Hướng mới trong tiếp nhận Truyện Kiều và truyện Nôm

Trong nền văn học của dân tộc, truyện Nôm là thể loại nội sinh đạt được nhiều thành tựu rực rỡ. Trong đó, Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du được xem là kiệt tác của thể loại truyện Nôm nói riêng, văn học Việt Nam nói chung. Đã có nhiều nghiên cứu với không ít hướng tiếp cận Truyện Kiều, cũng như truyện Nôm như: Văn hóa học, xã hội học, thi pháp học, văn học so sánh...

Giữa năm 2025, nhà nghiên cứu Trần Ngọc Hồ Trường công bố cuốn sách Truyện Kiều và truyện Nôm đọc bằng nhân tướng học. Sách do Nhà xuất bản Hội Nhà văn ấn hành. Đây là một trong những chuyên khảo đầu tiên, hệ thống về Truyện Kiều và thể loại truyện Nôm dưới góc nhìn nhân tướng học.

Ra đời trong sinh quyển văn hóa trung đại, truyện Nôm với đỉnh cao Truyện Kiều chịu ảnh hưởng sâu sắc của nhân tướng học, một loại hình khoa học nhân văn hướng đến tìm hiểu con người thông qua các đặc điểm tướng mạo bên ngoài. Do đó, nhân tướng học không chỉ hiện hữu đậm đặc trong truyện Nôm và Truyện Kiều như một phương diện của hiện thực đời sống, mà còn là một phương tiện nghệ thuật đắc lực được các tác giả truyện Nôm sử dụng trong việc khắc họa nhân vật, xây dựng cốt truyện, cấu trúc tác phẩm, gia tăng tính chất hàm súc cho ngôn ngữ truyện. Tiếp cận truyện Nôm dưới góc độ nhân tướng học là một hướng đi khả dĩ và đầy triển vọng.

Xuất phát từ quan điểm nhân tướng học là một phương tiện văn học đặc sắc của thể loại truyện Nôm, tác giả Trần Ngọc Hồ Trường tập trung khảo sát những biểu hiện của nhân tướng học trong Truyện Kiều và truyện Nôm cùng những giá trị độc đáo mà chúng mang lại cho các tác phẩm. Chuyên khảo đi từ những vấn đề chung về nhân tướng học trong văn học, sự hiện diện của nhân tướng học trong Truyện Kiều và truyện Nôm, cấu trúc tác phẩm theo nhân tướng học của Truyện Kiều nói riêng và truyện Nôm nói chung, đến những biểu hiện cụ thể về nhân tướng của các nhân vật tiêu biểu như: Thúy Kiều, Từ Hải, các nhân vật anh hùng, nho sĩ, nhân vật nữ chính khác cùng 9 loại động tướng (ăn, nhìn, ngồi, đứng, đi, cười, khóc, ngủ, nói) trong các tác phẩm. Bằng những khảo sát chi tiết, những kiến giải sâu sắc, độc đáo và đầy sức thuyết phục, tập sách chắc chắn sẽ mang lại cho độc giả một cách đọc Truyện Kiều và truyện Nôm mới mẻ, thú vị, để từ đó thêm yêu quý những tác phẩm tinh hoa của nền văn học trung đại nước nhà.

Tác giả Trần Ngọc Hồ Trường sống tại Khánh Hòa, là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam. Bên cạnh nhiều tác phẩm dịch đã được công bố, ông còn là nhà nghiên cứu chuyên sâu về văn học trung đại Việt Nam. Cùng với Tư tưởng và hình thức Truyện Kiều, thơ chữ Hán, Văn chiêu hồn của Nguyễn Du (năm 2016), Ảnh hưởng của Lão - Trang và Đạo giáo trong văn học Việt Nam (năm 2023), Đọc Truyện Kiều và truyện Nôm bằng nhân tướng học là một đóng góp đáng ghi nhận của tác giả đối với nghiên cứu văn học trung đại nước ta.

PHẠM TUẤN VŨ