Hướng dẫn mới về điều trị HIV ở trẻ em: Cập nhật nhiều khuyến cáo về chẩn đoán, điều trị và nuôi con bằng sữa mẹ

Nhiễm HIV ở trẻ em vẫn là một trong những thách thức lớn trong chăm sóc sức khỏe, đòi hỏi chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời và dự phòng hiệu quả lây truyền từ mẹ sang con. Vì vậy, các hướng dẫn điều trị luôn được cập nhật dựa trên những bằng chứng khoa học mới nhằm tối ưu hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ lây nhiễm.

Trong bản cập nhật mới nhất về Hướng dẫn sử dụng thuốc kháng retrovirus trong điều trị nhiễm HIV ở trẻ em do Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) vừa ban hành, Hội đồng Điều trị Kháng virus và Quản lý Y tế cho Trẻ em Sống chung với HIV đã rà soát toàn bộ nội dung của phiên bản công bố ngày 30/9/2025 và bổ sung nhiều khuyến cáo quan trọng.

1. Cập nhật khuyến cáo về nuôi con bằng sữa mẹ ở phụ nữ nhiễm HIV

Một trong những nội dung đáng chú ý là các khuyến cáo liên quan đến việc nuôi con bằng sữa mẹ. Theo hướng dẫn mới, nếu người mẹ điều trị thuốc kháng retrovirus (ART) đều đặn và duy trì tải lượng HIV dưới 50 bản sao/mL (mức không phát hiện được virus) trong ít nhất 3 tháng trước sinh, nhân viên y tế nên tư vấn đầy đủ về các lựa chọn nuôi dưỡng trẻ, bao gồm sử dụng sữa công thức, sữa mẹ hiến tặng hoặc cho trẻ bú mẹ.

Hội đồng cũng cho biết hiện chưa có bằng chứng cho thấy việc kết hợp bú mẹ với bổ sung sữa công thức làm tăng nguy cơ lây truyền HIV nếu người mẹ đang điều trị ART hiệu quả và duy trì tải lượng virus ổn định. Đối với phụ nữ nhiễm HIV bị viêm vú hoặc tổn thương chỉ ở một bên vú, hướng dẫn khuyến nghị tạm ngừng cho trẻ bú ở bên vú bị ảnh hưởng, tiếp tục cho bú bên còn lại. Khi tình trạng viêm được cải thiện, người mẹ có thể cho trẻ bú cả hai bên trở lại.

Nhiều điểm mới liên quan đến nuôi con bằng sữa mẹ, chẩn đoán sớm và lựa chọn phác đồ điều trị, dự phòng HIV cho trẻ sơ sinh… trong Hướng dẫn cập nhật do Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) ban hành mới đây …

2. Điều chỉnh thời điểm xét nghiệm HIV ở trẻ sơ sinh

Hướng dẫn cũng cập nhật một số nội dung liên quan đến chẩn đoán HIV ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Đáng chú ý, các nội dung trước đây liên quan đến HIV-1 không thuộc phân nhóm B đã được loại bỏ do hiện không còn là vấn đề đáng quan ngại trong thực hành chẩn đoán.

Đối với trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV và được bú mẹ, xét nghiệm virus học cuối cùng hiện được khuyến nghị thực hiện 3 tháng sau khi trẻ ngừng bú mẹ, thay vì các mốc trước đây. Ngoài ra, hướng dẫn bổ sung xét nghiệm RNA HIV-1/HIV-2 có độ nhạy cao như một lựa chọn có thể sử dụng để chẩn đoán HIV ở trẻ sơ sinh.

Lịch xét nghiệm virus học cho trẻ phơi nhiễm HIV trong thời kỳ chu sinh và thời gian bú mẹ cũng được đơn giản hóa, giúp thuận tiện hơn trong thực hành lâm sàng.

3. Dolutegravir trở thành lựa chọn ưu tiên trong điều trị ban đầu

Ở phần điều trị, hướng dẫn mới ưu tiên sử dụng thuốc ức chế integrase thế hệ thứ hai dolutegravir (DTG) trong phác đồ điều trị HIV ban đầu cho trẻ sơ sinh đủ tháng từ khi sinh đến dưới 30 ngày tuổi có cân nặng từ 2 kg trở lên. Phác đồ ưu tiên gồm DTG kết hợp zidovudine (ZDV) cùng lamivudine (3TC) hoặc emtricitabine (FTC).

