển tiếp theo, câu hỏi đặt ra không còn đơn thuần là “rác sẽ được đưa đi đâu?”, mà là “rác sẽ được xử lý bằng công nghệ nào để vừa bảo vệ môi trường, vừa sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên?”

Trong bài toán đó, điện rác là một hướng tiếp cận cần được xem xét trong tổng thể quy hoạch xử lý chất thải của tỉnh, cùng với phân loại tại nguồn, tái chế, tái sử dụng, xử lý hữu cơ và các phương thức xử lý phù hợp khác.