Hướng sinh kế mới từ cây sen

Trước khi bén duyên với cây sen, hơn 2 ha ruộng của gia đình bà Hà Thị Tứ vẫn được sử dụng để trồng lúa. Đây chủ yếu là ruộng chằm, việc đưa máy móc vào sản xuất gặp nhiều khó khăn nên phần lớn công việc phải thực hiện thủ công. Sau nhiều năm gắn bó với cây lúa, bà Tứ luôn mong muốn tìm một cây trồng phù hợp hơn với chân ruộng này.

Cơ hội đến vào tháng 3/2026, khi Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển hoa, cây cảnh thuộc Viện Nghiên cứu Rau quả (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) phối hợp với xã Quy Mông đưa cây sen vào trồng thử nghiệm. Muốn thử sức với cây trồng mới, bà Tứ quyết định chuyển toàn bộ hơn 2 ha ruộng của gia đình sang trồng sen.

Bà Hà Thị Tứ (thứ ba, từ trái sang) tham gia buổi hướng dẫn trồng sen của Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển hoa, cây cảnh thuộc Viện Nghiên cứu Rau quả. (Ảnh: Trang thông tin điện tử xã Quy Mông).

Ngay vụ đầu tiên, bà trồng 5 giống sen, mỗi giống phục vụ một hướng khai thác khác nhau, gồm: sen Bạch Diệp lấy hoa, sen Vân Đài lấy củ, sen Son Môi lấy ngó, sen Mặt Bằng lấy hạt và sen Ánh Hồng lấy lá.

Bà Tứ trồng 5 giống sen với những hướng khai thác các sản phẩm khác nhau.

Chưa từng trồng sen, bà Tứ phải bắt đầu học từ những công việc cơ bản nhất. Từ chuẩn bị ruộng, lựa chọn và xử lý giống, xác định mật độ trồng đến chăm sóc, quản lý sâu bệnh, thu hoạch, bà đều được cán bộ Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển hoa, cây cảnh hướng dẫn theo phương thức “cầm tay chỉ việc”.

Bà Tứ chăm sóc ruộng sen.

Bà học cách duy trì mực nước, bón phân, quan sát những dấu hiệu bất thường trên cây, kiểm tra sâu bệnh và tỉa bỏ lá bệnh. Những công việc ban đầu còn bỡ ngỡ dần trở nên quen thuộc.

Bà Hà Thị Tứ bên những bông sen đầu tiên trong vụ trồng thử nghiệm.

“Ngay từ khi chọn cây sen đưa xuống ruộng, tôi đã như nhìn thấy tình yêu của mình với loài cây này”, bà Tứ chia sẻ.

Khoảng 1,5 - 2 tháng sau khi xuống giống, ruộng sen bắt đầu cho sản phẩm đầu tiên. Sen Bạch Diệp nở hoa, tạo cảnh quan đẹp, thu hút nhiều người đến tham quan, chụp ảnh. Quan trọng hơn, qua quá trình chăm sóc, bà Tứ từng bước nhận thấy khả năng khai thác nhiều sản phẩm khác nhau từ cây sen.

Ruộng sen của gia đình bà Hà Thị Tứ sinh trưởng, phát triển tốt.

Những bông sen Bạch Diệp được bà Tứ hái từ sáng sớm để làm trà ướp hoa sen cùng trà Shan tuyết. Khoảng 4 - 5 giờ sáng, bà bắt đầu thu hái hoa và hoàn thành việc ướp trà ngay trong buổi sáng. Trà được cho vào từng bông sen, sau đó hút chân không để lưu giữ hương thơm.

Bà Hà Thị Tứ tỉ mẩn ướp trà sen.

Không chỉ khai thác hoa, bà Tứ còn chế biến nhiều sản phẩm từ các bộ phận khác của cây sen. Ngó sen được sử dụng làm ngó sen tươi, ngó sen muối; đài sen non dùng ngâm rượu; hạt sen được bán tươi hoặc chế biến thành sữa hạt sen; lá sen được phơi khô để đun nước uống.

Bà Hà Thị Tứ tạo ra nhiều sản phẩm từ sen.

Bước đầu, các sản phẩm được người tiêu dùng đón nhận. Theo tính toán của bà Tứ, vụ sen đầu tiên có thể mang lại thu nhập khoảng 70 - 80 triệu đồng, chưa tính phần sen Vân Đài lấy củ thu hoạch sau.

Bà Nguyễn Thị Liên - Viện Nghiên cứu Rau quả (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) đánh giá: “Diện tích sen của gia đình bà Tứ được chăm sóc tốt, cây sinh trưởng, phát triển phù hợp, bước đầu cho thấy khả năng thích nghi với đồng đất nơi đây. Trong quá trình được hướng dẫn kỹ thuật trồng và chế biến, gia đình bà Tứ tiếp thu nhanh, thực hiện đúng quy trình và bước đầu tạo ra nhiều sản phẩm chất lượng từ sen".

Từ một người chưa từng trồng sen, sau vụ đầu tiên, bà Tứ đã tính chuyện tiếp tục gắn bó với cây trồng này và mở rộng diện tích. Theo bà, một ưu điểm của cây sen trên những chân ruộng chằm là sau khi trồng, những vụ tiếp theo chủ yếu tập trung chăm sóc để cây tiếp tục phát triển.

Bà Hà Thị Tứ cùng các sản phẩm từ sen tại một hoạt động trưng bày, giới thiệu sản phẩm nông nghiệp ở Trung tâm Hội nghị tỉnh.

Điều bà Tứ vui nhất sau vụ sen đầu tiên không chỉ nằm ở giá trị kinh tế bước đầu, mà còn ở việc thử nghiệm một cây trồng mới trên diện tích ruộng vốn khó khăn trong sản xuất lúa. Bà mong muốn mô hình có thể trở thành một gợi mở về tiềm năng của những diện tích ruộng chằm ở Quy Mông.

Cây sen mở hướng sinh kế mới cho gia đình bà Hà Thị Tứ.

Hành trình của cây sen trên đất Quy Mông mới bắt đầu từ một vụ sản xuất. Kết quả bước đầu trên hơn 2 ha ruộng của gia đình bà Hà Thị Tứ không chỉ đem lại những sản phẩm mới, mà còn gợi mở thêm một hướng khai thác giá trị trên những chân ruộng chằm của địa phương.