Hungary hậu 'Kỷ nguyên Orbán': Biến số mới của trật tự châu Âu

Thủ tướng đắc cử Hungary, ông Peter Magyar. Ảnh: The Guardian

Khép lại một kỷ nguyên chính trị

Kết quả cuộc bầu cử Quốc hội Hungary ngày 12-4 đã khép lại 16 năm cầm quyền liên tục của Thủ tướng Viktor Orbán - một trong những nhà lãnh đạo có ảnh hưởng nhất châu Âu trong thập niên qua. Chiến thắng của Peter Magyar - ghi nhận kết quả sơ bộ 138/199 ghế trong Quốc hội Hungary - được xem là một bước ngoặt chính trị hiếm có tại châu Âu. Mốc này đồng nghĩa đảng Tisza của ông Peter Magyar chắc chắn nắm vượt mức đa số 2/3, đủ để tự thành lập chính phủ mà không cần xây dựng liên minh cầm quyền, đồng thời có thể thông qua các thay đổi lớn về luật và hiến pháp. Trong khi đó, đảng Fidesz của Thủ tướng Viktor Orbán chỉ giành khoảng 55 ghế.

Chiến thắng áp đảo của ông Peter Magyar không chỉ phản ánh sự thay đổi trong tâm lý cử tri, mà còn đánh dấu bước ngoặt trong định hướng chính trị của Hungary với nhiều cải cách sâu rộng phía trước. Trước hết, đây là thắng lợi của một lực lượng chính trị mới nổi, không mang “di sản quyền lực” như các đảng truyền thống. Thủ tướng đắc cử rõ ràng đã tận dụng hiệu quả hình ảnh cải cách, khi tập trung vào những vấn đề thiết thực mà người dân Hungary đã mệt mỏi từ lâu như chi phí sinh hoạt, minh bạch tài chính công và cải thiện quan hệ với Liên minh châu Âu (EU), qua đó tạo được sự đồng thuận rộng rãi trong xã hội.

Một yếu tố quan trọng khác là khả năng kết nối cử tri trẻ và tầng lớp trung lưu đô thị. Trong bối cảnh Hungary đối mặt với lạm phát cao và tăng trưởng chậm, nhóm cử tri này ngày càng quan tâm tới chất lượng sống và cơ hội hội nhập. Ông Magyar đã xây dựng hình ảnh một nhà lãnh đạo mang tính “thực dụng hiện đại”, không đối đầu trực diện với các giá trị truyền thống, nhưng đồng thời mở ra hướng đi mới gắn với châu Âu và kinh tế thị trường. Một kỳ vọng lớn đối với bộ máy chính trị mới là khả năng Budapest nối lại quan hệ với Liên minh châu Âu để giải ngân các khoản hỗ trợ bị đình trệ trước đó. Các gói tài chính này, ước tính tương đương khoảng 8% GDP của Hungary, nếu được khơi thông có thể giúp tăng trưởng kinh tế thêm 1 - 1,5 điểm phần trăm. Với người dân, điều đó đồng nghĩa với cơ hội cải thiện hạ tầng, dịch vụ công và việc làm.

Đáng chú ý, trong suốt thời gian cầm quyền, Thủ tướng Viktor Orbán theo đuổi chính sách đối ngoại mang tính cân bằng giữa phương Tây và Nga, từng nhiều lần phản đối các lệnh trừng phạt của Liên minh châu Âu nhằm vào Nga và giữ lập trường thận trọng với Ukraine. Vì vậy, việc ông rời khỏi quyền lực không chỉ là thay đổi nhân sự, mà còn là sự kết thúc của một mô hình chính trị đặc thù trong EU. Nhiều nhà quan sát nhận định đây là “bước ngoặt lớn” không chỉ với Hungary mà còn với toàn bộ cấu trúc chính trị châu Âu.

Phản ứng quốc tế cho thấy tầm quan trọng của sự kiện. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cùng nhiều lãnh đạo EU đã hoan nghênh kết quả bầu cử, coi đây là cơ hội để tăng cường hợp tác và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các quyết định chung của khối. Trong khi đó, Ukraine cũng nhanh chóng bày tỏ kỳ vọng cải thiện quan hệ với Budapest. Ở chiều ngược lại, Nga tỏ ra thận trọng, song vẫn bày tỏ sẵn sàng đối thoại với chính quyền mới, cho thấy Mátxcơva nhận thức rõ vai trò của Hungary trong cấu trúc EU.

