Hướng nghiệp thực chất

Ông Trần Anh Tuấn.

ÔNG TRẦN ANH TUẤN, PHÓ CHỦ TỊCH UBND THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG:

Đào tạo gắn với việc làm

Điều quan trọng khi học sinh tiếp cận một cơ sở đào tạo không chỉ là học bao lâu để tốt nghiệp, mà là sau đó làm công việc gì, ở đâu, đơn vị nào có nhu cầu sử dụng và năng lực được đào tạo có đáp ứng vị trí việc làm hay không. Đây phải là những thông tin người học và gia đình cần được biết trước khi quyết định. Các trường đại học, cao đẳng và cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần công khai chương trình, chuẩn đầu ra, điều kiện thực hành, tỷ lệ có việc làm và khả năng phát triển nghề nghiệp. Thông tin tuyển sinh sẽ thiếu giá trị nếu chỉ nêu tên ngành, chỉ tiêu và những lời giới thiệu chung chung, nhưng không cho người học thấy con đường sau tốt nghiệp.

Đào tạo có địa chỉ nghĩa là chương trình được xây dựng trên nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động. Sinh viên phải có đủ thời gian thực hành, thực tập để hình thành năng lực nghề nghiệp, thay vì chỉ hoàn thành kiến thức trên lớp. Doanh nghiệp cần tham gia góp ý chương trình, tiếp nhận học sinh trải nghiệm, sinh viên thực tập và tuyển dụng sau đào tạo. Cơ quan quản lý có trách nhiệm dự báo nhu cầu nhân lực, kết nối nhà trường với doanh nghiệp và giám sát chất lượng đầu ra. Cơ sở đào tạo cũng phải đồng hành với người học từ khâu tuyển sinh đến lúc tìm việc, thay vì xem việc cấp bằng là điểm kết thúc. Khi học sinh hiểu rõ mình học để làm gì và được chuẩn bị đúng năng lực cho một vị trí cụ thể, việc chuyển tiếp sang thị trường lao động sẽ thuận lợi hơn. Đây cũng là cách hạn chế đào tạo lại, làm trái ngành và lãng phí nguồn nhân lực.

TS. Lê Ngọc Viên.

TS. LÊ NGỌC VIÊN, HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHỆ, KINH TẾ VÀ THỦY LỢI MIỀN TRUNG:

Kết nối các chủ thể trong hướng nghiệp

Hiện nay, không ít học sinh vẫn chọn ngành theo thông tin bề nổi, trong khi nhiều lĩnh vực gắn với nông nghiệp, hạ tầng nông thôn, kinh tế nông nghiệp, quản lý tài nguyên, môi trường hay phòng chống thiên tai đang cần nhân lực được đào tạo bài bản. Thị trường lao động không chỉ cần bằng cấp, mà cần người có kỹ năng, tay nghề và khả năng xử lý công việc. Muốn thay đổi cách lựa chọn, học sinh phải được tiếp cận thông tin tuyển sinh và nhu cầu việc làm đầy đủ, dễ hiểu, có thể kiểm chứng. Hoạt động trải nghiệm nghề nên được tổ chức từ bậc THCS, THPT, thay vì đợi đến năm cuối cấp mới tư vấn. Khi trực tiếp quan sát xưởng thực hành, phòng thí nghiệm, công trình hoặc doanh nghiệp, các em sẽ hiểu rõ hơn nghề học dẫn đến công việc nào.

Sự phối hợp giữa chính quyền, trường phổ thông, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp và gia đình cần đi vào từng khâu. Doanh nghiệp có thể góp ý chương trình, tiếp nhận thực tập và đặt hàng nhân lực. Cơ sở đào tạo phải tăng thời lượng thực hành tại doanh nghiệp, gắn bài học với địa bàn thực tế và làm rõ cơ hội việc làm sau tốt nghiệp. Khi người học nhìn thấy đầu ra và lộ trình phát triển nghề nghiệp, lựa chọn học nghề sẽ bớt bị xem là phương án thứ hai. Hướng nghiệp khi ấy không chỉ giúp học sinh tìm được đường đi phù hợp, mà còn góp phần giảm tình trạng làm trái ngành, đào tạo lại và thiếu hụt nhân lực ở những lĩnh vực xã hội đang cần.

