Hungary chịu sức ép đa dạng hóa nguồn dầu sau gián đoạn đường ống Druzhba

Đường ống dẫn dầu Druzhba ở Szazhalombatta, Hungary. Ảnh: THX/TTXVN

Theo kênh Euronews ngày 31/3, việc đường ống Druzhba, tuyến vận chuyển dầu dài nhất thế giới, bị hư hại đã làm gián đoạn nguồn cung dầu từ Nga sang Hungary, đồng thời làm dấy lên tranh cãi trong Liên minh châu Âu (EU) về mức độ phụ thuộc năng lượng của Budapest. Trong khi chính phủ Hungary khẳng định nước này gần như không có lựa chọn thay thế khả thi, nhiều chuyên gia cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở yếu tố kỹ thuật mà còn là quyết định mang tính kinh tế và chính trị.

Sự cố xảy ra trong bối cảnh chiến sự tại Ukraine khiến việc sửa chữa gặp nhiều khó khăn. Các kỹ sư Ukraine phải làm việc hạn chế do các cuộc không kích ban đêm, kéo dài thời gian khôi phục tuyến đường ống. Trong khi đó, Hungary cáo buộc Kiev trì hoãn sửa chữa, còn Ủy ban châu Âu (EC) đã đề xuất triển khai một phái đoàn điều tra độc lập.

Hungary hiện là một trong những quốc gia phụ thuộc lớn nhất vào dầu Nga trong EU. Theo phân tích của tổ chức Centre for the Study of Democracy (CSD), đến năm 2025, khoảng 90% lượng dầu nhập khẩu của nước này đến từ Nga. Đáng chú ý, tỷ lệ này đã tăng mạnh so với mức 61% vào năm 2021, đi ngược xu hướng giảm phụ thuộc năng lượng Nga của phần lớn châu Âu sau xung đột Ukraine.

Công ty năng lượng MOL, doanh nghiệp lọc dầu chủ chốt của Hungary, hiện là một trong những khách hàng lớn cuối cùng của dầu Nga trong EU. Thậm chí, năm 2025, MOL còn ký thỏa thuận mới để tiếp tục nhận dầu từ nhà cung cấp Nga thông qua tuyến trung chuyển Belarus - Ukraine.

Tuy nhiên theo EC, Hungary vẫn có các lựa chọn thay thế, nổi bật là đường ống Adria do công ty Croatia JANAF vận hành. Tuyến này kết nối cảng Omisalj trên đảo Krk với các nhà máy lọc dầu tại Trung và Đông Âu, bao gồm Hungary.

Theo JANAF, hệ thống này có thể vận chuyển 14-15 triệu tấn dầu mỗi năm và đủ đáp ứng nhu cầu của Hungary. Các thử nghiệm công suất trước đây, có sự tham gia của MOL, được cho là đã chứng minh khả năng này.

Dù vậy, phía Hungary phản bác, cho rằng công suất thực tế thấp hơn nhiều, chỉ khoảng 2 triệu tấn mỗi năm. Chính phủ và MOL cũng nhấn mạnh rằng các nhà máy lọc dầu trong nước được thiết kế chủ yếu để xử lý dầu Urals của Nga, khiến việc chuyển đổi sang nguồn khác tốn kém và kém hiệu quả.

Budapest đồng thời cảnh báo rằng việc phụ thuộc vào dầu vận chuyển bằng đường biển qua Adria sẽ làm gia tăng rủi ro, đặc biệt trong bối cảnh bất ổn địa chính trị tại Trung Đông có thể ảnh hưởng đến các tuyến hàng hải.

Các nhà phân tích cho rằng những hạn chế này không phải là không thể vượt qua. Theo CSD, MOL từng xử lý dầu không phải của Nga trong quá khứ, đặc biệt khi Druzhba bị gián đoạn năm 2019 và các nhà máy đã được nâng cấp để tăng tính linh hoạt.

Một yếu tố quan trọng khác là giá cả. Dữ liệu cho thấy dầu Nga rẻ hơn khoảng 20% so với nguồn thay thế. Năm 2024, Hungary nhập dầu Nga với giá trung bình khoảng 471 euro/tấn, so với 564 euro/tấn đối với dầu không phải của Nga.

Tuy nhiên, lợi thế chi phí này không phản ánh rõ trong giá nhiên liệu nội địa. Theo CSD, giá xăng và diesel trước thuế tại Hungary vẫn cao hơn so với Cộng hòa Séc. Điều này cho thấy phần lợi ích từ dầu giá rẻ chủ yếu không được chuyển hóa thành giá bán thấp hơn cho người tiêu dùng.

Chuyên gia năng lượng Ben McWilliams từ tổ chức Bruegel nhận định rằng sự phụ thuộc của Hungary chủ yếu xuất phát từ lợi ích thương mại hơn là rào cản kỹ thuật. Ông cho rằng việc chấm dứt nhập khẩu dầu Nga là hoàn toàn khả thi nếu có quyết tâm chính sách.

Dù vậy, chính phủ của Thủ tướng Viktor Orban vẫn giữ lập trường cứng rắn. Budapest cho rằng việc từ bỏ dầu Nga có thể làm tăng chi phí và ảnh hưởng đến an ninh năng lượng, đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục ưu tiên nguồn cung ổn định và giá cả hợp lý cho người dân.

Sự cố Druzhba vì thế không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là phép thử đối với chiến lược năng lượng của Hungary trong bối cảnh EU ngày càng thúc đẩy giảm phụ thuộc vào Nga.

Hải Trần/Báo Tin tức và Dân tộc