Tác động đối với cục diện chính trị thế giới

Bên cạnh những tác động trong nước, sự thay đổi quyền lực tại Hungary được dự báo tạo ra những bước ngoặt lớn đối với bức tranh địa chính trị khu vực và quốc tế. Trước hết, đó là khả năng làm thay đổi đáng kể cán cân trong nội bộ Liên minh châu Âu (EU). Trong nhiều năm qua, Hungary luôn được xem là “tiếng nói lạc nhịp” trong khối, thường xuyên bày tỏ phản đối hoặc trì hoãn các quyết sách chung, đặc biệt với những vấn đề liên quan đến Nga và Ukraine.

Với chính quyền mới, xu hướng này được dự báo sẽ thay đổi rõ rệt khi Thủ tướng đắc cử Peter Magyar cam kết cải thiện quan hệ với EU, thúc đẩy cải cách pháp quyền và khôi phục niềm tin với Brussels. Điều này có thể giúp EU đạt được sự đồng thuận cao hơn trong các vấn đề chiến lược, từ chính sách trừng phạt Nga đến hỗ trợ Ukraine. Đối với quan hệ EU - Mỹ, sự thay đổi tại Budapest cũng mang ý nghĩa đáng chú ý. Bộ máy lãnh đạo mới có thể thúc đẩy Hungary đóng vai trò tích cực hơn trong việc củng cố quan hệ xuyên Đại Tây Dương, đặc biệt khi EU và Mỹ đang tìm cách phối hợp chặt chẽ hơn trong các vấn đề an ninh và kinh tế.

Một tác động quan trọng khác là sự thay đổi trong quan hệ giữa Liên minh châu Âu và Nga. Trong nhiều năm, Hungary là một trong số ít quốc gia EU duy trì quan hệ tương đối gần gũi với Mátxcơva, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng. Việc Viktor Orbán thất bại được dự báo có thể làm suy giảm khả năng ảnh hưởng của Nga trong khối. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa Hungary sẽ “xoay trục” hoàn toàn. Chính quyền mới vẫn phải cân nhắc các yếu tố kinh tế, nhất là mức độ phụ thuộc vào nguồn năng lượng từ Nga. Năm 2025, nguồn cung khí đốt Nga qua đường ống Turkish Stream đạt khoảng 7,5 tỷ mét khối. Vì vậy, chính sách đối ngoại của Budapest, dù có xu hướng nghiêng hơn về EU, nhiều khả năng vẫn mang tính cân bằng. Việc ông Peter Magyar cam kết duy trì quan hệ với phương Tây nhưng vẫn giữ đối thoại với Nga cho thấy một cách tiếp cận thực dụng hơn là đối đầu. Về phía Nga, Bộ trưởng Ngoại giao Sergey Lavrov cũng khẳng định Mátxcơva sẵn sàng xây dựng quan hệ với chính phủ mới của Hungary, song nhấn mạnh điều này phụ thuộc vào việc Budapest “hiểu rõ lợi ích quốc gia của mình như thế nào”.

Đáng chú ý nhất là tác động đối với vấn đề Ukraine. Trong suốt cuộc xung đột, Hungary từng nhiều lần đóng vai trò rào cản đối với các gói hỗ trợ của EU dành cho Kiev. Với chính quyền mới, khả năng Budapest ủng hộ mạnh mẽ hơn các chính sách hỗ trợ Ukraine là hoàn toàn có thể, qua đó góp phần thay đổi cục diện chính trị khu vực. Một số kế hoạch của chính phủ mới, như mở khóa các khoản hỗ trợ tài chính của EU cho Ukraine hoặc tăng cường hợp tác, đã được đề cập ngay sau bầu cử. Điều này cho thấy Hungary có thể chuyển từ “điểm nghẽn” thành “nhân tố thúc đẩy” trong chính sách của EU đối với Ukraine. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi khó diễn ra tuyệt đối, bởi Thủ tướng đắc cử Peter Magyar đã bày tỏ không ủng hộ việc Hungary trực tiếp tham gia hỗ trợ quân sự cho Ukraine.

Tổng thể, sự thay đổi quyền lực tại Hungary không chỉ là câu chuyện nội bộ mà còn là một “điểm xoay” trong bức tranh chính trị toàn cầu. Từ quan hệ EU - Nga, EU - Mỹ cho tới cuộc xung đột Ukraine, những điều chỉnh từ Budapest có thể góp phần định hình lại các trục quan hệ trong thời gian tới. Trong một thế giới ngày càng phân cực, mỗi thay đổi tại một quốc gia thành viên EU đều có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa. Hungary thời hậu Viktor Orbán vì vậy không chỉ bước vào một chương mới, mà còn trở thành một biến số quan trọng trong trật tự quốc tế đang định hình lại.