Các nghiên cứu gần đây cũng đã giúp xác lập hướng dẫn liều dùng viên nén hòa tan DTG dành cho trẻ sơ sinh. Bên cạnh đó, mục "Những điều không nên bắt đầu" trong phiên bản trước đã được tích hợp trực tiếp vào phần lựa chọn phác đồ nhằm giúp hướng dẫn ngắn gọn và dễ áp dụng hơn.

4. Thay đổi trong dự phòng HIV cho trẻ sơ sinh nguy cơ cao

Đối với trẻ sơ sinh có nguy cơ cao nhiễm HIV, hướng dẫn mới khuyến nghị phác đồ dự phòng ba thuốc gồm:

Zidovudine (ZDV)
Lamivudine (3TC)
Kết hợp với nevirapine (NVP) hoặc dolutegravir (DTG).

Hội đồng cũng khuyến nghị thực hiện xét nghiệm axit nucleic HIV ngay sau sinh ở hầu hết trẻ sơ sinh phơi nhiễm HIV, ngoại trừ nhóm có nguy cơ rất thấp. Trong trường hợp cần duy trì điều trị dự phòng trong suốt thời gian trẻ bú mẹ, thuốc dự phòng nên được tiếp tục đến 4 tuần sau lần bú mẹ cuối cùng, hoặc 4 tuần sau khi đã kiểm soát được tình trạng virus của người mẹ.

Nếu trong thời gian cho con bú, tải lượng HIV RNA của người mẹ đạt từ 200 bản sao/mL trở lên hoặc có nghi ngờ thất bại điều trị do không tuân thủ dùng thuốc, các chuyên gia khuyến cáo nên ngừng cho trẻ bú mẹ nhằm giảm nguy cơ lây truyền HIV.

Trong tình huống này, trẻ sơ sinh chưa được điều trị dự phòng cần được sử dụng phác đồ ba thuốc trong 4 tuần. Với trẻ đã dùng dự phòng bằng lamivudine hoặc nevirapine, việc tiếp tục một thuốc hay chuyển sang phác đồ ba thuốc sẽ được quyết định dựa trên tải lượng virus của mẹ và các yếu tố lâm sàng khác.

5. Cập nhật thông tin về thuốc kháng retrovirus dành cho trẻ em

Phụ lục về các thuốc kháng retrovirus dành cho trẻ em cũng được cập nhật nhằm bổ sung dữ liệu mới về liều dùng, tính an toàn và các dạng bào chế mới được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt.

Một số điểm nổi bật gồm:

FDA đã phê duyệt viên pha hỗn dịch uống phối hợp darunavir/cobicistat (Prezcobix PED) cho trẻ từ 3 tuổi, cân nặng từ 15 kg đến dưới 25 kg khi sử dụng cùng các thuốc kháng retrovirus khác.
Thuốc cobicistat dạng viên riêng lẻ (Tybost) đã ngừng sản xuất.
Hội đồng chuyên gia ủng hộ sử dụng viên phân tán dolutegravir (Tivicay PD) cho trẻ sơ sinh đủ tháng từ 2 kg trở lên dựa trên các dữ liệu dược động học và thử nghiệm lâm sàng hiện có, mặc dù chỉ định này hiện chưa được FDA phê duyệt.
Tương tự, viên phân tán phối hợp abacavir/dolutegravir/lamivudine (Triumeq PD) được Hội đồng ủng hộ sử dụng cho trẻ từ 4 tuần tuổi trở lên, cân nặng từ 3 kg đến dưới 25 kg nếu âm tính với HLA-B*5701, dựa trên các bằng chứng khoa học hiện có.

Hướng dẫn cũng cho biết việc FDA vừa phê duyệt viên phối hợp doravirine/islatravir (Idvynso) sẽ được cập nhật trong phiên bản hướng dẫn tiếp theo.

Các cập nhật mới tiếp tục nhấn mạnh vai trò của điều trị kháng retrovirus sớm, duy trì tải lượng virus ở mức không phát hiện được và theo dõi sát trong suốt thai kỳ, sau sinh cũng như thời gian cho con bú. Đây là những yếu tố then chốt giúp giảm nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con và cải thiện tiên lượng lâu dài cho trẻ nhiễm HIV.