Ông Đoàn Thiên Việt

ÔNG ĐOÀN THIÊN VIỆT, CHỦ TỊCH HĐQT CÔNG TY CP ĐẦU TƯ ĐẠI THẮNG HOLDINGS:

Hiểu mình, hiểu nghề

Chọn ngành ở lớp 12 chỉ là một thời điểm trong quá trình hướng nghiệp, không thể thay thế cho sự chuẩn bị từ sớm. Nhiều bạn trẻ chỉ nhận ra ngành học không phù hợp sau khi tốt nghiệp. Có người chọn theo mong muốn của gia đình, theo bạn bè hoặc sức hút nhất thời của ngành đang được quan tâm. Khi bước vào công việc thực tế, sự chênh lệch giữa sở thích, năng lực và yêu cầu nghề nghiệp khiến họ mất động lực, phải chuyển việc hoặc học lại.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, người đi đường dài hiếm khi chỉ dựa vào một ngành “hot”. Họ thường hiểu điểm mạnh, chọn lĩnh vực có thể phát huy năng lực và duy trì khả năng học hỏi. Bởi vậy, học sinh cần được đánh giá năng lực, nhưng kết quả không nên trở thành một kết luận cứng nhắc. Quan trọng hơn là các em có dịp quan sát công việc thật, trò chuyện với người đang làm nghề và hiểu yêu cầu của từng vị trí.

Nhà trường không nên chỉ tổ chức các buổi giới thiệu tuyển sinh. Doanh nghiệp cần mở cửa để học sinh tham quan, kiến tập, tiếp xúc với môi trường làm việc. Cơ sở đào tạo phải công khai chương trình, chuẩn đầu ra, cơ hội thực hành và khả năng có việc làm. Cơ quan quản lý cần xây dựng dữ liệu nhân lực đủ tin cậy để phụ huynh và học sinh tham khảo. Khi công nghệ và AI tiếp tục làm thay đổi việc làm, lựa chọn nghề nghiệp không thể chỉ dựa vào xu hướng trước mắt. Một quyết định phù hợp phải dung hòa điều mình yêu thích, năng lực có thể phát triển, nhu cầu xã hội và điều kiện gia đình.

Chị Nguyễn Thị Yến Trinh.

CHỊ NGUYỄN THỊ YẾN TRINH, PHỤ HUYNH TẠI PHƯỜNG TAM KỲ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG:

Phụ huynh đồng hành, không chọn thay

Cha mẹ không thể chọn giùm tương lai của con, nhưng có thể giúp con có thêm thông tin, trải nghiệm và sự tự tin để tự quyết định. Mong muốn tốt đẹp của gia đình đôi khi lại trở thành áp lực nếu người lớn sớm áp đặt một ngành học, một ngôi trường hay một tấm bằng lên con, trong khi năng lực, sở thích và điều kiện thực tế chưa được xem xét đầy đủ.

Trước mỗi lựa chọn, học sinh cần được gợi mở để hiểu mình thích làm việc với con người, máy móc, hoạt động sáng tạo hay dữ liệu; điểm mạnh nào nổi trội và môi trường nào phù hợp. Gia đình cũng nên cùng con trả lời những câu hỏi cụ thể: nghề ấy còn nhu cầu trong 5 - 15 năm tới không, con có đủ kiên trì để theo đuổi đến lúc làm tốt hay không, chi phí học tập có nằm trong khả năng của gia đình hay không.

Thị trường lao động thay đổi nhanh. Có những nghề trước đây ít người biết, nay lại mở ra nhiều cơ hội. Ngược lại, một số ngành từng hấp dẫn đã trở nên cạnh tranh gay gắt. Vì vậy, kinh nghiệm của cha mẹ chỉ nên là nguồn tham khảo, không thể trở thành khuôn mẫu. Điều cần thay đổi trước hết là tâm lý xem nghề “oai” hay bằng đại học như thước đo thành công. Đại học, học nghề, đi làm hoặc du học đều đáng được tôn trọng nếu phù hợp với khả năng, mong muốn và hoàn cảnh của người học. Sự đồng hành đúng nghĩa bắt đầu từ lắng nghe, không áp đặt và chấp nhận rằng con có thể chọn một con đường khác với kỳ vọng của gia đình.